Sizin reklam burada
Sizin reklam burada
  • Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərində elmi və təhsil əməkdaşlığı: Tarixi təcrübədən innovativ tərəfdaşlığa doğru

    İbrahim Cəfərov 

    AMEA Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər ETİ-nin direktoru, professor


    İnsan kapitalı, akademik mübadilə, elmi tədqiqatlar və innovasiya texnologiyaları iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın yeni inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilir.

    Azərbaycan ilə Vyetnam arasında münasibətlərin inkişaf dinamikası göstərir ki, iki ölkənin əməkdaşlığı yalnız siyasi dialoq, iqtisadi əlaqələr və diplomatik təmaslarla məhdudlaşmır. Bu münasibətlərin mühüm və perspektivli istiqamətlərindən birini elm, təhsil, texnologiya və intellektual potensialın inkişafı təşkil edir. Xüsusilə müasir dünyada dövlətlərin rəqabət qabiliyyətinin təbii resurslardan daha çox bilik, innovasiya və insan kapitalı ilə müəyyənləşdiyi nəzərə alınarsa, Bakı ilə Hanoy arasında elmi-təhsil əməkdaşlığının genişləndirilməsi xüsusi aktuallıq kəsb edir.

    Bu əməkdaşlığın özünəməxsus cəhəti ondan ibarətdir ki, onun möhkəm tarixi təməli mövcuddur. Azərbaycan və Vyetnam xalqları arasında dostluq münasibətləri ötən əsrin ortalarından formalaşmağa başlayıb. 1959-cu ildə Vyetnamın o zamankı rəhbəri Ho Şi Minin Azərbaycana səfəri, sonrakı illərdə azərbaycanlı mütəxəssislərin Vyetnamın inkişafına verdikləri töhfələr, eləcə də minlərlə vyetnamlı gəncin Azərbaycanda təhsil alması bu əlaqələrin humanitar əsaslarını formalaşdırıb.

    Tarixi məlumatlara görə, sovet dövründə təxminən 5 min Vyetnam vətəndaşı Azərbaycanda təhsil alıb. Onların bir qismi sonradan Vyetnamın dövlət idarəçiliyində, iqtisadiyyatında, elmində və digər mühüm sahələrində məsul vəzifələrdə çalışaraq iki xalq arasında dostluq münasibətlərinin qorunmasına və inkişafına töhfə verib. 

    Bu fakt Azərbaycan təhsil sisteminin beynəlxalq miqyasda formalaşdırdığı nüfuzun göstəricisi olmaqla yanaşı, təhsilin uzunmüddətli diplomatik münasibətlərin qurulmasında necə mühüm rol oynadığını da nümayiş etdirir.


    Təhsil diplomatiyası – münasibətlərin davamlı inkişaf mexanizmi


    Azərbaycan–Vyetnam əlaqələrinin müasir mərhələsində təhsil diplomatiyasının əhəmiyyəti daha da artır. Çünki universitetlər arasında qurulan əlaqələr, tələbə və müəllim mübadiləsi, birgə elmi proqramlar və akademik layihələr dövlətlərarası münasibətlərin cəmiyyətlər səviyyəsində möhkəmlənməsinə imkan yaradır.

    2025-ci ilin may ayında Azərbaycan və Vyetnam arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi bu baxımdan yeni imkanlar açıb. Tərəflər təhsil sahəsində əməkdaşlığın səmərəli həyata keçirilməsi, qarşılıqlı təqaüd imkanlarının nəzərdən keçirilməsi, tələbə, müəllim və yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin mübadiləsi istiqamətində razılıq ifadə ediblər. 

    Bu yanaşma əməkdaşlığın ənənəvi təhsil əlaqələrindən daha geniş institusional tərəfdaşlığa keçidini şərtləndirir. Artıq söhbət yalnız vyetnamlı tələbələrin Azərbaycanda və azərbaycanlı tələbələrin Vyetnamda təhsil almasından getmir. Əsas məqsəd iki ölkənin ali təhsil müəssisələri arasında davamlı əlaqələr qurmaq, elmi potensialı birləşdirmək və ortaq intellektual resurslardan qarşılıqlı faydalanmaqdır.

    Bu istiqamətdə Azərbaycan universitetlərinin Vyetnamın aparıcı ali məktəbləri ilə əməkdaşlığının genişləndirilməsi, ikili diplom proqramlarının yaradılması, magistratura və doktorantura səviyyəsində mübadilə imkanlarının artırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.


    Elmi əməkdaşlıq: Universitetlərdən tədqiqat mərkəzlərinə doğru


    Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərində diqqətçəkən istiqamətlərdən biri də elmi müəssisələr arasında əlaqələrin inkişafıdır.

    2025-ci il mayın 8-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli Vyetnam Elm və Texnologiya Akademiyasının vitse-prezidenti, professor Tran Tuan Anh ilə görüş keçirib. Görüşdə iki ölkə arasında elmi əlaqələrin genişləndirilməsi və akademik əməkdaşlığın perspektivləri diqqət mərkəzində olub. 

    Həmin ilin noyabrında isə Vyetnam Sosial Elmlər Akademiyasının nümayəndə heyətinin Azərbaycana səfəri elmi əlaqələrin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərib. Tərəflər ekspert mübadiləsi, birgə tədqiqat proqramları, beynəlxalq konfransların təşkili və elmi əsərlərin birgə nəşri üzrə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi məqsədilə memorandum hazırlanması barədə razılığa gəliblər. 

    Bu təşəbbüslərin əhəmiyyəti ondadır ki, elmi əməkdaşlıq artıq ümumi niyyət və qarşılıqlı maraq səviyyəsindən konkret fəaliyyət istiqamətlərinə doğru irəliləyir.

    Azərbaycan və Vyetnam alimlərinin birgə araşdırmalar aparması, elmi nəticələrin beynəlxalq nəşrlərdə təqdim edilməsi, elmi konfrans və simpoziumlarda qarşılıqlı iştirak etməsi hər iki ölkənin akademik mühitinin beynəlxalq əlaqələrini genişləndirə bilər.

    Xüsusilə tarix, iqtisadiyyat, beynəlxalq münasibətlər, kənd təsərrüfatı, ekologiya, enerji, informasiya texnologiyaları və regional inkişaf məsələləri üzrə birgə tədqiqatlar üçün geniş imkanlar mövcuddur.


    İnnovasiya və texnologiyalar – gələcəyin əməkdaşlıq platforması


    Müasir dövrdə elmi-təhsil əlaqələrinin səmərəliliyi innovasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə birbaşa bağlıdır. Bu baxımdan Azərbaycan və Vyetnamın rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, elektron idarəetmə, kibertəhlükəsizlik və informasiya texnologiyaları sahəsində təcrübə mübadiləsi xüsusi perspektivə malikdir.

    Vyetnam son illərdə texnoloji istehsal, rəqəmsal xidmətlər və innovasiya ekosisteminin inkişafına diqqət yetirən ölkələrdən biridir. Azərbaycan isə rəqəmsal transformasiya, elektron dövlət xidmətləri, innovasiya infrastrukturu və texnoloji sahibkarlığın təşviqi istiqamətində mühüm addımlar atır.

    Bu iki təcrübənin qarşılıqlı öyrənilməsi həm elmi müəssisələr, həm də özəl sektor üçün yeni əməkdaşlıq imkanları yarada bilər.

    Məsələn, universitetlər nəzdində birgə innovasiya laboratoriyalarının yaradılması, startap layihələrinin qarşılıqlı təqdimatı, gənc tədqiqatçılar üçün texnoloji müsabiqələrin keçirilməsi və elmi nəticələrin kommersiyalaşdırılması perspektivli istiqamətlər sırasındadır.

    Belə təşəbbüslər elmi fəaliyyətin yalnız nəzəri biliklərin istehsalı ilə məhdudlaşmamasına, onun real iqtisadi və sosial nəticələrə çevrilməsinə xidmət edə bilər.


    Humanitar əlaqələr və yeni nəsil akademik körpülər


    Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərində təhsil əməkdaşlığının digər mühüm tərəfi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsidir.

    Bu baxımdan Azərbaycan dilinin Vyetnamda, vyetnam dilinin isə Azərbaycanda öyrənilməsinin təşviqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xarici dil bilikləri yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də digər xalqın tarixi, mədəniyyəti, düşüncə tərzi və milli dəyərlərinin daha dərindən öyrənilməsi üçün mühüm vasitədir.

    2026-cı il aprelin 24-də Azərbaycanın Vyetnamdakı səfirinin Vyetnam Xarici Ticarət Universitetində keçirdiyi görüşdə qısamüddətli təhsil proqramlarının təşkili, azərbaycanlı tələbələrin vyetnam dilini və mədəniyyətini öyrənməsi, vyetnamlı tələbələrin isə Bakıda təhsil mübadiləsi imkanlarından yararlanması məsələləri müzakirə olunub. 

    Bu təşəbbüslər gələcəkdə iki ölkə arasında yeni akademik nəslin formalaşmasına şərait yarada bilər. Azərbaycanda təhsil alan vyetnamlı gənclər və Vyetnamda təcrübə qazanan azərbaycanlı tələbələr gələcəkdə elmi, iqtisadi və diplomatik münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynaya bilərlər.


    Strateji tərəfdaşlığın intellektual dayaqları


    Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərinin gələcək inkişafı baxımından elmi və təhsil əməkdaşlığının daha sistemli mexanizmlər əsasında qurulması zəruridir. Bu istiqamətdə bir neçə mühüm prioriteti xüsusi qeyd etmək olar.

    İlk növbədə, iki ölkənin aparıcı universitetləri arasında uzunmüddətli əməkdaşlıq proqramlarının hazırlanması vacibdir. İkincisi, elmi tədqiqat institutları arasında birgə layihələrin maliyyələşdirilməsi və tədqiqatçıların qarşılıqlı səfərləri üçün imkanların genişləndirilməsi məqsədəuyğundur. Üçüncüsü, tələbələr üçün təqaüd proqramlarının və ikili diplom mexanizmlərinin inkişafı əməkdaşlığın davamlılığını təmin edə bilər.

    Bununla yanaşı, enerji təhlükəsizliyi, alternativ enerji mənbələri, iqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının idarə olunması, ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatı texnologiyaları kimi qlobal əhəmiyyətli sahələrdə birgə elmi araşdırmaların aparılması da qarşılıqlı maraqlara cavab verərdi.

    Bu əməkdaşlıq yalnız iki dövlətin elmi potensialına deyil, həm də onların beynəlxalq elmi məkanla inteqrasiyasına töhfə verə bilər.


    Nəticə: Dostluğun gələcəyə ötürülən intellektual mirası


    Azərbaycan və Vyetnam arasında elmi-təhsil əlaqələri tarixi dostluğun müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə davam etdirilməsinin mühüm nümunəsidir. Əgər ötən əsrdə bu münasibətlərin əsasını mütəxəssis hazırlığı, texniki biliklərin ötürülməsi və təhsil imkanlarının yaradılması təşkil edirdisə, hazırda əməkdaşlığın məzmunu innovasiya, elmi tədqiqat, rəqəmsal texnologiyalar və yüksək ixtisaslı insan kapitalının formalaşdırılması istiqamətində genişlənir.

    2025-ci ildə strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksələn münasibətlər, 2025-ci ildə elmi akademiyalar arasında fəallaşan təmaslar və 2026-cı ildə universitetlər səviyyəsində irəli sürülən yeni təşəbbüslər bu sahədə əməkdaşlığın real potensialını nümayiş etdirir.

    Əslində, Azərbaycan və Vyetnamın elmi-təhsil sahəsində əməkdaşlığı iki ölkənin gələcək münasibətlərinə qoyulan strateji sərmayədir. Çünki siyasi razılaşmalar dövlətlər arasında münasibətlərin hüquqi və diplomatik əsaslarını formalaşdırdığı halda, ortaq elmi fəaliyyət, təhsil əlaqələri və insan kapitalı həmin münasibətlərin uzunömürlülüyünü təmin edir.

    Bu mənada Bakı ilə Hanoy arasında formalaşan yeni akademik körpülər yalnız bugünkü əməkdaşlığın genişləndirilməsinə deyil, gələcək nəsillər üçün qarşılıqlı etimad, bilik və dostluq ənənələrinin qorunmasına xidmət edir.

    Azərbaycan–Vyetnam tərəfdaşlığının gələcək uğuru məhz bu intellektual potensialın nə dərəcədə səmərəli reallaşdırılmasından da asılı olacaq.




    • Sosial şəbəkədə paylaş
    XƏBƏR LENTİ