İbrahim Cəfərov 

AMEA Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər ETİ-nin direktoru, professor

Zəfər Günündə Şuşada keçirilən görüş iki dövlətin ortaq tarixini, dəyişməz müttəfiqliyini və gələcəyə hesablanmış strateji iradəsini bir daha nümayiş etdirdi

Bəzi görüşlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız müzakirə olunan məsələlərlə deyil, keçirildiyi məkanın tarixi yaddaşı, siyasi rəmzi və dünyaya verdiyi mesajlarla ölçülür. 2026-cı il noyabrın 8-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında Şuşada keçirilən görüş məhz belə hadisələrdən biridir. Bu görüşü adi diplomatik təmas kimi qiymətləndirmək onun mahiyyətini tam ifadə etməz. Çünki Şuşa bu gün yalnız Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı deyil, həm də milli iradənin, tarixi ədalətin və dövlətçilik əzminin təcəssümüdür.

Azərbaycanın Zəfər Günündə Türkiyə Prezidentinin Qarabağda olması, iki dövlət başçısının Şuşada bir araya gəlməsi, ardınca mətbuata bəyanatlarla çıxış etməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin siyasi mahiyyətini bir daha ortaya qoydu. Bu, həm də iki ölkənin regionda sülh, sabitlik və təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşmasının nümayişi idi. [1]

Şuşa – qələbənin rəmzi, diplomatiyanın ünvanı

Şuşanın Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində xüsusi yeri var. 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi iki ölkənin müttəfiqlik münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə qaldırmışdı. Bu sənəd yalnız siyasi niyyətlərin ifadəsi deyil, həm də qarşılıqlı təhlükəsizlik, müdafiə, iqtisadiyyat və digər sahələrdə əməkdaşlığın strateji çərçivəsidir.

Bu baxımdan, altı il əvvəl azadlığına qovuşmuş Şuşada keçirilən bugünkü görüşün xüsusi rəmzi məna daşıması təsadüfi deyil. Şuşa bir vaxtlar işğalın ağrısını yaşayan, bu gün isə dirçəlişin, quruculuğun və gələcəyə inamın ünvanına çevrilən şəhərdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma siyasəti Qarabağın həyatını dəyişir. Türkiyənin bu prosesə siyasi və mənəvi dəstəyi isə iki dövlət arasında qardaşlığın yalnız sözlərlə deyil, əməli addımlarla ifadə olunduğunu göstərir.

Diplomatik münasibətlərdə möhkəm iradə və qarşılıqlı etimad

Son dövrlərdə Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ətrafında müxtəlif müzakirələr, fərqli şərhlər və müəyyən fikir ayrılıqları barədə xəbərlər gündəmə gəlmişdi. Belə bir şəraitdə Şuşada keçirilən görüşün əhəmiyyəti daha da artır.

Dövlətlər arasında münasibətlər yalnız hər şeyin eyni cür düşünüldüyü zaman deyil, fərqli yanaşmaların mövcud olduğu məqamlarda da qarşılıqlı hörmət və etimadın qorunması ilə güclənir. Azərbaycan və Türkiyə kimi strateji müttəfiqlər üçün əsas məsələ milli maraqların, suverenliyin və ortaq gələcəyin qorunmasıdır.

Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Şuşada verdikləri mesajlar iki ölkə arasında münasibətlərin sarsılmaz xarakterini ön plana çıxardı. Türkiyə Prezidentinin Zəfər Günündə Qarabağda olması, Azərbaycan dövlət başçısının onu Şuşada rəsmi mərasimlə qarşılaması və iki liderin birgə bəyanatları münasibətlərin möhkəm siyasi təmələ söykəndiyini göstərən mühüm hadisələrdir.

Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ayrı-ayrı siyasi hadisələrin təsiri ilə formalaşan müvəqqəti əməkdaşlıq deyil. Bu münasibətlər ortaq tarix, milli maraqlar, qarşılıqlı etimad və uzunmüddətli strateji baxış üzərində qurulub.

Regionun gələcəyi və iqtisadi əməkdaşlığın yeni imkanları

Şuşa görüşünün siyasi əhəmiyyəti ilə yanaşı, iqtisadi perspektivləri də diqqətəlayiqdir. Azərbaycan və Türkiyə arasında enerji, nəqliyyat, logistika, sənaye, kənd təsərrüfatı və ticarət sahələrində əməkdaşlıq regionun iqtisadi xəritəsinə ciddi təsir göstərir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən quruculuq layihələri bu əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Azad edilmiş ərazilərdə sənaye müəssisələrinin yaradılması, kənd təsərrüfatının inkişafı, nəqliyyat infrastrukturunun qurulması və yaşayış məntəqələrinin bərpası gələcək iqtisadi inteqrasiya üçün geniş imkanlar açır.

Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı da Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının mühüm perspektivlərindən biridir. Bu istiqamətdə həyata keçiriləcək layihələr yalnız iki ölkənin deyil, bütövlükdə Türk dünyasının iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə xidmət edə bilər.

Bütün bunlar göstərir ki, Şuşada keçirilən görüşün nəticələrini yalnız bugünkü siyasi bəyanatlarla məhdudlaşdırmaq doğru olmaz. Bu görüş həm də gələcək əməkdaşlığın, iqtisadi inkişafın və regional sabitliyin siyasi zəminini möhkəmləndirən hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.

Dünyaya verilən mesaj: Azərbaycan-Türkiyə birliyi dəyişməzdir

Şuşa görüşünün ən mühüm siyasi nəticələrindən biri də onun beynəlxalq ictimaiyyətə verdiyi mesajdır. Bu mesajın mahiyyəti aydındır: Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin əsas dayaqlarından biridir.

Azərbaycanın suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və milli maraqlarına hörmət edilməsi regionda davamlı sülhün əsas şərtidir. Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik isə Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır.

Eyni zamanda, iki dövlətin birliyi hər hansı üçüncü tərəfə qarşı yönəlmiş siyasət kimi deyil, milli maraqların qorunması, qarşılıqlı dəstək və regional əməkdaşlığın inkişafı kimi dəyərləndirilməlidir. Bu birlik heç kimin maraqlarına qarşı olmaq məcburiyyətində deyil; onun əsas məqsədi Azərbaycan və Türkiyənin öz maraqlarını təmin etməsi, regionda sülhün və sabitliyin möhkəmlənməsidir.

Zəfər Günündə Şuşadan səslənən siyasi mesajların əhəmiyyəti də məhz bundadır. İki ölkə öz münasibətlərinin gələcəyini kənar şərhlərdən və müvəqqəti siyasi müzakirələrdən daha üstün tutduğunu nümayiş etdirir.

Şuşadan Xankəndiyə uzanan Zəfər yolu

Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Şuşa görüşündən sonra Şuşa qalası önündə birgə foto çəkdirmələri, Xocalı Soyqırımı Memorialını ziyarət etmələri və Xankəndidə Zəfər abidəsinin önünə əklil qoymaları səfərin siyasi və mənəvi məzmununu daha da dərinləşdirdi. [2]

Bu məqamlar bir daha göstərdi ki, Azərbaycan üçün Zəfər yalnız hərbi qələbə deyil. Zəfər həm də tarixi yaddaşın bərpası, milli ləyaqətin qorunması, azad edilmiş torpaqlarda həyatın yenidən qurulması və gələcək nəsillərə daha güclü dövlətin miras qoyulmasıdır.

Türkiyə Prezidentinin bu tarixi gündə Azərbaycan xalqının yanında olması isə qardaşlığın ən mühüm xüsusiyyətini ortaya qoyur: sevincin də, məsuliyyətin də, gələcəyə dair ümidlərin də bölüşülməsi.

Nəticə

Şuşa görüşü Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yeni siyasi mərhələyə qədəm qoymasının rəmzi kimi yadda qalacaq. Bu görüşün əsas mahiyyəti yalnız iki dövlət başçısının bir araya gəlməsində deyil, ortaq tarixə, strateji maraqlara və gələcək hədəflərə söykənən münasibətlərin bir daha təsdiqlənməsindədir.

Bu gün Şuşa azadlığın, qələbənin və quruculuğun şəhəridir. Buradan dünyaya səslənən mesaj isə aydındır: Azərbaycan öz milli maraqlarını qətiyyətlə qoruyur, Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyini inkişaf etdirir və regionun gələcəyini sülh, sabitlik və əməkdaşlıq prinsipləri üzərində qurmağa çalışır.

Zəfər Günündə Şuşada keçirilən bu görüş tarixə yalnız diplomatik hadisə kimi deyil, iki qardaş dövlətin gələcəyə eyni inamla baxmasının mühüm siyasi ifadəsi kimi düşür.

Şuşadan verilən mesajın ən böyük gücü isə bundadır: Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı keçmişin xatirəsi deyil, gələcəyin strateji reallığıdır.