Milli Məclisdə 2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsinin müzakirələri zamanı Səhiyyə komitəsinin sədr müavini, millət vəkili Rəşad Mahmudovun çıxışı səhiyyə və təhsil sisteminin gələcək inkişafı baxımından bir sıra mühüm məsələləri gündəmə gətirib. Deputat çıxışında yalnız ayrılan maliyyə vəsaitlərinin həcminə deyil, həmin vəsaitlərin hansı idarəetmə fəlsəfəsi, hansı strateji hədəflər və hansı nəticələr naminə istifadə edilməsinin vacibliyinə diqqət çəkib.
Müasir dünyada siyasi, iqtisadi və geosiyasi proseslərin yaratdığı mürəkkəb şəraitə baxmayaraq, Azərbaycanın inkişaf strategiyasını ardıcıl şəkildə davam etdirməsi dövlət siyasətinin mühüm üstünlüklərindən biridir. Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi inkişaf kursunun əsas istiqamətlərindən biri iqtisadi dayanıqlılığın möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, sosial rifahın yüksəldilməsi və insan kapitalının gücləndirilməsidir. 2027-ci ilin dövlət büdcəsi də məhz bu prioritetlərin reallaşdırılması üçün mühüm maliyyə və təşkilati imkanlar yaradır.
Rəşad Mahmudov çıxışında xüsusilə səhiyyə sahəsinə ayrılan vəsaitlərin artmasını müsbət qiymətləndirərək vurğulayıb ki, 2027-ci ildə səhiyyənin icmal xərclərinin 4 milyard manat səviyyəsində nəzərdə tutulması əhəmiyyətli göstəricidir. Bununla belə, onun fikrincə, səhiyyənin inkişafına yalnız büdcə artımları prizmasından yanaşmaq kifayət deyil. Əsas məsələ maliyyə imkanlarını uzunmüddətli nəticələrə çevirə bilən çevik, səmərəli və dayanıqlı idarəetmə modelinin formalaşdırılmasıdır.
Səhiyyədə yeni mərhələ: Maliyyələşmə ilə tibbi xidmət arasında tarazlıq
Deputat son illərdə icbari tibbi sığortanın tətbiqi, TƏBİB-in yaradılması, tibb müəssisələrinin infrastrukturunun yenilənməsi və səhiyyənin maliyyə imkanlarının genişləndirilməsini mühüm islahat mərhələsi kimi dəyərləndirib. Onun qənaətinə görə, artıq qarşıda duran əsas vəzifə formalaşmış institusional bazanı daha səmərəli idarəetmə sistemi ilə möhkəmləndirməkdir.
Bu kontekstdə Səhiyyə Nazirliyinin koordinasiyaedici rolunun gücləndirilməsi və ölkə səhiyyəsinin vahid strateji çərçivədə inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Rəşad Mahmudovun çıxışında diqqətçəkən məqamlardan biri tibbi sığorta ilə tibbi xidmətin bir-birindən fərqləndirilməsi və eyni zamanda onların qarşılıqlı tamamlanmasının vacibliyi olub. O, tibbi sığortanı maliyyələşdirmə və xidmətlərin satın alınması mexanizmi, tibbi fəaliyyəti isə həkimlərin və tibb müəssisələrinin peşəkar xidmət prosesi kimi xarakterizə edib.
Deputatın yanaşmasına görə, maliyyələşdirmə mexanizmi real tibbi ehtiyaclara, tibbi xidmət isə maliyyə imkanlarına və keyfiyyət standartlarına uyğun qurulmalıdır. Bu iki istiqamət arasında tarazlıq pozulduqda bütövlükdə səhiyyə sisteminin effektivliyi zəifləyir.
Həkim və tibb işçisi səhiyyə islahatlarının mərkəzində dayanmalıdır
Rəşad Mahmudovun çıxışının mühüm istiqamətlərindən biri də səhiyyədə insan kapitalının qorunması və inkişaf etdirilməsi olub.
Təxminən otuz illik peşəkar fəaliyyət təcrübəsinə istinad edən deputat bildirib ki, səhiyyəni yalnız inzibati qərarlar və maliyyə mexanizmləri vasitəsilə inkişaf etdirmək mümkün deyil. Bu sistemin əsas dayağı insandır. Həkim və tibb işçisi özünü yalnız nəzarət olunan əməkdaş kimi deyil, dövlət tərəfindən qorunan, dəstəklənən və peşəkar inkişafı üçün imkanlar yaradılan sistemin dəyərli iştirakçısı kimi hiss etməlidir.
Bu fikir əslində səhiyyə islahatlarının fəlsəfəsini müəyyənləşdirən mühüm yanaşmadır. Çünki müasir tibbin inkişafı yalnız yeni avadanlıqların alınması, xəstəxanaların tikilməsi və maliyyə vəsaitlərinin artırılması ilə ölçülmür. Həmin imkanlardan istifadə edən mütəxəssislərin bilik və bacarıqları, əməyinin qiymətləndirilməsi, sosial təminatı və peşəkar perspektivləri də eyni dərəcədə vacibdir.
Deputat hesab edir ki, insan kapitalına bu gün göstərilən münasibət Azərbaycan səhiyyəsinin gələcək onilliklərdə hansı səviyyəyə çatacağını müəyyənləşdirəcək. Bu baxımdan həkimlərin xaricə axınının azaldılması, ölkəni tərk etmiş yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin geri qayıtması üçün əlverişli şəraitin yaradılması prioritet məsələlərdən biri olmalıdır.
Dövlət və özəl tibb sektoru vahid sistemin tərəfdaşlarıdır
Çıxışda xüsusi diqqət çəkən digər məsələ dövlət və özəl səhiyyə müəssisələri arasında münasibətlərin yeni yanaşma əsasında qurulmasıdır.
Rəşad Mahmudovun fikrincə, ölkədə tibbi xidmət göstərən bütün müəssisələr, onların mülkiyyət formasından asılı olmayaraq, vahid səhiyyə sisteminin iştirakçıları kimi qəbul edilməlidir. Dövlət xəstəxanası, özəl klinika və ya kiçik müayinə mərkəzi – hər biri Azərbaycan vətəndaşının sağlamlığının qorunmasına xidmət edən səhiyyə potensialının bir hissəsidir.
Bu baxımdan dövlətin tənzimləyici və əlaqələndirici rolu yalnız tabeliyində olan müəssisələrlə məhdudlaşmamalı, bütövlükdə səhiyyə sisteminin keyfiyyətinə və inkişafına yönəlməlidir.
Deputat qardaş Türkiyənin və digər ölkələrin təcrübəsinə diqqət çəkərək dövlət-özəl sektor əməkdaşlığının genişləndirilməsinin tibbi xidmət imkanlarını artıracağını, mövcud infrastrukturdan daha səmərəli istifadə etməyə şərait yaradacağını bildirib.
Burada əsas meyar müəssisənin dövlətə və ya özəl sektora məxsus olması deyil, göstərilən tibbi xidmətin keyfiyyəti, təhlükəsizliyi, peşəkarlıq səviyyəsi və iqtisadi səmərəliliyidir.
Bu yanaşma səhiyyədə sağlam rəqabətin, investisiya mühitinin və xidmət keyfiyyətinin inkişafına yeni imkanlar aça bilər. Eyni zamanda, dövlət resurslarından daha qənaətlə istifadə edilməsinə və vətəndaşların tibbi xidmətlərə çıxış imkanlarının genişlənməsinə töhfə verə bilər.
Mahmudovun fikrincə, Azərbaycanın səhiyyə sistemi xarici modellərin olduğu kimi köçürülməsi yolu ilə deyil, mövcud təcrübənin və milli reallıqların elmi əsaslarla təkmilləşdirilməsi vasitəsilə inkişaf etməlidir.
Rezident həkimlərin
əməyinin qiymətləndirilməsi gündəmdə
Millət vəkili səhiyyənin gələcəyini müəyyən edən mühüm məsələlərdən biri kimi rezident həkimlərin əməkhaqqı və sosial təminatına da toxunub.
O bildirib ki, rezidentura ixtisas təhsilinin davamı olsa da, rezident həkimlər xəstəxanalarda real tibbi xidmət prosesində iştirak edir, konkret vəzifələr və məsuliyyət daşıyırlar. Buna görə də onların dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən təhsil prosesi ilə yanaşı, gördükləri əməyə uyğun əməkhaqqı almaları üçün ayrıca mexanizmin yaradılması məqsədəuyğundur.
Deputat bu mexanizmin mövcud tibbi xidmət tarifləri çərçivəsində də nəzərdən keçirilə biləcəyini diqqətə çatdırıb.
Bununla yanaşı, Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun professor-müəllim heyətinin əməkhaqqı məsələsinin də yenidən qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Onun fikrincə, bu mütəxəssislərin fəaliyyəti yalnız tədrislə məhdudlaşmır. Onlar ölkədə həkimlərin davamlı peşəkar inkişafının təmin edilməsində, yeni mütəxəssislərin hazırlanmasında və tibbi biliklərin yenilənməsində mühüm rol oynayırlar.
Rəşad Mahmudov bu məsələlərin aidiyyəti dövlət qurumlarının iştirakı ilə, Baş nazirin sədrliyi altında birgə müzakirə olunaraq konkret həll mexanizmlərinin hazırlanmasını təklif edib.
Məktəbəqədər təhsil insan kapitalına qoyulan ən mühüm sərmayələrdən biridir
Çıxışın digər mühüm istiqaməti təhsil sahəsi ilə bağlı olub. Elm və təhsil komitəsinin üzvü kimi Rəşad Mahmudov məktəbəqədər təhsilin maliyyələşdirilməsində dövlət, özəl sektor və ailələrin birgə iştirakına əsaslanan mexanizmlərin genişləndirilməsini vacib hesab etdiyini bildirib.
Deputatın yanaşmasına görə, belə bir əməkdaşlıq modeli məktəbəqədər təhsilin əlçatanlığını artırmaqla yanaşı, dövlət vəsaitlərinin daha səmərəli istifadəsinə də imkan yarada bilər.
Onun diqqətə çatdırdığı əsas məqamlardan biri isə məktəbəqədər təhsilin yalnız uşaqların məktəbə hazırlanması kimi qiymətləndirilməməsidir. Bu mərhələyə qoyulan sərmayə uşağın gələcək intellektual inkişafına, düşüncə qabiliyyətinə, öyrənmə həvəsinə və bütövlükdə cəmiyyətin insan kapitalına qoyulan sərmayədir.
Deputat səhiyyə və təhsil arasında maraqlı paralel apararaq qeyd edib ki, keyfiyyətli ilkin səhiyyə xidməti sonrakı ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərin effektivliyini necə artırırsa, güclü məktəbəqədər təhsil də bütün sonrakı təhsil pillələrinin uğuruna eyni dərəcədə təsir göstərir.
Bu baxımdan dövlət siyasətində yalnız mövcud problemlərin nəticələrinin aradan qaldırılmasına deyil, həmin problemlərin yaranmasının qarşısını alan ilkin mərhələlərin gücləndirilməsinə də xüsusi diqqət yetirilməlidir.
Mahmudov məktəbəqədər təhsildə müştərək maliyyələşdirmə mexanizmlərinin tətbiqi ilə yanaşı, oxşar yanaşmaların ilkin səhiyyə xidmətinin təşkilində də araşdırılmasını təklif edib. Burada əsas məqsəd dövlətin məsuliyyətini azaltmaq deyil, dövlətin tənzimləyici və maliyyələşdirici rolunu qorumaqla daha əlçatan və dayanıqlı xidmət sisteminin formalaşdırılmasıdır.
Büdcə xərclərinin arxasında insan amili dayanmalıdır
Rəşad Mahmudovun çıxışının ümumi məzmunundan aydın görünür ki, onun irəli sürdüyü təkliflər ayrı-ayrı sahələrin cari problemləri ilə məhdudlaşmır. Bu təkliflər səhiyyə və təhsil sisteminin gələcək inkişafına vahid strateji baxışın formalaşdırılmasına xidmət edir.
Səhiyyədə maliyyələşdirmə ilə tibbi xidmətin uzlaşdırılması, dövlət və özəl sektorun imkanlarının birləşdirilməsi, həkim əməyinin layiqincə qiymətləndirilməsi, rezidentlərin sosial təminatının yaxşılaşdırılması, eləcə də məktəbəqədər təhsilə investisiyaların artırılması – bütün bunlar bir əsas məqsədə, insan kapitalının gücləndirilməsinə yönəlmiş yanaşmalardır.
Əslində, dövlət büdcəsinin sosial əhəmiyyəti yalnız onun ayrı-ayrı sahələrə ayırdığı vəsaitlərin həcmi ilə ölçülmür. Bu vəsaitlərin insanların həyat keyfiyyətinə, sağlamlığına, təhsilinə, peşəkar inkişafına və gələcək imkanlarına nə dərəcədə təsir göstərməsi daha mühüm göstəricidir.
Deputatın çıxışında səsləndirilən fikirlər də məhz bu həqiqəti ön plana çıxarır: güclü dövlət yalnız iqtisadi göstəriciləri ilə deyil, sağlam, savadlı, peşəkar və gələcəyə inamla baxan vətəndaşları ilə güclüdür.
Rəşad Mahmudov 2027-ci ilin dövlət büdcəsinin Azərbaycanın davamlı inkişafına, vətəndaşların rifahına, səhiyyə və təhsil sistemlərinin daha da güclənməsinə xidmət edəcəyinə inamını ifadə edərək qanun layihəsini dəstəklədiyini bildirib.
Onun parlament tribunasından səsləndirdiyi təkliflər bir daha göstərir ki, səhiyyə və təhsil sahəsində növbəti inkişaf mərhələsinin əsas hədəfi sadəcə mövcud imkanları artırmaq deyil, həmin imkanları insanın sağlamlığına, biliyinə və gələcəyinə xidmət edən vahid, ədalətli və səmərəli sistemə çevirmək olmalıdır.
Bəradər Səməndərli
"Atributinfo.az"
