Dəyərli oxucular bu gün sizə həm mətbuatımızın fədakar nümayəndələrindən biri, həm də poeziyamızın səmimi səsi olan Bəradər Xanəliyevi (Bəradər Səməndərli) təqdim edirəm.
1966-cı ildə Saatlı rayonunun Mərzəli kəndində dünyaya göz açan Bəradər müəllim, gənclik illərindən etibarən taleyini sözə və qələmə bağlayıb. "Dönüş" qəzeti ilə başlayan jurnalistika fəaliyyəti, illər keçdikcə Respublika Radiosu və müxtəlif mətbuat orqanları ilə daha da zənginləşib.
2003-cü ildən etibarən təsisçisi və baş redaktoru olduğu "Atribut" qəzeti və 2015-ci ildən "atributinfo.az" saytı ilə Azərbaycan mətbuatına öz töhfəsini verməkdədir. Peşəkar jurnalist kimi o, həmişə obyektivliyi və prinsipiallığı ilə seçilir.
Bəradər Səməndərli təkcə xəbərlərin deyil, həm də duyğuların dilini yaxşı bilir. 1983-cü ildən başlayan ədəbi yaradıcılığı bu gün 6 (3-ü sənədli-publisistik, 3-ü isə poeziya) kitabında canlanır. Onun misraları sadəliyi, səmimiliyi və insani duyğuları ilə oxucu qəlbinə yol tapıb.
Həyatını rəsmi mükafatlar üçün deyil, sözün nüfuzu və oxucu sevgisi üçün yaşayan şair, hazırda yaradıcılığının yeni mərhələsini yaşayır.
Bəradər Xanəliyevin bu bəndləri təbiətin oyanışını klassik və lirik boyalarla təsvir edən parlaq bir mənzərə şeridir.

Yenə yaşıllanır çəmənlər, çöllər,
Tumurcuq bağlayır bakirə güllər.
Təzə bəstəsiylə gəlir bülbüllər,
Aləmə səs salır cəh-cəh nəğməsi.

Şerin əsas mövzusu baharın gəlişi və təbiətin yenilənməsidir. Müəllif cansız təbiətin canlanmasını "yaşıllanma", "tumurcuqlama" və "rənglərin dəyişməsi" vasitəsilə oxucunun gözü önündə canlandırır. İlk bənddə vizual (yaşıl çöllər) və audial (bülbülün cəh-cəhi) elementlər birləşərək baharın tam portretini yaradır.

Yaşıl paltarını geyir ağaclar,
Boyanır al-əlvan rəngə yamaclar.
Salxım soyüdlərdən sallanır saçlar,
Düşür çətir-cətir yerə kölgəsi.

Şair təbiət hadisələrini insaniləşdirərək onlara ruh verir, metaforalar və epitetlərdən ustalıqla istifadə edərək "Bakirə güllər" ifadəsi güllərin saflığını və hələ tam açılmamış təravətini simvolizə edir. "Ağacların yaşıl paltar geyməsi" və "yamacların boyanması" təbiətin bir rəssam tərəfindən işləndiyi təəssüratını yaradır.
Şair burada təşbeh və canlandırmadan məharətlə istifadə edib: "Salxım söyüdlərdən sallanır saçlar" misrasında söyüd budaqları qadın saçına bənzədilir. Bu, Azərbaycan poeziyasında sevilən klassik bir obrazdır və şerə xüsusi bir axıcılıq, estetik gözəllik qatır.
Şerin dili olduqca sadə, xalq dilinə yaxın və axıcıdır. Şair mürəkkəb tərkiblərdən qaçaraq, hər kəsin anlayacağı, lakin bədii yükü ağır olan sözlərdən istifadə edib. "Çətir-çətir" ifadəsi həm kölgənin sıxlığını, həm də vizual formasını uğurla təsvir edir.
Şerdə nikbin əhval, sevinc və ruh yüksəkliyi hakimdir. Bülbüllərin cəh-cəhi və aləmin rənglənməsi oxucuda təbiətə qarşı sevgi və heyranlıq hissi oyadır.
Bəradər Xanəliyev bu parçada baharı sadəcə bir fəsil kimi deyil, bir diriliş və gözəllik bayramı kimi təqdim edir. Şeir həm vizual görüntüsü, həm də daxili lirikası ilə "təbiətin musiqisini" kağıza köçürə bilib.

Dünyanın şər üzü tərsə dayanır,
Kamil mürgüləyir, sərsəm oyanır.
Hər sözün altında imza dayanır,
Sözüylə tanınır söz adamları.

və yaxud

Güclülər gücsüzün haqqın talayır,
Canavar susanda, çaqqal ulayır.
Əyrilər, axsaqlar meydan sulayır,
Hədəfə alırlar düz adamları.

Bəradər Xanəliyevin bu misraları cəmiyyətdəki mənəvi aşınmanı, dəyərlərin alt-üst olmasını və haqsızlığın hökm sürməsini tənqidi bir dillə ifadə edən fəlsəfi-ictimai şeirdir. Şair burada dünyanın "tərsə fırlanmasından" və ləyaqətli insanların sıxışdırılmasından şikayətlənir.
"Dünyanın şər üzü tərsə dayanır": Şair dünyanın təbii düzəninin pozulduğunu, yaxşılığın deyil, şərin və əyriliyin ön plana çıxdığını vurğulayır.
"Kamil mürgüləyir, sərsəm oyanır": Bu, cəmiyyətdəki ən böyük faciələrdən biridir. Müdrik, elmli və ləyaqətli insanlar ("kamil") kənara çəkilib səssiz qaldığı halda, nadan, boşboğaz və savadsız insanlar ("sərsəm") fəallaşır və idarəçiliyi ələ alırlar.
"Hər sözün altında imza dayanır": Müəllif sözün məsuliyyətindən danışır. Hər kəs dediyi sözə görə cavabdehdir və əsl insan ("söz adamı") yalnız boş vədlərlə deyil, imza qədər ağır və dəyərli sözləri ilə tanınır.
"Güclülər gücsüzün haqqın talayır": Şair sosial ədalətsizliyə toxunur. Maddi və ya fiziki gücü olanların zəiflərin haqqını tapdalaması dünyanın ən qəddar üzü kimi təsvir olunur.
"Canavar susanda, çaqqal ulayır": Burada metaforik bir müqayisə var. Əsl qüdrət və ləyaqət sahibləri (canavar) müəyyən səbəblərdən susanda, onların yerini fürsətçilər, qorxaqlar və "meymunluq" edənlər (çaqqal) tutur. Bu, meydanın boş qalmasından istifadə edən kiçik adamların səs-küyünü ifadə edir.
"Əyrilər, axsaqlar meydan sulayır": Mənəviyyatı əyri olanların, "topal" düşüncəlilərin cəmiyyətdə at oynatması, rəhbər və ya söz sahibi olması tənqid edilir.
"Hədəfə alırlar düz adamları": Şeirin ən ağrılı nöqtəsi budur. Belə bir xaos mühitində ən çox zərər görənlər, təqib olunanlar və hədəf seçilənlər məhz dürüst, əyilməz və "düz" insanlardır. Çünki düz adamın varlığı əyrilərin planlarına mane olur.
Bəradər Xanəliyev bu şeiri ilə oxucunu ətrafına diqqətlə baxmağa və mənəvi saflığı qorumağa çağırır. Müəllif təəssüf hissi ilə bildirir ki, cəmiyyətdə saxtakarlıq dürüstlükdən, nadanlıq isə kamillikdən daha çox "hörmət" görür. Bu, həm də oxucuya bir xəbərdarlıqdır: "Söz adamı" olmaq üçün hər kəs öz sözünün və əməlinin arxasında durmalıdır.
Bəradər Xanəliyevin "Göygöl" şeiri Azərbaycan təbiətinin mirvarisi olan Göygölün timsalında vətənə olan sonsuz sevginin poetik ifadəsidir. Şair bu əsərdə sadəcə bir gölün təsvirini vermir, həm də oxucuda o yerlərin ruhunu, bərəkətini və əzəmətini hiss etdirir.
Şair Göygölü cansız bir su hövzəsi kimi deyil, canlı bir varlıq, bir gözəllik simvolu kimi təqdim edir:
"Süzülür qəlbinə göylərin yaşı" misrası ilə yağış və ya şeh damlaları gölün "qəlbi" ilə əlaqələndirilir. Bu, təbiətin saflığını və göllə göy üzü arasındakı mənəvi bağlılığı göstərir.
"Kəpəzin üzüyü, Murovun qaşı" bənzətməsi isə şeirin ən uğurlu bədii tapıntılarından biridir. Burada Göygöl Azərbaycanın əzəmətli dağlarının bir bəzəyi, sanki qiymətli bir üzük qaşı kimi təsvir olunur. Bu təşbeh Göygölün coğrafi mövqeyini poetik dillə oxucuya çatdırır.
Şeirdə şairin təbiətlə ünsiyyət qurmaq istəyi qabarıq görünür:
"Qoyun, danışdırım özüm dağları" misrası müəllifin təbiəti sirdaş, həmsöhbət seçdiyini göstərir. Bu, Azərbaycan poeziyasında kökü olan "dağlarla dərdləşmək" ənənəsinin davamıdır. Şair üçün dağlar sadəcə relyef deyil, tarixin və yaddaşın daşıyıcısıdır.
Bəradər Xanəliyev Göygöl ətrafının təkcə mənzərəsini deyil, həm də maddi nemətlərini vəsf edir:
"Barlı-bəhərli" bağlar, moruq, zoğal kimi təbiət payları bölgənin zənginliyini vurğulayır.
Şair Göygölü həm də bir "süfrə" kimi təqdim edir. "Balı, südü-qaymağı" və "hər zaman qonaqlı-qaralı" olması Azərbaycan xalqının qonaqpərvərlik xislətinin təbiətlə birləşməsidir. Göygöl burada həm şəfa verən, həm də insanları bir araya gətirən müqəddəs bir ocaq rolundadır.
Şeir xalq şeiri üslubunda, rəvan və axıcı bir dillə yazılıb.
İstifadə olunan epitetlər ("şəfalı", "barlı-bəhərli") və rədiflər şeirin musiqililiyini artırır.
Publisistik fəaliyyəti olan müəllif kimi Xanəliyev, təsvirlərində reallığı itirmir; həm bir seyrçi, həm də o torpağın vurğunu kimi danışır.
Nəticə olaraq, bu şeir Göygölün timsalında Azərbaycanın bütöv bir portretini yaradır. Müəllif təbiətin estetik gözəlliyini insanın daxili aləmi və xalqın məişət mədəniyyəti ilə elə ustalıqla birləşdirir ki, əsər sadəcə bir təsvir deyil, doğma torpağa sadiqlik nümunəsinə çevrilir.
Masasının üzərində tamamlanmağı gözləyən yeni kitabı isə tezliklə poeziyasevərlərin ixtiyarına veriləcək.
Hörmətli Bəradər müəllimə yeni yaradıcılıq uğurları və tükənməz ilham qaynağı arzulayırıq!



Hüseyn İsaoğlu,
yazıçı-publisist,
AYB-nin və AJB-nin üzvü.