Atributinfo.az Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin bərpaçı-rəssamı İdris Qasımovla sənət əsərlərinin qorunması, bərpa prosesinin xüsusiyyətləri və tarixi əsərlərlə iş prinsipləri barədə AZƏRTAC-la söhbətini təqdim edir.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, bərpaçının vəzifəsi yalnız zədələri aradan qaldırmaqdan ibarət deyil. Əsərin orijinallığını qorumaq və aparılmış müdaxilənin izlərini gizlətməmək də eyni dərəcədə vacibdir.

“İstəsəniz, əsəri elə bərpa etmək olar ki, müdaxilə demək olar, nəzərə çarpmasın. Lakin biz bunu etməməliyik. Əsərin bərpa edildiyinin aydın olması vacibdir”, – deyə İ.Qasımov bildirib.

Onun sözlərinə görə, bərpa prosesi ilə bağlı aparılan müdaxilənin yerlərini xüsusi tədqiqat üsullarının köməyi ilə müəyyən etmək mümkündür. Adi işıqlandırma zamanı bərpa edilmiş hissə demək olar ki, nəzərə çarpmaya bilər, ultrabənövşəyi şüalarla aparılan tədqiqat isə sonradan görülmüş işlərin izlərini üzə çıxarmağa imkan verir. Muzey təcrübəsində əsərlərin vəziyyətini öyrənmək və əvvəlki bərpa müdaxilələrini müəyyən etmək üçün həqiqətən də bu cür üsullardan istifadə olunur.

İ.Qasımov vurğulayıb ki, əsərin üzərində zamanın yaratdığı hər izi də aradan qaldırmaq zəruri deyil. O, buna nümunə kimi Leonardo da Vinçinin “Mona Liza” əsərini misal gətirərək əsərin tarixi görünüşünün də dəyərli olduğunu qeyd edib.

Bərpaçının sözlərinə görə, qədim rəsm əsərlərinin üzərindəki lak zaman keçdikcə rəngini dəyişə və sarala bilər. Lakin bu, əsərin zədələnməsinə səbəb olmursa və təsvirin qavranılmasına maneə yaratmırsa, belə təbəqənin heç də həmişə təmizlənməsi zəruri deyil.

“Əgər lak bir qədər saralıbsa, amma əsər yaxşı görünürsə və kətanın özü zədələnməyibsə, ona toxunmaya bilərik. Bu halda əsərin tarixi də qorunub saxlanılır”, – deyə İ.Qasımov vurğulayıb.

Mütəxəssis bu yanaşmaya konkret nümunə kimi məşhur Niderland rəssamı Frans Halsın 1647-ci ilə aid portretini göstərib. İ.Qasımovun sözlərinə görə, bu, rəssamın Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində qorunan azsaylı əsərlərindən biridir.

Rəsm zaman keçdikcə iki hissəyə ayrılmış taxta lövhə üzərində çəkilib. Bərpa zamanı bu lövhə bərpa edilib, yaranmış boşluqlar doldurulub, qruntlama və qoruyucu örtüyün çəkilməsi üzrə zəruri işlər aparılıb. Bununla belə, əsərin orijinal boya qatı və saralmış lakına toxunulmayıb.

“Rəssamın özünün çəkdiyi rənglərə toxunmadıq. Yalnız zədələnmiş yerlər – çatlar, cırılmış və tökülmüş hissələr bərpa edildi. Buna görə də əsərin orijinallığı tam şəkildə qorunub saxlanıldı”, – deyə bərpaçı vurğulayıb.

Rəngkarlıq və bərpanın vəhdətindən danışan İ.Qasımov tanınmış rəssam, sənətşünas və bərpaçı İqor Emmanuiloviç Qrabarın yaradıcılığını da qeyd edib. Qrabar elmi bərpanın formalaşmasında mühüm rol oynayıb, belə ki, o, bərpa emalatxanalarının yaradılmasının təşəbbüskarı olub, Mərkəzi Dövlət Bərpa Emalatxanalarına rəhbərlik edib və sənət əsərlərinin bərpasına elmi yanaşma prinsiplərinin hazırlanmasında iştirak edib. Onun bərpa məsələlərinə dair əsərləri nəşr olunub və mütəxəssislər tərəfindən mühüm peşəkar mənbə kimi istifadə edilir.

İ.Qasımovun sözlərinə görə, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasında Qrabarın natürmort əsəri də saxlanılır. Bərpaçı qeyd edib ki, Qrabar yalnız rəssam kimi deyil, fəaliyyətinin mühüm hissəsini sənət əsərlərinin bərpasına və öyrənilməsinə həsr etmiş mütəxəssis kimi də tanınır.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, məhz belə yanaşma, yəni yalnız zəruri olan hallarda müdaxilə etmək, bir çox tarixi əsərlərlə iş zamanı tətbiq olunur. Bu baxımdan o, bərpa ilə konservasiya arasındakı fərqə də diqqət çəkib.

“Bir çox əsərdə məhz konservasiya tələb olunur. Bu, tozun təmizlənməsi, lövhənin deformasiyasının düzəldilməsi və ya digər kiçik müdaxilələr ola bilər. Təsvirin özünü hər zaman bərpa etmək lazım deyil”, – deyə İ.Qasımov bildirib.

Beləliklə, tarixi əsərlərlə işləyərkən mütəxəssis yalnız onların fiziki vəziyyətini deyil, həm də orijinal materialların qorunmasını, əsərin aid olduğu tarixini və tamaşaçı tərəfindən qavranılmasını nəzərə almalıdır.

“Əsərin tarixi görünüşünü tamamilə dəyişsəniz, artıq bu, başqa cür qavranılacaq. Buna görə də bəzən onu bizə gəlib çatdığı şəkildə qoruyub saxlamaq daha yaxşıdır”, – deyə bərpaçı vurğulayıb.

_{Lalə Minasazova}