Nəsib Məhəməliyev
Milli Məclisin deputat
Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri beynəlxalq diplomatik korpusun nümayəndələrinin diqqət mərkəzindədir. Sentyabrın 11-də Prezidentin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin müşayiəti ilə Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin bu ərazilərə ikigünlük növbəti səfəri başlayıb.
Səfər yalnız diplomatik nümayəndələrin Qarabağa səfəri kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu, eyni zamanda, Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqların beynəlxalq ictimaiyyətə yerində nümayiş etdirilməsi baxımından mühüm diplomatik platformadır.Bu dəfə səfərdə 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nəfər iştirak edir. Bu faktın özü səfərin miqyasını və beynəlxalq marağın səviyyəsini göstərir. Eyni zamanda, bu, 2020-ci ildən etibarən diplomatik korpus nümayəndələrinin işğaldan azad edilmiş ərazilərə 22-ci səfəridir.
Qarabağda sözlə deyil, reallıqla danışan mənzərə
Uzun illər ərzində Qarabağla bağlı beynəlxalq informasiya məkanında müxtəlif yanaşmalar, iddialar və siyasi manipulyasiyalar mövcud olub. Azərbaycan isə son illərdə öz mövqeyini yalnız diplomatik bəyanatlarla deyil, ərazidə həyata keçirilən konkret layihələrlə nümayiş etdirməyə çalışır.Diplomatların səfərinin əsas əhəmiyyəti də məhz bundadır: xarici ölkələrin nümayəndələri prosesləri uzaqdan alınmış məlumatlar əsasında deyil, yerində müşahidə etmək imkanı əldə edirlər.
Səfər çərçivəsində nümayəndə heyətinin Xankəndi və Şuşa şəhərlərində, Ağdərə və Kəlbəcər rayonlarında həyata keçirilən bərpa, quruculuq və inkişaf layihələri ilə tanış olması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, sosial və iqtisadi infrastruktur layihələri, tarixi-mədəni irs nümunələrinin vəziyyəti, onların qorunması və bərpası istiqamətində görülən işlər diplomatlara təqdim edilir.Bu mənzərə Azərbaycanın Qarabağ siyasətinin əsas istiqamətlərindən birini də ortaya qoyur: dağıdılmış ərazilərin yenidən yaşayış və iqtisadi fəaliyyət məkanına çevrilməsi.Şuşa - tarix, mədəniyyət və gələcəyin simvoluDiplomatik səfərin mühüm ünvanlarından biri Şuşadır.Şuşa Azərbaycanın tarixində xüsusi yeri olan şəhər olmaqla yanaşı, bu gün həyata keçirilən bərpa prosesinin də simvollarından birinə çevrilib.
Səfər zamanı xarici diplomatların Şuşanın tarixi və memarlıq irsi ilə tanış olması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Səfərin ilk günündə nümayəndə heyətinin Yuxarı Gövhər ağa məscidini, Qarabağ küçəsini, "Sadıqcanın evi"ni və Şuşanın Birinci yaşayış məhəlləsini ziyarət etdiyi barədə məlumat yayılıb. Müsəlman ölkələrindən olan diplomatların Yuxarı Gövhər ağa məscidində namaz qılması da səfərin mədəni və dini aspektini ön plana çıxarıb.
Şuşada aparılan bərpa işləri bununla məhdudlaşmır. Burada tarixi memarlıq abidələrinin qorunması, yaşayış məhəllələrinin yenilənməsi və şəhərin müasir infrastruktura qovuşdurulması istiqamətində layihələr həyata keçirilir.
Beləliklə, diplomatlar həm Azərbaycanın tarixi-mədəni irsi ilə, həm də həmin irsin gələcək nəsillərə çatdırılması üçün görülən işlərlə tanış olurlar.
Xankəndi yeni mərhələnin mühüm ünvanıdır
Xankəndi də səfərin diqqət mərkəzində olan əsas şəhərlərindən biridir.
Şəhərin inkişafı Qarabağda yeni idarəçilik, sosial və iqtisadi reallıqların formalaşmasının mühüm göstəricilərindən biri kimi təqdim olunur. Burada həyata keçirilən infrastruktur layihələri, şəhərsalma və sosial obyektlərin yaradılması prosesin miqyasını nümayiş etdirir.
Diplomatik korpus nümayəndələrinin Xankəndidə aparılan işlərlə tanış olması Azərbaycanın Qarabağda quruculuq prosesinin beynəlxalq diplomatik mühitdə daha yaxından tanınmasına imkan yaradır.
Bu baxımdan səfərin mühüm tərəflərindən biri də ondan ibarətdir ki, diplomatlar yalnız tarixi məkanları deyil, gündəlik həyatın bərpası üçün yaradılan müasir infrastrukturu da görürlər.
Ağdərə və Kəlbəcər: Qarabağın yeni iqtisadi xəritəsi
Səfər proqramına Ağdərə və Kəlbəcərin daxil edilməsi də təsadüfi deyil.Bu rayonlar Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda formalaşdırdığı yeni iqtisadi və sosial məkanın mühüm hissələridir.Burada yol və nəqliyyat infrastrukturu, enerji, sosial obyektlər, yaşayış məntəqələrinin bərpası və digər layihələr həyata keçirilir.Xüsusilə Kəlbəcərin təbii resursları və turizm potensialı baxımından gələcəkdə mühüm iqtisadi mərkəzlərdən birinə çevrilməsi gözlənilir.
Diplomatların bu əraziləri yerində görməsi Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzuru yalnız keçmiş münaqişənin nəticələrinin aradan qaldırıldığı məkan kimi deyil, gələcəyə hesablanmış inkişaf regionu kimi təqdim etməsinə imkan verir.Hikmət Hacıyevin müşayiəti - diplomatik izah və informasiya xətti
Səfərin Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyevin müşayiəti ilə keçirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın xarici siyasət və diplomatik kommunikasiyasında Qarabağ mövzusu uzun müddətdir əsas istiqamətlərdən biridir. Bu baxımdan xarici diplomatların səfər zamanı birbaşa məlumatlandırılması Azərbaycanın mövqeyinin daha sistemli şəkildə çatdırılmasına şərait yaradır.
Hikmət Hacıyev sentyabrın 11-də sosial media hesabında diplomatik korpusla Qarabağa bu səfərin 22-ci birgə səfər olduğunu bildirib və son altı ildə bölgədə baş verən dəyişikliklərin gözləri qarşısında müşahidə edildiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur hazırda dirçəliş dövrünü yaşayır.Bu yanaşma Azərbaycanın diplomatik mesajının əsas xəttini ifadə edir: Qarabağda müharibədən sonrakı mərhələ artıq yalnız bərpa deyil, uzunmüddətli inkişaf və reinteqrasiya mərhələsidir.
22-ci səfərin siyasi mesajı
Diplomatik korpusun 2020-ci ildən sonra Qarabağ və Şərqi Zəngəzura artıq 22-ci dəfə səfər etməsi mühüm göstəricidir.Çünki diplomatik nümayəndələrin bölgəyə mütəmadi səfərləri beynəlxalq ictimaiyyətin Qarabağda gedən prosesləri daha yaxından izləməsinə imkan yaradır.Hər səfər yeni obyektlərin, yeni yaşayış məntəqələrinin, yeni infrastruktur layihələrinin və yeni reallıqların nümayiş etdirilməsi deməkdir.Bu baxımdan 22-ci səfəri bir növ "dəyişikliklərin davamlılığının diplomatik nümayişi" kimi də qiymətləndirmək mümkündür.
Əgər ilk səfərlərdə əsas diqqət dağıntıların miqyasına, minalanmış ərazilərə və müharibənin nəticələrinə yönəlirdisə, zaman keçdikcə diplomatların gördüyü mənzərə dəyişir. Artıq diqqətin mühüm hissəsi yeni yolların, məktəblərin, yaşayış komplekslərinin, sosial obyektlərin, turizm və iqtisadi layihələrin yaradılmasına yönəlir.
Qarabağ diplomatiyanın yeni gündəliyində
Qarabağın Azərbaycan üçün siyasi və tarixi əhəmiyyəti mübahisəsizdir. Lakin hazırkı mərhələdə regionun gündəliyinə daha geniş prizmadan baxmaq lazım gəlir.Söhbət artıq yalnız münaqişədən sonrakı vəziyyətdən getmir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın regional iqtisadi, nəqliyyat, enerji və turizm siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilir.
Bu səbəbdən xarici diplomatların bölgəyə səfərləri gələcəkdə investisiya, turizm, iqtisadi əməkdaşlıq və humanitar əlaqələr baxımından da yeni imkanların formalaşmasına xidmət edə bilər.
Azərbaycanın əsas məqsədlərindən biri regionu insanların təhlükəsiz və dayanıqlı şəkildə yaşadığı, iqtisadi fəaliyyət göstərdiyi və beynəlxalq əlaqələrə açıq bir məkana çevirməkdir.Dünya Qarabağdakı dəyişiklikləri yerində görürSentyabrın 11-də başlayan iki günlük səfərin ən mühüm nəticələrindən biri diplomatların Qarabağdakı prosesləri yerində müşahidə etməsidir.
58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatdan 150 nümayəndənin iştirakı səfərin geniş beynəlxalq coğrafiyasını göstərir.
Bu səfərlərin ardıcıl xarakter alması isə Azərbaycanın Qarabağla bağlı informasiya və diplomatik siyasətində davamlılığın mövcud olduğunu göstərir.
Nəticə etibarilə, Qarabağ bu gün yalnız keçmişin münaqişə məkanı deyil. O, Azərbaycanın yeni inkişaf modelinin, quruculuq siyasətinin və regional gələcəyə baxışının mühüm hissəsidir.
Diplomatik korpusun növbəti səfəri də məhz bu reallığın beynəlxalq nümayəndələrə birbaşa göstərilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Qarabağda dəyişən mənzərəni artıq yalnız sözlərlə deyil, yerində görmək mümkündür.