Akademik elmi-ədəbi-publisistik monoqrafiya

ÖN SÖZ

Azərbaycan ədəbi və ictimai fikir tarixində elə şəxsiyyətlər vardır ki, onların yaradıcılıq və fəaliyyət istiqamətlərini yalnız bir peşə və ya bir sahə ilə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Belə şəxsiyyətlərin ömür yolu müxtəlif sahələrin qovuşuğunda formalaşır: elm və ədəbiyyat, mühəndislik və idarəçilik, publisistika və ictimai fəaliyyət bir-birini tamamlayır.

Hüseynbala Fazil oğlu Mirələmov belə çoxşaxəli şəxsiyyətlərdən biridir.

O, bir tərəfdən texnika elmləri doktoru, professor, mühəndis və istehsalat təşkilatçısı, digər tərəfdən yazıçı-publisist və dramaturq kimi Azərbaycan mədəni-intellektual mühitində özünəməxsus iz qoymuşdur. Onun həyat yolunda mühəndislik təfəkkürü ilə bədii təfəkkürün paralel inkişafı diqqəti xüsusi cəlb edir.

1945-ci il iyunun 25-də Lerik rayonunun Nuravud kəndində anadan olan Hüseynbala Mirələmov sonralar Azərbaycanın müxtəlif ictimai, elmi və ədəbi dairələrində tanınan simaya çevrilmişdir. Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Sənaye və mülki tikinti fakültəsini bitirməsi onun peşəkar mühəndis kimi formalaşmasının əsasını qoymuşdur. Rəsmi bioqrafik məlumatlarda onun texnika elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Mühəndislər Akademiyasının müxbir üzvü, Rusiya Mədən Akademiyasının üzvü olduğu, həmçinin Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Jurnalistlər Birliyinin üzvü kimi fəaliyyət göstərdiyi qeyd edilir.

Lakin Hüseynbala Mirələmovun şəxsiyyətini yalnız titul və vəzifələrin siyahısı ilə təqdim etmək onun yaradıcılıq dünyasını tam ifadə etməz. Bu insanın həyatında mühəndislik yalnız bir peşə deyil, düşüncə tərzi; ədəbiyyat isə yalnız yaradıcılıq sahəsi deyil, insanı və zamanı dərk etməyin vasitəsi olmuşdur.

Bu monoqrafiyada Hüseynbala Mirələmovun həyat yolu, mühəndislik fəaliyyəti, elmi yaradıcılığı, bədii irsi, publisistikası, ictimai-siyasi fəaliyyəti və aldığı təltiflər qarşılıqlı əlaqədə araşdırılır.

I FƏSİL

LERİKİN DAĞLARINDAN BÖYÜK HƏYATA

Hüseynbala Mirələmovun dünyaya göz açdığı Nuravud kəndi Lerikin sərt və zəngin təbiəti ilə seçilən yaşayış məkanlarından biridir.

Dağ insanının xarakterində təbiətin özünəməxsus izi olur. Dağ həyatının çətinliyi insana dözüm, zəhmətə alışqanlıq, məqsədə doğru irəliləmək iradəsi aşılayır. Mirələmovun sonrakı həyatında müşahidə olunan əməksevərlik, idarəçilik bacarığı və məqsədyönlülükdə doğulduğu mühitin təsirini görmək mümkündür.

Onun həyat yolunun əsas xüsusiyyətlərindən biri məhz zəhmətlə yüksəlməkdir.

Özü də müsahibələrindən birində uşaqlıq və gənclik illərindən, atasının fəhlə olmasından, ailədə zəhmət və intizam prinsiplərinin hakim olmasından bəhs etmişdir. O, peşəkar həyatında qazandığı uğurları əməyə və ona göstərilən etimada bağlamışdır.

Bu baxımdan Mirələmovun bioqrafiyası Azərbaycan insanının sosial yüksəliş imkanlarını göstərən nümunələrdən biri kimi də qiymətləndirilə bilər.

II FƏSİL

TƏHSİL VƏ MÜHƏNDİSLİK 

FORMASİYASININ BAŞLANĞICI

Hüseynbala Mirələmov Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Sənaye və mülki tikinti fakültəsində təhsil almışdır. Rəsmi mənbələr onun bu ali məktəbi 1970-ci ildə bitirdiyini göstərir.

Mühəndislik təhsili onun gələcək fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir.

1965-ci ildə hələ gənc yaşlarında “Azərbaycan pioneri” qəzetinin redaksiyasında baş ədəbi işçi kimi çalışması isə onun həyatında mühüm paradoksu ortaya qoyur: gələcək mühəndis eyni zamanda ədəbiyyatla sıx bağlı idi. Bu fakt onun yaradıcılıq portretinin mühüm açarıdır.

Bir çox yazıçı həyatının müəyyən mərhələsində ədəbiyyata gəlir. Mirələmovda isə mühəndislik və ədəbiyyat marağı paralel inkişaf etmişdir. AMEA-nın dissertasiya materiallarından birində onun ədəbiyyata 1960-cı illərdə gəldiyi, “Bir tikə çörək” hekayəsi ilə yaradıcılıq yoluna başladığı və uzun müddət əsas peşəsi olan mühəndisliklə yanaşı bədii yaradıcılıqla məşğul olduğu göstərilir.

Beləliklə, onun şəxsiyyətində iki müxtəlif düşüncə modeli — mühəndis məntiqi və yazıçı təxəyyülü — tədricən vahid yaradıcılıq sisteminə çevrilmişdir.

III FƏSİL

İSTEHSALATDAN ELMİ FİKİRƏ

1971-ci ildən Hüseynbala Mirələmov Azərbaycan Qazlaşdırma Komitəsinin 4 saylı Qaz tikinti-quraşdırma idarəsində iş icraçısı, baş mühəndis və rəis vəzifələrində çalışmışdır.

1986-cı ildə “Azərqaztəmirtikinti” trestinin rəisi, 1988-ci ildə Maye Qaz İstehsalat Birliyinin rəisi, 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Yanacaq Komitəsi sədrinin birinci müavini olmuşdur. Sonrakı illərdə “Bakqaz” İstehsalat İdarəsində, Azərbaycan Qaz Emalı Açıq Səhmdar Cəmiyyətində və digər mühəndislik-idarəçilik strukturlarında fəaliyyət göstərmişdir.

Bu vəzifələr sadəcə inzibati karyera mərhələləri deyildi.

Qaz təsərrüfatı və tikinti sahəsində çalışmaq böyük məsuliyyət, texniki bilik, təşkilatçılıq və operativ qərarvermə tələb edirdi. Mirələmov istehsalat təcrübəsini elmi fəaliyyətlə birləşdirərək texnika elmləri doktoru və professor səviyyəsinə yüksəlmişdir.

Onun elmi fəaliyyətinin mühüm cəhəti nəzəri biliklə praktik təcrübənin bir-birindən ayrılmamasıdır.

IV FƏSİL

ELMİ FƏALİYYƏT VƏ 

PROFESSOR MİRƏLƏMOV

Hüseynbala Mirələmov texnika elmləri doktoru, professordur. Azərbaycan Mühəndislər Akademiyasının müxbir üzvü və Rusiya Mədən Akademiyasının üzvü kimi elmi qurumlarla əlaqələri olmuşdur.

Onun elmi yaradıcılığı Azərbaycan mühəndislik məktəbinin müxtəlif istiqamətləri ilə bağlıdır.

Mirələmovun alim kimi formalaşmasında istehsalat təcrübəsinin xüsusi rolu olmuşdur. O, real sənaye problemlərini nəzəri təhlillə əlaqələndirən mütəxəssis kimi çıxış etmişdir.

Bu məqam onun elmi və bədii yaradıcılığı arasında da müəyyən paralel yaradır.

Mühəndis layihədə səbəb-nəticə əlaqələrini necə qurursa, yazıçı da hadisələr arasında daxili məntiq yaradır. Mühəndis konstruksiyanın möhkəmliyini hesablayırsa, yazıçı insan xarakterinin psixoloji dayanıqlığını araşdırır.

Mirələmov yaradıcılığında bu iki düşüncə sisteminin izlərini görmək mümkündür.

V FƏSİL

ƏDƏBİYYATA GƏLİŞ: 

“BİR TİKƏ ÇÖRƏK”DƏN BÖYÜK NƏSRƏ

Hüseynbala Mirələmovun ədəbiyyata gəlişi 1960-cı illərə təsadüf edir.

AMEA-nın elmi materialında onun “Bir tikə çörək” hekayəsinin 1961-ci ildə yazıldığı və ilk kitabının “Tənha durna uçuşu” adı ilə 1986-cı ildə çap edildiyi qeyd olunur. Həmin material Mirələmovun uzun müddət mühəndis kimi fəaliyyət göstərməklə yanaşı ədəbi yaradıcılıqla məşğul olduğunu da vurğulayır.

Bu, onun yaradıcılıq bioqrafiyasının mühüm xüsusiyyətidir.

O, ədəbiyyata birdən-birə gəlməmişdir. Əksinə, uzun illər ərzində müşahidə, həyat təcrübəsi, istehsalat mühiti, insan münasibətləri və sosial proseslər yazıçı yaddaşında toplanmışdır.

Sonrakı illərdə onun “Qayada çiçək”, “Xəcalət”, “Daha bir ümid sabahı”, “Gəlinlik paltarı”, “Həyat eşqi”, “Vicdanın cəzası”, “Bir gecənin sehri”, “Cəza” və “Yanan qar” kimi əsərləri çap olunmuşdur.

Bu əsərlərin hər biri Mirələmov nəsrinin ayrı-ayrı istiqamətlərini göstərməklə yanaşı, onun yaradıcılıq dünyasının tədricən genişləndiyini nümayiş etdirir.

VI FƏSİL

“YANAN QAR” VƏ XOCALI FACİƏSİNİN

 BƏDİİ DÜŞÜNCƏDƏ İFADƏSİ

Hüseynbala Mirələmov yaradıcılığında Qarabağ mövzusu xüsusi yer tutur.

“Yanan qar” bu baxımdan müəllifin mühüm əsərlərindən biridir. Milli Məclisin jurnalında əsər Xocalı faciəsinə həsr olunmuş roman kimi təqdim edilmiş və romandan parça dərc edilmişdir.

Əsərin adındakı paradoks — “yanan” və “qar” sözlərinin semantik qarşıdurması — müharibənin yaratdığı faciənin poetik ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir.

Qar təmizliyin, sakitliyin, saflığın rəmzidir. Yanmaq isə ağrı, dağıntı və faciəni ifadə edir. Bu iki anlayışın birləşməsi müharibənin insan həyatında yaratdığı mənəvi ziddiyyəti simvollaşdırır.

Mirələmovun müharibə nəsrində insan taleyi tarixi hadisənin statistik vahidi kimi deyil, ağrı yaşayan canlı varlıq kimi təqdim olunur.

Bu baxımdan onun Qarabağ mövzusunda yazdıqları yalnız müharibə haqqında deyil, həm də insanın yaddaşı, itki, vətən, vicdan və mənəvi məsuliyyət haqqında düşüncələrdir.

VII FƏSİL

MİRƏLƏMOV NƏSRİNİN ESTETİK 

XÜSUSİYYƏTLƏRİ

Hüseynbala Mirələmovun nəsrində bir neçə əsas xüsusiyyət diqqəti cəlb edir.

1. Sosial problematika

Onun əsərlərində insan və cəmiyyət münasibətləri mühüm yer tutur.

2. Psixoloji dərinlik

Müəllif hadisəni yalnız xarici süjet kimi deyil, qəhrəmanın daxili dünyası ilə birlikdə təqdim etməyə çalışır.

3. Tarixi yaddaş

Müharibə, Qarabağ, milli yaddaş və zamanın insan xarakterinə təsiri yaradıcılığının mühüm istiqamətlərindəndir.

4. Realist müşahidə

Mühəndislik fəaliyyəti zamanı qazandığı həyat təcrübəsi onun insan və mühit müşahidələrinə konkretlik gətirmişdir.

5. Dil və təsvir

Təbiət, məkan və insan portretlərinin təsviri Mirələmov nəsrinin mühüm poetik komponentlərindəndir.

Beləliklə, onun əsərlərində hadisə, xarakter və mühit bir-birindən ayrılmır.

VIII FƏSİL

YAZIÇI-PUBLİSİST VƏ DRAMATURQ

Hüseynbala Mirələmovun yaradıcılığı yalnız roman və hekayələrlə məhdudlaşmır.

O, publisistika və dramaturgiya sahəsində də fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytında 2024-cü ildə dərc olunan müraciətdə onun “professor, yazıçı-dramaturq” kimi təqdim edilməsi bunu təsdiqləyir.

Publisistikada müəllifin cəmiyyətə münasibəti daha birbaşa ifadə olunur.

Əgər bədii əsərdə fikir obraz və hadisələr vasitəsilə çatdırılırsa, publisistikada müəllif mövqeyi daha açıq şəkildə meydana çıxır.

Bu mənada Mirələmovun yaradıcılıq portretində yazıçı ilə vətəndaş mövqeyi bir-birini tamamlayır.

IX FƏSİL

İCTİMAİ-SİYASİ FƏALİYYƏT

Hüseynbala Mirələmovun fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri də Milli Məclis deputatı olmasıdır.

O, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin III, IV və V çağırışlarında deputat olmuşdur. Milli Məclisin rəsmi bioqrafik məlumatlarında onun parlament fəaliyyətinin təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya məsələləri ilə bağlı komitə işi və müxtəlif parlamentlərarası əlaqələrdə iştirakı qeyd olunur.

Bu fəaliyyət onun əvvəlki peşə təcrübəsi ilə də üzvi şəkildə bağlı idi.

Energetika, qaz təsərrüfatı, sənaye və ekologiya sahələrində uzunmüddətli təcrübəyə malik mütəxəssisin qanunverici orqanda məhz bu istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərməsi onun peşəkar bioqrafiyasının məntiqi davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Parlament fəaliyyəti onun həyatında mühəndislik və ədəbiyyatdan sonra üçüncü böyük ictimai platforma olmuşdur.

X FƏSİL

ƏMƏK, DÖVLƏT QİYMƏTİ VƏ TƏLTİFLƏR

Hüseynbala Mirələmovun çoxillik fəaliyyəti müxtəlif dövlət və ictimai mükafatlarla qiymətləndirilmişdir.

Rəsmi Milli Məclis bioqrafiyasında onun “Şöhrət” ordeni ilə təltif edildiyi, “Qızıl kəlmə”, “Qızıl qələm”, “Qızıl dərviş”, “Qızıl buta”, “Abdulla Şaiq”, “Rəsul Rza”, Yuri Dolqoruki və N. Kosıgin mükafatlarının, akademik Həsən Əliyev adına beynəlxalq mükafatın laureatı olduğu göstərilir. Həmçinin Fransa Sənayeçilər Assosiasiyasının “Napoleon” qızıl medalına layiq görüldüyü və MDB ölkələri üzrə səkkiz dəfə “İlin direktoru” seçildiyi qeyd edilir.

Onun mühəndislik fəaliyyətinin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsinin mühüm göstəricilərindən biri də 2010-cu ildə “Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi” fəxri adına layiq görülməsidir.

2015-ci ildə isə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olunmuşdur.

1980-ci ildə “Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni ilə təltif olunması da onun istehsalat fəaliyyətinin erkən dövrdə yüksək qiymətləndirildiyini göstərir.

Bu təltiflərə yalnız mükafat siyahısı kimi deyil, onun həyatının müxtəlif mərhələlərinin ictimai qiymətləndirilməsi kimi yanaşmaq daha doğrudur.

XI FƏSİL

ƏDƏBİYYAT VƏ ELMİN QOVŞAĞINDA 

BİR ŞƏXSİYYƏT

Hüseynbala Mirələmovun yaradıcılıq portretinin ən maraqlı cəhəti onun elm və ədəbiyyatı bir-birindən ayırmamasıdır.

Adətən mühəndis dəqiq hesablamanın, yazıçı isə sərbəst təxəyyülün adamı kimi təsəvvür edilir.

Mirələmovun şəxsiyyətində isə bu iki istiqamət bir araya gəlir.

Mühəndis ona sistemli düşünməyi öyrədir.

Yazıçı isə həmin sistemin daxilində insanı görməyə imkan verir.

Alim səbəbləri araşdırır.

Yazıçı nəticələrin insan taleyindəki izlərini göstərir.

Mühəndis dayanıqlı konstruksiya qurur.

Yazıçı isə mənəvi dayanıqlığı axtarır.

Bu baxımdan Mirələmov yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatında “mühəndis-yazıçı” modelinin maraqlı nümunələrindən biri kimi tədqiq edilə bilər.

XII FƏSİL

ŞƏXSİYYƏTİN MƏNƏVİ-ƏXLAQİ KODU

Hüseynbala Mirələmov haqqında danışarkən onun şəxsi xarakterinin formalaşmasında əmək və intizam amillərinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Onun müsahibələrindən görünür ki, öz həyat yolunu təsadüfi uğurların deyil, zəhmətin və verilən etimadı doğrultmaq məsuliyyətinin nəticəsi kimi dəyərləndirir.

Bu yanaşma onun yaradıcılığında da hiss olunur.

Mirələmov üçün insan yalnız sosial statusuna görə deyil, mənəvi seçimlərinə görə dəyərlidir.

Vicdan, məsuliyyət, sədaqət, ailə, vətən, insan ləyaqəti və həyat qarşısında cavabdehlik onun bədii düşüncəsində mühüm anlayışlardır.

XIII FƏSİL

HÜSEYNBALA MİRƏLƏMOV VƏ 

AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATINDA YERİ

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının mənzərəsində Hüseynbala Mirələmov özünəməxsus yaradıcılıq xətti ilə seçilir.

O, klassik Azərbaycan nəsrinin insan və cəmiyyət münasibətlərinə diqqət ənənəsini müasir dövrün sosial və tarixi problemləri ilə birləşdirmişdir.

Onun yaradıcılığında XX əsrin ikinci yarısından XXI əsrə keçidin mənəvi mənzərəsi, insan xarakterinin dəyişməsi, sosial münasibətlər, Qarabağ müharibəsi və milli yaddaş kimi mövzular müxtəlif janrlarda işlənmişdir.

Ədəbiyyat tarixində onun yerini müəyyənləşdirərkən yalnız əsərlərinin sayına və mükafatlarına deyil, yaratdığı mövzu və obraz sisteminə, ictimai mövqeyinə və çoxşaxəli fəaliyyətinə də nəzər salmaq lazımdır.

XIV FƏSİL

YARADICILIQ İRSİNİN ELMİ TƏDQİQİ

Hüseynbala Mirələmov yaradıcılığı müxtəlif elmi araşdırmalarda da tədqiqat predmeti olmuşdur.

AMEA-nın elmi materiallarında onun müasir Azərbaycan ədəbi prosesində öz mövqeyi və şəxsiyyəti ilə diqqəti cəlb edən yazıçılardan biri olduğu vurğulanır və yaradıcılığının iki əsrin və iki minilliyin tarixi-mənəvi problemlərini əks etdirdiyi qeyd edilir.

Bu qiymətləndirmə Mirələmov yaradıcılığının miqyasını anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir.

Çünki onun əsərlərində yalnız konkret hadisə deyil, həmin hadisənin insan yaddaşında yaratdığı iz araşdırılır.

Yazıçının yaradıcılığını tədqiq edən gələcək alimlər üçün əsas istiqamətlərdən biri də məhz bu xüsusiyyət ola bilər:

tarix → hadisə → insan → yaddaş → ədəbi obraz.

Bu zəncir Mirələmov nəsrinin daxili poetikasını öyrənmək üçün mühüm metodoloji istiqamət yaradır.

XV FƏSİL

ZAMANIN İÇİNDƏ İNSAN

Hüseynbala Mirələmov yaradıcılığının əsas fəlsəfi suallarından biri insanın zaman qarşısındakı mövqeyidir.

İnsan dəyişir.

Cəmiyyət dəyişir.

Dövlət dəyişir.

Texnologiya dəyişir.

Amma insanın əsas mənəvi sualları dəyişmir:

Vicdan nədir?

İnsan öz taleyinə nə qədər cavabdehdir?

Vətən nə deməkdir?

İtki insanı necə dəyişdirir?

Keçmiş gələcəyə hansı məsuliyyəti ötürür?

Mirələmovun bədii dünyasına bu suallar prizmasından baxdıqda onun əsərlərinin sosial süjetdən daha böyük mənəvi məna daşıdığı görünür.

XVI FƏSİL

ÖMÜR YOLUNUN XRONOLOGİYASI

İl

Hadisə

1945

Lerik rayonunun Nuravud kəndində anadan olmuşdur

1961

“Bir tikə çörək” hekayəsi ilə ədəbi yaradıcılığa başlamışdır

1965

“Azərbaycan pioneri” qəzetində baş ədəbi işçi kimi çalışmışdır

1970

Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Sənaye və mülki tikinti fakültəsini bitirmişdir

1971

Azərbaycan Qazlaşdırma Komitəsində mühəndis kimi fəaliyyətə başlamışdır

1980

“Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni ilə təltif edilmişdir

1986

“Tənha durna uçuşu” kitabı çap olunmuşdur

1986–1992

Qaz və yanacaq sənayesində rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır

1992

Biznes və ictimai fəaliyyət mərhələsi başlamışdır

1998

Azərbaycan Qaz Emalı ASC-nin sədri olmuşdur

2002–2007

Bir sıra mühüm bədii əsərləri, o cümlədən “Xəcalət”, “Gəlinlik paltarı”, “Cəza” və “Yanan qar” çap edilmişdir

2005

III çağırış Milli Məclisə deputat seçilmişdir

2010

“Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi” fəxri adına layiq görülmüşdür

2015

“Şöhrət” ordeni ilə təltif edilmişdir

2019

“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi” yubiley medalı ilə təltif edilmişdir

2020

Milli Məclis, AMEA və digər daha etibarlı mənbələrə üstünlük verilmişdir.

XVII FƏSİL

MÜASİR AZƏRBAYCANIN ÇOXŞAXƏLİ

 İNTELLEKTUALI

Hüseynbala Mirələmovun həyat yolunu bir xətt üzərində təsəvvür etmək mümkün deyil.

Bu həyat yolu bir neçə paralel xəttin kəsişməsindən yaranır:

kənd → təhsil → mühəndislik → istehsalat → elm → ədəbiyyat → publisistika → ictimai fəaliyyət → parlament.

Bu ardıcıllıq onun bioqrafiyasının çoxşaxəliliyini göstərir.

Onun şəxsiyyətində mühəndis dəqiqliyi ilə yazıçı həssaslığı, idarəçi məsuliyyəti ilə sənətkar müşahidəsi, alim məntiqi ilə publisist vətəndaş mövqeyi birləşir.

Məhz buna görə Hüseynbala Mirələmov haqqında yalnız “yazıçı” və ya yalnız “alim” demək onun fəaliyyət miqyasını daraltmaq olardı.

O, müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərmiş çoxşaxəli Azərbaycan ziyalısıdır.

NƏTİCƏ

Hüseynbala Mirələmovun ömür yolu XX əsrin ortalarından XXI əsrin ilk onilliklərinə qədər Azərbaycan həyatının müxtəlif mərhələlərini özündə əks etdirən zəngin bioqrafik salnamə təsiri bağışlayır.

Lerikin Nuravud kəndindən başlayan həyat yolu onu mühəndislikdən elmi fəaliyyətə, elmdən ədəbiyyata, ədəbiyyatdan publisistikaya, ictimai fəaliyyətdən parlament kürsüsünə gətirmişdir.

Onun həyatında əsas birləşdirici qüvvə əmək olmuşdur.

Əmək onun mühəndisliyini peşəkarlığa, elmi fəaliyyətini alimliyə, ədəbi yaradıcılığını sənətə, ictimai fəaliyyətini vətəndaşlıq məsuliyyətinə çevirmişdir.

Hüseynbala Mirələmovun yaradıcılığında Azərbaycan insanının taleyi, sosial münasibətlər, mənəvi seçim, tarixi yaddaş, müharibə və Qarabağ mövzuları xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

“Yanan qar” kimi əsərlərində müharibənin insan və yaddaş üzərində yaratdığı ağrı bədii sözün imkanları ilə ifadə edilir.

Onun yaradıcılıq yolunun ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri isə elm və ədəbiyyatın qarşılaşdırılmadan bir şəxsiyyətdə birləşməsidir.

Mühəndislik ona dəqiqlik verdi.

Elm ona sistemli düşüncə verdi.

Ədəbiyyat ona insan ruhuna enmək imkanı yaratdı.

İctimai fəaliyyət isə həmin bilik və təcrübəni cəmiyyət qarşısında məsuliyyətə çevirdi.

Bu baxımdan Hüseynbala Mirələmovun yaradıcılıq irsi yalnız bir yazıçının və ya alimin bioqrafiyası kimi deyil, Azərbaycan ziyalısının çoxşaxəli fəaliyyət modelinin nümunəsi kimi də öyrənilməyə layiqdir.

Onun ömrünü bir cümlə ilə ifadə etmək lazım gəlsə, belə demək olar:

Hüseynbala Mirələmov daşın və dəmirin möhkəmliyini mühəndis kimi öyrəndi, insan ruhunun dözümünü isə yazıçı kimi araşdırdı.

Və bəlkə də onun yaradıcılıq yolunun əsas fəlsəfəsi elə bu iki dünyanın qovuşduğu yerdə başlayır:

Mühəndis dünyanı qurmağa çalışır, yazıçı isə insanın həmin dünyada özünü itirməməsi üçün onun mənəvi xəritəsini çəkir.

İSTİFADƏ OLUNMUŞ ƏSAS MƏNBƏLƏR

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Hüseynbala Fazil oğlu Mirələmov haqqında rəsmi bioqrafik materialları.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası / Ali Attestasiya Komissiyasının Hüseynbala Mirələmov yaradıcılığına dair elmi materialı.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi — Hüseynbala Mirələmovun müraciəti, 22 noyabr 2024.

“Azərbaycan” jurnalının Hüseynbala Mirələmovun “Yanan qar” romanından dərc etdiyi material.

Hüseynbala Mirələmov haqqında müsahibə və bioqrafik materiallar.

Təltif və bioqrafik məlumatların əlavə yoxlanılması üçün açıq ensiklopedik mənbələr.

RAHİB KƏRİMLİ,

yazıçı-jurnalist