Azərbaycanın xarici siyasətində son illərin əsas istiqamətlərindən biri milli maraqların qorunması ilə yanaşı, ölkənin regional və beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsidir. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin 2025-ci ilin avqustunda ABŞ-a səfəri Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin yeni mərhələyə keçidi və Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin irəliləməsi baxımından mühüm siyasi hadisə oldu.

Bu sözləri Kəlbəcər rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri, Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) üzvü Aqil Məmmədov deyib.

O qeyd edib ki, Vaşinqton görüşünün ən mühüm nəticələrindən biri Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesində əldə olunan konkret irəliləyişdir:

“8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın iştirakı ilə keçirilən görüş zamanı Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin razılaşdırılmış mətni paraflandı və Vaşinqton Birgə Bəyannaməsi imzalandı. Bu sənədlər uzunmüddətli qarşıdurmadan dövlətlərarası münasibətlərin hüquqi əsaslarına keçid baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Paraflanmış sazişdə dövlətlərin bir-birinin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və siyasi müstəqilliyinə hörmət etməsi, qarşılıqlı ərazi iddialarından imtina və güc tətbiqindən çəkinmə kimi fundamental prinsiplər əksini tapır. Bu müddəalar sülhün yalnız siyasi bəyanat səviyyəsində deyil, beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanan dövlətlərarası münasibətlər sistemi kimi formalaşdırılmasına xidmət edir.

Sazişin digər mühüm xüsusiyyəti tərəflərin gələcək münasibətlərini keçmiş münaqişənin siyasi mirası deyil, qarşılıqlı öhdəliklər üzərində qurmaq niyyətidir. ATƏT-in Minsk Prosesi və əlaqəli strukturların bağlanması ilə bağlı atılan addım da artıq əvvəlki münaqişə reallığının arxada qaldığını göstərən mühüm siyasi göstəricidir”.

Şura sədri bildirib ki, sülh prosesinin mühüm istiqamətlərindən biri də regional kommunikasiyaların açılmasıdır:

“Zəngəzur dəhlizi (Trip layihəsi) əsasında nəqliyyat əlaqələrinin dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və yurisdiksiyası əsasında bərpası Cənubi Qafqazda iqtisadi əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yarada bilər. Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərində mühüm mövqeyi bu prosesin regional əhəmiyyətini daha da artırır.

Kommunikasiyaların açılması yalnız logistika məsələsi deyil, həm də sülhün iqtisadi əsaslarının yaradılmasıdır. Ticarətin genişlənməsi, investisiya imkanlarının artması və region ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi qarşılıqlı maraqları gücləndirməklə sabitliyin möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər.

Bu proses Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin gələcək inkişafı üçün də yeni imkanlar açır. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat, investisiya, regional bağlantılar və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi iki ölkə arasında tərəfdaşlığın daha institusional xarakter almasına imkan verir. Vaşinqton görüşündə Azərbaycan–ABŞ Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması üzrə İşçi Qrupunun yaradılması barədə razılığın əldə olunması da bu istiqamətdə mühüm addım idi.

Azərbaycanın regional siyasətinin əsas üstünlüklərindən biri onun enerji və nəqliyyat imkanlarının sülh gündəliyi ilə əlaqələndirilməsidir. Azərbaycanın enerji layihələri, Xəzər üzərindən nəqliyyat marşrutları və regional infrastruktur təşəbbüsləri Cənubi Qafqazın daha geniş iqtisadi əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi üçün əlverişli zəmin formalaşdırır.

Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərində əldə olunan irəliləyişin tam və davamlı nəticəyə çevrilməsi üçün qarşıda sazişin imzalanması və ratifikasiya proseslərinin başa çatdırılması kimi mühüm mərhələlər dayanır. Bununla yanaşı, əsas məsələ əldə edilmiş siyasi razılaşmaların praktiki mexanizmlərə çevrilməsidir”.

Aqil Məmmədov hesab edir ki, Vaşinqton görüşü həm Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesində, həm də Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində yeni siyasi imkanlar formalaşdırıb:

“Qarşılıqlı suverenliyin tanınması, ərazi iddialarından imtina, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi Cənubi Qafqazda yeni münasibətlər sisteminin əsas elementlərinə çevrilə bilər.

Azərbaycan üçün növbəti mərhələnin əsas hədəfi əldə edilmiş diplomatik nəticələri dayanıqlı sülhə, regional əməkdaşlığa və iqtisadi inteqrasiyaya çevirməkdir. ABŞ-la strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi də bu prosesdə Azərbaycanın regional və beynəlxalq mövqeyini daha da gücləndirən mühüm amil kimi çıxış edə bilər”.