Sizin reklam burada
Sizin reklam burada
  • MUSA SÜLEYMANOV - Mühəndislik təfəkkürü, sahibkarlıq missiyası və yenilikçi təşəbbüslərlə zəngin ömür yolu




    Əməkdar mühəndis, iş adamı, ADO-G Şirkətlər Qrupunun təsisçisi və prezidenti Musa Səməd oğlu Süleymanovun həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuş monoqrafiya


    ÖN SÖZ


    Hər bir insanın həyat yolu onun dünyagörüşünün, zəhmətinin, məqsədlərinin və cəmiyyətə münasibətinin aynasıdır. Elə insanlar var ki, onların fəaliyyəti yalnız şəxsi uğurlarla məhdudlaşmır, eyni zamanda yaşadıqları dövrün iqtisadi, ictimai və sosial prosesləri ilə sıx bağlı olur. Belə insanların həyat və fəaliyyətini araşdırmaq, onların keçdiyi yolu təhlil etmək gələcək nəsillər üçün də müəyyən təcrübə mənbəyinə çevrilir.

    Əməkdar mühəndis, tanınmış iş adamı, ADO-G Şirkətlər Qrupunun təsisçisi və prezidenti Musa Səməd oğlu Süleymanovun həyat və fəaliyyəti də bu baxımdan diqqətəlayiqdir.

    Onun ömür yolu sadə əmək fəaliyyətindən başlayan, mühəndislik və sahibkarlıq təcrübəsi ilə zənginləşən, müxtəlif iqtisadi sahələri əhatə edən təşəbbüslərlə davam edən bir inkişaf tarixidir.

    Musa Süleymanovun fəaliyyəti xüsusilə Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkədə sahibkarlığın formalaşması, özəl sektorun inkişafı, sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti və yeni iqtisadi münasibətlərin təşəkkülü dövrü ilə səciyyələnir.

    O, müxtəlif illərdə istehsalat, təchizat, tikinti, sənaye, informasiya-kommunikasiya və digər istiqamətlərdə fəaliyyət göstərmiş, yaratdığı biznes strukturlarının inkişafı üçün təşəbbüslər irəli sürmüşdür.

    Bu monoqrafiyanın məqsədi Musa Süleymanovun həyat yolunu, peşəkar fəaliyyətini, rəhbərlik təcrübəsini, sahibkarlıq fəlsəfəsini və gələcəyə hesablanmış ideyalarını vahid bioqrafik salnamə şəklində təqdim etməkdir.


    I FƏSİL


    Həyat yolunun başlanğıcı – Tovuz torpağından başlayan ömür salnaməsi


    Musa Səməd oğlu Süleymanov 14 sentyabr 1956-cı ildə Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Tovuz rayonunun Abulbəyli kəndində anadan olmuşdur.

    Tovuzun zəngin milli-mənəvi mühiti, əməksevər insanları, torpağa bağlılıq ənənələri onun şəxsiyyətinin formalaşdığı ictimai mühitin əsas xüsusiyyətləri idi.

    O, 1973-cü ildə Yusif Sadıqov adına orta məktəbi bitirmişdir. 1975–1977-ci illərdə keçmiş SSRİ Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.

    Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra əmək fəaliyyətinə başlamış, 1977–1980-ci illərdə Tovuz rayonunun Əlimərdanlı kəndində yerləşən şərab zavodunda və rabitə stansiyasında fəhlə və sürücü kimi çalışmışdır.

    Onun həyatının bu mərhələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki gələcəkdə böyük biznes strukturlarına rəhbərlik edəcək bir insanın əmək fəaliyyətinə sadə peşələrdən başlaması zəhmətin, təcrübənin və həyat məktəbinin əhəmiyyətini göstərir.

    Musa Süleymanovun sonrakı fəaliyyətində müşahidə olunan praktik yanaşma, istehsalat proseslərinə maraq və təşəbbüskarlıq məhz bu illərdə formalaşan həyat təcrübəsi ilə əlaqələndirilə bilər.


    II FƏSİL

    Sahibkarlıq fəaliyyətinə doğru – ilk addımlar və təşəbbüslər


    1980-ci illər Musa Süleymanovun həyatında yeni fəaliyyət istiqamətinin formalaşdığı dövr kimi xarakterizə olunur.

    O, həmin illərdən etibarən fərdi sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmağa başlamış, 1991-ci ildən isə bu istiqamətdə daha sistemli fəaliyyətə keçmişdir.

    1991-ci ildə onun tərəfindən “Simurq-MM” şirkətinin yaradılması sahibkarlıq bioqrafiyasının mühüm mərhələlərindən biri olmuşdur. Musa Süleymanov 1998-ci ilədək həmin şirkətin prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.

    Bu dövr Azərbaycanın iqtisadi həyatında köklü dəyişikliklərin baş verdiyi, yeni mülkiyyət münasibətlərinin və özəl sahibkarlıq institutlarının formalaşdığı mürəkkəb tarixi mərhələ idi.

    Belə şəraitdə öz biznesini qurmaq, fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirmək və bazarda mövqe qazanmaq ciddi təşəbbüskarlıq və idarəçilik bacarığı tələb edirdi.

    Musa Süleymanov bu mərhələdə əldə etdiyi təcrübəni gələcək fəaliyyətinin əsasına çevirmişdir.

    1996-cı ildə isə onun tərəfindən Azərbaycanın qərb bölgəsini, o cümlədən Gəncə-Qazax zonasını əhatə edən “Simurq-M” Tele-Radio Şirkəti yaradılmışdır.

    Bu addım Musa Süleymanovun maraq dairəsinin yalnız ənənəvi sahibkarlıqla məhdudlaşmadığını, informasiya və kommunikasiya sahəsinə də diqqət yetirdiyini göstərirdi.

    Beləliklə, onun fəaliyyətində müxtəlif istiqamətləri birləşdirən sahibkarlıq modelinin ilkin konturları meydana çıxmışdır.


    III FƏSİL

    ADO-G Şirkətlər Qrupu – böyük sahibkarlıq layihəsinin təməli


    Musa Süleymanovun həyat və fəaliyyətinin ən mühüm mərhələlərindən biri 1998-ci ildə ADO-G Şirkətlər Qrupunun yaradılması ilə bağlıdır.

    Bakı şəhərində təsis edilən və Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatına alınan bu şirkət onun sahibkarlıq fəaliyyətində yeni mərhələnin başlanğıcı olmuşdur.

    ADO-G ilkin fəaliyyətinə Azərbaycan Respublikasının neft-qaz sənayesində çalışan müəssisələrin neft-mədən avadanlıqları ilə təchizatından başlamışdır.

    Bu istiqamətin seçilməsi ölkənin iqtisadi prioritetləri ilə sıx bağlı idi. Azərbaycanın neft-qaz sənayesi üçün müasir texnologiyaların, keyfiyyətli avadanlıqların və etibarlı təchizat sistemlərinin əhəmiyyəti böyük idi.

    Şirkət qısa müddətdə bu sahədə təcrübə qazanaraq yerli və beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq əlaqələri qurmuşdur.

    ADO-G-nin açıq korporativ məlumatlarında SOCAR, BP Exploration, Halliburton, KBR, Bahar Enerji, McDermott Caspian Construction, Nobel Oil və Gobustan Operating kimi şirkətlərlə əməkdaşlıq qeyd olunur.

    Bu əməkdaşlıqlar şirkətin neft-mədən avadanlıqlarının təchizatı istiqamətində fəaliyyətini genişləndirməsinə imkan yaratmışdır.

    Musa Süleymanovun rəhbərliyi ilə ADO-G-nin inkişafı tədricən daha geniş iqtisadi fəaliyyət istiqamətlərinin formalaşmasına yönəlmişdir.

    Şirkətin fəaliyyəti yalnız məhsul təchizatı ilə məhdudlaşmamış, inşaat, sənaye, istehsalat, quraşdırma, logistika və digər sahələrə doğru genişlənmişdir.

    Bu baxımdan ADO-G-nin yaradılması bir sahibkarlıq subyektinin təsis edilməsindən daha geniş məna daşıyır. Bu, müxtəlif iqtisadi istiqamətləri bir araya gətirən şirkətlər qrupunun formalaşdırılması təşəbbüsü idi.


    IV FƏSİL

    Mühəndislik təfəkkürü və sənaye sahəsində fəaliyyət


    Musa Süleymanovun peşəkar fəaliyyətində mühəndislik düşüncəsi mühüm yer tutur.

    Mühəndislik yalnız texniki biliklər və istehsalat proseslərinin idarə olunması demək deyil. Bu sahə həm də yeni texnologiyaların tətbiqini, problemlərə yaradıcı yanaşmanı, istehsalın səmərəliliyinin artırılmasını və gələcək inkişaf imkanlarının müəyyənləşdirilməsini tələb edir.

    Onun neft-mədən avadanlıqlarının təchizatı, sənaye və tikinti sahələrində fəaliyyəti texniki və təşkilati məsələlərə marağının göstəricisidir.

    Azərbaycanın sənaye potensialının genişləndirilməsi, yerli müəssisələrin inkişafı və müasir texnologiyaların tətbiqi ölkənin iqtisadi inkişafında mühüm istiqamətlərdəndir.

    Bu baxımdan Musa Süleymanovun sahibkarlıq fəaliyyətində sənaye və maşınqayırma istiqamətinin xüsusi yer tutması diqqətəlayiqdir.

    2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Musa Süleymanov Azərbaycan maşınqayırma sənayesinin inkişafına verdiyi töhfələrə görə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilmişdir.

    2017-ci ildə isə ona “Əməkdar mühəndis” fəxri adı verilmişdir.

    Bu mükafatlar onun peşəkar fəaliyyətinin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsi baxımından bioqrafiyasının əhəmiyyətli səhifələridir.


    V FƏSİL

    Yeni istiqamətlər, müxtəlif təşəbbüslər və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi


    Musa Süleymanovun sahibkarlıq fəaliyyətini səciyyələndirən xüsusiyyətlərdən biri də müxtəlif istiqamətlərdə yeni imkanların axtarılmasıdır.

    Onun rəhbərlik etdiyi şirkətlər qrupunun fəaliyyətinin genişlənməsi, yeni layihələrə maraq göstərilməsi və iqtisadi fəaliyyətin fərqli sahələrə yönəldilməsi bu yanaşmanın ifadəsidir.

    İnşaat və sənaye ilə yanaşı, logistika, təchizat, quraşdırma, kənd təsərrüfatı, emal və digər sahələrdə fəaliyyət imkanlarının araşdırılması ADO-G-nin çoxşaxəli biznes strukturuna çevrilməsi istiqamətində atılan addımlar kimi dəyərləndirilə bilər.

    Musa Süleymanovun fəaliyyətində əsas diqqət çəkən məqamlardan biri də mövcud imkanlarla kifayətlənməmək, yeni ideyalar üzərində düşünmək və fərqli layihələr irəli sürməkdir.

    Bu yanaşmanın ən diqqətçəkən nümunələrindən biri Xəzər dənizinin gələcəyi ilə bağlı irəli sürdüyü təşəbbüsdür.


    VI FƏSİL

    Xəzərin xilası naminə irəli sürülən təşəbbüs – Qara dənizlə Xəzərin yeraltı tunellə birləşdirilməsi ideyası


    Musa Süleymanovun son illərdə irəli sürdüyü təşəbbüslər arasında Xəzər dənizinin su səviyyəsinin azalması probleminə dair konseptual layihə xüsusi yer tutur.

    Məlum olduğu kimi, Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişməsi regionun ekoloji, iqtisadi və sosial həyatına təsir göstərən mühüm məsələlərdən biridir.

    Dəniz səviyyəsinin azalması sahilboyu infrastruktur, limanların fəaliyyəti, balıqçılıq, nəqliyyat və ekosistem üçün müxtəlif risklər yaradır.

    Musa Süleymanov bu problemin həlli istiqamətində alternativ yanaşma irəli sürərək Qara dənizlə Xəzər dənizinin yeraltı tunel vasitəsilə birləşdirilməsi ideyasını ictimaiyyətə təqdim etmişdir.

    2025-ci il mayın 1-də mətbuatda yayılan məlumata görə, o, ADOG şirkəti və Zirə Beynəlxalq Limanı adından Azərbaycan, Rusiya, İran, Qazaxıstan və Türkmənistan rəhbərlərinə müraciət ünvanlamışdır.

    Təklifin əsas mahiyyəti Qara dəniz sahillərindən Xəzər dənizinə qədər böyük diametrli, təxminən 10 metrlik yeraltı tunelin tikintisindən ibarətdir.

    İdeyanın konseptual əsasına görə, iki dəniz arasındakı səviyyə fərqindən istifadə etməklə suyun təbii qravitasiya prinsipi əsasında Xəzərə ötürülməsi nəzərdə tutulur.

    Təşəbbüsdə ekoloji təhlükəsizlik, biomüxtəlifliyin qorunması, hidroloji və geoloji araşdırmaların aparılması kimi məsələlər də diqqət mərkəzində saxlanılır.

    Bu ideyanın əsas xüsusiyyəti onun yalnız texniki layihə kimi deyil, həm də regional əməkdaşlıq tələb edən beynəlxalq təşəbbüs kimi təqdim edilməsidir.

    Musa Süleymanovun fikrincə, Xəzər dənizinin səviyyəsinin azalması ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütün Xəzəryanı dövlətlərin ortaq problemidir. Buna görə də problemin həlli istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlıq vacibdir.

    2025-ci ilin mayında Globalinfo.az-a verdiyi müsahibədə o, layihənin enerji istehsalı, su ehtiyatlarının idarə olunması və regional logistika baxımından mümkün perspektivlərini də gündəmə gətirmişdir.

    Əlbəttə, bu miqyasda layihənin həyata keçirilməsi üçün mürəkkəb mühəndislik hesablamaları, hidroloji və geoloji tədqiqatlar, ekoloji qiymətləndirmə, iqtisadi əsaslandırma və dövlətlərarası razılaşmalar tələb olunur.

    Lakin bu təşəbbüsün irəli sürülməsi Musa Süleymanovun fəaliyyətində böyük problemlərə qeyri-standart yanaşma və alternativ həll yolları axtarmaq meylinin nümunəsi kimi təqdim edilə bilər.


    VII FƏSİL

    Zirə Beynəlxalq Limanı və dəniz logistikası istiqaməti


    Musa Süleymanovun fəaliyyəti ilə bağlı diqqətçəkən istiqamətlərdən biri də Zirə Beynəlxalq Limanı ilə əlaqəli layihələrdir.

    Dəniz logistikası müasir iqtisadiyyatın mühüm sahələrindən biridir. Limanlar ticarət əlaqələrinin inkişafında, yüklərin daşınmasında, nəqliyyat infrastrukturunun genişlənməsində və regional iqtisadi inteqrasiyada xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

    Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Xəzər hövzəsində nəqliyyat və logistika imkanlarının inkişafı üçün geniş perspektivlər yaradır.

    Bu baxımdan liman infrastrukturu və dəniz nəqliyyatı ilə bağlı təşəbbüslər iqtisadi inkişafın mühüm istiqamətlərindən hesab olunur.

    Musa Süleymanovun Zirə Beynəlxalq Limanı ilə əlaqəli fəaliyyəti və Xəzər dənizinin gələcəyi ilə bağlı irəli sürdüyü ideyalar onun maraq dairəsində dəniz logistikası və regional nəqliyyat məsələlərinin də yer aldığını göstərir.


    VIII FƏSİL

    İctimai fəaliyyət, xeyriyyəçilik və doğma yurda bağlılıq


    Musa Süleymanovun həyat və fəaliyyətində ictimai istiqamət də müəyyən yer tutur.

    Onun Tovuz bölgəsi ilə əlaqələri, ictimai təşəbbüslərdə iştirakı və idman sahəsinə marağı haqqında mətbuatda məlumatlar mövcuddur.

    O, “Tovuz” Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədri və “Turan” futbol klubunun keçmiş prezidenti kimi tanınır.

    Bu fəaliyyət istiqamətləri onun sahibkarlıq fəaliyyətindən əlavə, ictimai həyatla da əlaqələr saxladığını göstərir.

    Doğulduğu Tovuz torpağı ilə bağlılıq, bölgənin ictimai həyatına maraq və idman sahəsində fəaliyyət onun bioqrafiyasının ayrıca araşdırılmağa layiq tərəfləridir.

    İctimai fəaliyyətin əsas məzmunu insanlara, cəmiyyətə və doğma yurda münasibətlə ölçülür. Bu baxımdan sahibkarlıq təcrübəsinin ictimai təşəbbüslərlə əlaqələndirilməsi də əhəmiyyətlidir.


    IX FƏSİL

    Rəhbərlik fəlsəfəsi və sahibkarlıq dünyagörüşü


    Musa Süleymanovun uzun illər ərzində formalaşmış fəaliyyət təcrübəsi onun rəhbərlik yanaşmasını müxtəlif istiqamətlərdən araşdırmağa imkan verir.

    Onun həyat və fəaliyyətinin əsas mərhələlərinə nəzər saldıqda bir neçə mühüm xüsusiyyət diqqəti cəlb edir.

    Birincisi, əmək fəaliyyətinə sadə işlərdən başlaması və sonradan sahibkarlıq sahəsində özünə fəaliyyət istiqaməti müəyyənləşdirməsi.

    İkincisi, müstəqilliyin ilk illərində özəl şirkət yaratmaq və yeni iqtisadi münasibətlər şəraitində biznes qurmaq təşəbbüsü.

    Üçüncüsü, ADO-G Şirkətlər Qrupunun yaradılması və fəaliyyət dairəsinin genişləndirilməsi.

    Dördüncüsü, mühəndislik, sənaye və texniki istiqamətlərə maraq göstərməsi.

    Beşincisi, yeni layihələrə və regional əhəmiyyət daşıyan təşəbbüslərə diqqət yetirməsi.

    Bu xüsusiyyətlər Musa Süleymanovun sahibkarlıq fəaliyyətinin müxtəlif mərhələlərini birləşdirən əsas məqamlar kimi dəyərləndirilə bilər.


    X FƏSİL

    Mükafatlar və peşəkar fəaliyyətin qiymətləndirilməsi


    Musa Süleymanovun peşəkar fəaliyyətinin mühüm səhifələrindən biri dövlət təltifləri ilə bağlıdır.

    2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə onun maşınqayırma sənayesinin inkişafındakı xidmətləri “Tərəqqi” medalı ilə qiymətləndirilmişdir.

    2017-ci ildə isə “Əməkdar mühəndis” fəxri adına layiq görülmüşdür.

    Bu təltiflər onun həyat yolunda mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, mühəndislik və sənaye istiqamətindəki fəaliyyətinin ictimai əhəmiyyətini də ifadə edir.


    YEKUN

    Zəhmətdən təşəbbüsə, təşəbbüsdən quruculuğa uzanan həyat yolu


    Musa Süleymanovun həyat və fəaliyyət salnaməsi müxtəlif mərhələlərdən keçən, əmək təcrübəsi, sahibkarlıq təşəbbüsü, mühəndislik düşüncəsi və ictimai fəaliyyətlə zənginləşən bir ömür yoludur.

    Tovuz rayonunun Abulbəyli kəndində başlayan bu həyat yolu zamanla Azərbaycanın müxtəlif iqtisadi sahələrini əhatə edən fəaliyyət istiqamətlərinə qədər genişlənmişdir.

    Sadə əmək fəaliyyətindən sahibkarlığa doğru atılan addımlar, “Simurq-MM” şirkətinin yaradılması, regional tele-radio fəaliyyətinə maraq və 1998-ci ildə ADO-G Şirkətlər Qrupunun təsis edilməsi onun bioqrafiyasının əsas mərhələlərini təşkil edir.

    Neft-qaz sənayesinə təchizat xidmətləri, sənaye və tikinti istiqamətlərində fəaliyyət, logistika və dəniz infrastrukturu ilə bağlı təşəbbüslər onun çoxşaxəli sahibkarlıq fəaliyyətinin müxtəlif tərəfləridir.

    Xəzər dənizinin su səviyyəsinin azalması ilə əlaqədar Qara dənizlə yeraltı tunel vasitəsilə birləşdirilməsi ideyası isə onun son illərdə irəli sürdüyü ən geniş rezonans doğuran təşəbbüslərindən biri olmuşdur.

    Təbii ki, insanın həyat və fəaliyyətinə verilən qiymət yalnız keçmiş nailiyyətlərlə məhdudlaşmır. Onun gələcək üçün irəli sürdüyü ideyalar, yeni layihələrə münasibəti və cəmiyyətin inkişafına yönəlmiş təşəbbüsləri də bu qiymətləndirmənin mühüm hissəsidir.

    Musa Süleymanovun bioqrafiyasının əsas xətti də məhz bu məqamlarla səciyyələnir: zəhmət, təşəbbüskarlıq, sahibkarlıq, mühəndislik düşüncəsi və yeni imkanların axtarışı.

    Bu monoqrafiya onun həyat və fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini bir araya gətirərək gələcəkdə daha geniş bioqrafik və sənədli tədqiqatların aparılması üçün ilkin mətn kimi nəzərdə tutulur.

    Musa Süleymanovun ömür yolu bir həqiqəti xatırladır: insanın həyatını mənalandıran yalnız qurduğu işlər deyil, həm də həyata keçirməyə çalışdığı ideyalar, yaratdığı imkanlar və gələcəyə yönəltdiyi təşəbbüslərdir.


    Bəradər Səməndərli 

    AYB, AJB və YAP üzvü,

    Şair-jurnalist


     


    • Sosial şəbəkədə paylaş
    XƏBƏR LENTİ