Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Azərbaycanla Türkiyə arasındakı münasibətlər adi diplomatik əlaqələr çərçivəsinə sığmır. Bu münasibətlərin təməlində ortaq tarix, dil, mədəniyyət, milli yaddaş, qarşılıqlı etimad və çətin günlərdə nümayiş etdirilən həmrəylik dayanır. Məhz buna görə də Türkiyənin sosial media məkanında Azərbaycana qarşı səsləndirilən ittihamlar, aqressiv paylaşımlar və diplomatik nümayəndəliyimiz qarşısında keçirilən aksiyalar təkcə iki ölkənin münasibətləri baxımından deyil, bütövlükdə türk dünyasının birliyi və gələcəyi baxımından ciddi müzakirə mövzusudur.

Son dövrlərdə Türkiyənin sosial media seqmentində sıravi istifadəçilərdən tutmuş ictimaiyyətə tanış simalaradək müxtəlif şəxslərin Azərbaycanı hədəf alan açıqlamaları və paylaşımları ətrafında yaranan müzakirələr mühüm bir həqiqəti ortaya qoyur: sosial şəbəkələrdə yayılan hər iddia həqiqət deyil, hər emosional çağırış isə ictimai marağa xidmət etmir. Xüsusilə Azərbaycan haqqında birtərəfli məlumatların yayılması, hadisələrin kontekstdən çıxarılması, təhqir və ümumiləşdirmələrlə ictimai rəyin yönləndirilməsi iki qardaş xalq arasında etimadı zədələyə biləcək təhlükəli tendensiyadır.

Burada prinsipial məsələ Türkiyə cəmiyyətinin bütövlükdə Azərbaycana qarşı mövqe tutduğunu iddia etmək deyil. Belə yanaşma həm yanlış, həm də münasibətlərin ruhuna zidd olardı. Türkiyədə Azərbaycanla qardaşlıq əlaqələrini müdafiə edən, təxribatçı ritorikanı tənqid edən və iki xalqın birliyini qorumağa çalışan çoxsaylı vətəndaşlar, jurnalistlər, ziyalılar və ictimai xadimlər var. Məhz onların mövqeyi göstərir ki, sosial mediada səs-küy yaradan ayrı-ayrı şəxslərin açıqlamalarını bütöv bir cəmiyyətin düşüncəsi kimi təqdim etmək olmaz.
Lakin ayrı-ayrı paylaşımların və çağırışların yaratdığı təhlükəni də kiçiltmək düzgün deyil. Sosial şəbəkələrdə Azərbaycanı hədəfə alan kampaniyalar təhqir, böhtan, əsassız ittiham və emosional manipulyasiya üzərində qurulduqda, mübahisə sağlam ictimai müzakirə çərçivəsindən çıxır. Bu zaman məqsəd faktları araşdırmaq və problemi həll etmək deyil, qarşı tərəfi düşmən obrazında təqdim etmək olur. Belə yanaşma isə qardaşlıq münasibətlərinin ən həssas nöqtəsinə - xalqlar arasındakı qarşılıqlı inama zərbə vurur.
Azərbaycanın Türkiyə ilə münasibətlərinin gücü məhz müxtəlif siyasi və ictimai məsələlər ətrafında fikir ayrılıqları yarandıqda belə, tərəflərin bir-birinə hörmətlə yanaşmaq bacarığında ölçülür. Qardaşlıq hər məsələdə eyni fikirdə olmaq demək deyil. Qardaşlıq fikir ayrılığını təhqirə çevirməmək, narazılığı düşmənçiliyə daşımamaq və mübahisələri qarşılıqlı hörmət çərçivəsində həll etmək mədəniyyətidir.

Məsələnin digər mühüm tərəfi tanınmış şəxslərin məsuliyyətidir. İctimai nüfuza malik olan insanların sosial şəbəkələrdə səsləndirdiyi fikirlər adi şəxsi mülahizədən daha geniş təsir gücünə malikdir. Onların bir cümləsi minlərlə insan tərəfindən yayıla, kontekstdən çıxarıla və qarşılıqlı ittihamların yeni dalğasına çevrilə bilər. Bu səbəbdən ictimai xadimlərdən, jurnalistlərdən və digər tanınmış simalardan daha yüksək məsuliyyət tələb olunur.

Tənqid etmək hüququ heç kimə müstəsna imtiyaz vermədiyi kimi, tanınmış olmaq da heç kəsi məsuliyyətdən azad etmir. Azərbaycanla bağlı hansısa məsələdə narazılıq varsa, bunun faktlar əsasında izah edilməsi, qarşı tərəfin mövqeyinin dinlənilməsi və mövzunun təhqirə çevrilmədən müzakirəsi mümkündür. Ancaq yoxlanılmamış məlumatları həqiqət kimi yaymaq, bir hadisəyə görə bütöv xalqı ittiham etmək və insanları emosional qarşıdurmaya səsləmək ictimai məsuliyyət anlayışı ilə uzlaşmır.

Eyni prinsip Azərbaycan ictimaiyyətinə də aiddir. Türkiyədə səsləndirilən hər sərt fikrə cavab olaraq bütün Türkiyə cəmiyyətini ittiham etmək, qarşılıqlı təhqir kampaniyasına qoşulmaq və emosional reaksiyaları genişləndirmək problemin həllinə xidmət etməz. Əksinə, bu cür davranışlar qarşıdurmanı dərinləşdirər və münasibətlərə zərər vurmaq istəyən qüvvələrə əlavə imkan yaradar. Təmkinlilik zəiflik deyil; faktlara söykənən, hüquqi və diplomatik mexanizmlərdən istifadə edən mövqe daha güclü və təsirli cavabdır.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ayrı-ayrı sosial media hesablarının gündəlik emosional mübahisələrindən daha böyükdür. Bu əlaqələr regional təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji, nəqliyyat, müdafiə, təhsil və mədəniyyət sahələrində ortaq maraqlara söykənir. İki ölkənin əməkdaşlığı təkcə dövlətlərin deyil, milyonlarla insanın həyatına təsir göstərir. Buna görə də sosial şəbəkələrdə yaradılan süni gərginliklərin real münasibətlərin mahiyyətini müəyyənləşdirməsinə imkan vermək olmaz.

Bu məsələdə medianın da üzərinə ciddi məsuliyyət düşür. İctimai marağa xidmət edən media emosional paylaşımları yoxlamadan yaymamalı, təhqiramiz ifadələri sensasiya naminə tirajlamamalı və sosial şəbəkələrdəki ayrı-ayrı hadisələri iki xalq arasında ümumi qarşıdurma kimi təqdim etməməlidir. Jurnalistikanın vəzifəsi gərginliyi süni şəkildə artırmaq deyil, həqiqəti müəyyənləşdirmək, faktları yoxlamaq və cəmiyyətə dolğun məlumat verməkdir.

Eyni zamanda, sosial media istifadəçiləri də informasiya hücumlarının iştirakçısına çevrilməmək üçün paylaşdıqları məlumatın mənbəyini yoxlamalı, saxta və ya kontekstdən çıxarılmış materialları yaymaqdan çəkinməlidirlər. İnformasiya təhlükəsizliyi yalnız dövlət qurumlarının işi deyil; bu, hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir. Bir paylaşımın həqiqiliyini araşdırmadan onu minlərlə insana çatdırmaq bəzən uzunmüddətli ictimai zərərə səbəb ola bilər.

Azərbaycan və Türkiyə arasında hər hansı mübahisə yaranarsa, onun həlli üçün ən doğru yol qarşılıqlı ittihamlar deyil, açıq dialoq, diplomatik təmaslar, hüquqi mexanizmlər və etibarlı məlumat mübadiləsidir. Səfirlik qarşısındakı aksiyalar və sosial şəbəkələrdəki kampaniyalar da məhz bu çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Konkret pozuntu varsa, o, sübutlarla araşdırılmalı, hüquqi qiymət verilməli və məsuliyyət fərdi əsaslarla müəyyənləşdirilməlidir. Əsassız ittihamlar isə yalnız emosional gərginliyi artırır.
Bu gün əsas sual kimin daha sərt danışması deyil, kimin qardaşlıq münasibətlərinin qorunmasına daha çox töhfə verməsidir. Azərbaycanla Türkiyənin dostluğu sosial şəbəkələrdəki səs-küylə ölçülmür. Bu dostluq qarşılıqlı etimad, ortaq maraqlar, tarixi yaddaş və çətin anlarda bir-birinə dayaq olmaq iradəsi ilə möhkəmlənib.

Türkiyədə Azərbaycana qarşı yönələn təhqir və əsassız ittihamları tənqid etmək nə Türkiyə xalqına qarşı çıxmaqdır, nə də iki ölkə arasında qarşıdurma yaratmaq cəhdidir. Əksinə, bu, qardaşlıq münasibətlərini qorumaq, ictimai müzakirəni sağlam məcraya qaytarmaq və təxribatçı ritorikanın qarşısını almaq çağırışıdır. Eyni zamanda, bu prinsip Türkiyədə Azərbaycanı müdafiə edən və qarşılıqlı hörməti önə çəkən insanlara münasibətdə də ədalətli olmağı tələb edir.

Unutmaq olmaz ki, Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının yaxınlığı ayrı-ayrı şəxslərin sosial şəbəkələrdəki çıxışlarından asılı olmayacaq qədər möhkəm təmələ malikdir. Ancaq bu təməli qorumaq üçün hər iki tərəfdə məsuliyyətli sözə, yoxlanılmış məlumata, hüquqa hörmətə və təmkinli mövqeyə ehtiyac var. Qardaşlıq münasibətlərini qorumağın yolu emosional qarşıdurmanı böyütməkdən deyil, həqiqəti müdafiə etməkdən, təhqirə qarşı prinsipial dayanmaqdan və problemləri sivil şəkildə həll etməkdən keçir.