Həyat böyük bir şahmat partiyasına bənzəyir. Bu partiyada hər gediş düşüncə, hər qərar məsuliyyət, hər uğur isə zəhmət tələb edir. Bəzən irəli getmək, bəzən gözləmək, bəzən də yaranmış vəziyyəti yenidən dəyərləndirmək lazım gəlir. Əsl ustalıq yalnız düzgün gediş etməkdə deyil, bütöv mənzərəni görməkdə və gələcəyi düzgün hesablamaqdadır.
İnsanların həyat yolu da belədir. Hər kəs öz seçdiyi istiqamətdə irəliləyir, qarşılaşdığı sınaqlardan təcrübə qazanır, zəhməti və iradəsi ilə müəyyən zirvələrə yüksəlir. Bəzilərinin fəaliyyəti isə təkcə şəxsi uğurları ilə deyil, təmsil etdiyi xalqın, el-obanın və ölkənin nüfuzuna verdiyi töhfələrlə də diqqət çəkir.
“Borçalı Cəmiyyəti” İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü, mətbuat xidmətinin sədri kimi Borçalı əsilli tanınmış soydaşlarımızın həyat və fəaliyyətini işıqlandırmağı mən həm mənəvi borc, həm də vətəndaşlıq missiyası hesab edirəm. Onların qazandıqları uğurlar, cəmiyyətə verdikləri töhfələr mənə xüsusi qürur hissi yaşadır. Çünki Borçalının yetişdirdiyi belə şəxsiyyətlər yalnız öz sahələrinin deyil, ümumi mənəvi sərvətimizin də dəyərli nümayəndələridir.
Mahir Məmmədov da bu sırada özünəməxsus yeri olan, fəaliyyəti ilə Azərbaycanı beynəlxalq miqyasda layiqincə təmsil edən soydaşlarımızdandır. Onun mühəndislikdən sənaye idarəçiliyinə, oradan Azərbaycan və dünya şahmatının rəhbərliyinə uzanan həyat yolu müxtəlif təcrübələrin, zəhmətin və məqsədyönlü fəaliyyətin maraqlı nümunəsidir.
Mahir Məmmədovun peşəkar dünyasının təməlində mühəndis təfəkkürü dayanır. Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində sənaye və inşaat mühəndisliyi üzrə aldığı təhsil, Elmi-Tədqiqat Hidravlik Mühəndislik və Meliorasiya İnstitutunda apardığı elmi araşdırmalar, yığma beton istehsalı sahəsində qazandığı elmi dərəcə onun intellektual formalaşmasında mühüm rol oynayıb.
Mühəndislik ona sistemli düşünməyi, məsələlərə analitik yanaşmağı, mövcud imkanları düzgün qiymətləndirməyi və konkret nəticəyə gəlməyi öyrədib. Sonrakı fəaliyyətində də bu keyfiyyətlər özünü aydın şəkildə göstərib.
Əmək fəaliyyətinə neft-qaz sənayesində başlayan Mahir Məmmədov istehsalat, tikinti, dəmir-beton məhsulları və iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində çalışaraq geniş idarəçilik təcrübəsi qazanıb. 2006-cı ildən SOCAR Energy Georgia şirkətinə rəhbərlik etməsi onun karyerasında yeni mərhələnin başlanğıcı olub. Bu vəzifə fərqli iqtisadi mühitdə fəaliyyət göstərmək, beynəlxalq əməkdaşlıq münasibətlərini inkişaf etdirmək və mühüm idarəçilik qərarları qəbul etmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Onun sənaye və neft-qaz sahəsindəki xidmətləri dövlət tərəfindən də yüksək qiymətləndirilib. 2009-cu ildə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunması, 2014-cü ildə “Əməkdar mühəndis” fəxri adına layiq görülməsi uzunillik əməyinin və peşəkarlığının göstəricisi idi.
Lakin Mahir Məmmədovun həyat yolunda onu beynəlxalq miqyasda tanıdan əsas istiqamət şahmatla bağlı fəaliyyəti oldu.
Şahmata marağı hələ gənclik illərində formalaşıb. 1970-ci illərin əvvəllərində dünya şahmat tarixinin ən yaddaqalan hadisələrindən biri olan Bobbi Fişer – Boris Spasski qarşılaşması bu marağın güclənməsində mühüm rol oynayıb. O zaman böyük şahmat ustalarının mübarizəsini izləyən gəncin illər sonra dünya şahmatının idarəçilik sistemində mühüm mövqeyə yüksələcəyini təsəvvür etmək çətin idi.
Mahir Məmmədovun şahmata münasibəti yalnız oyunun özünə olan maraqla məhdudlaşmayıb. O, zaman keçdikcə bu sahənin təşkilati tərəflərinə, inkişaf perspektivlərinə və beynəlxalq əlaqələrinə də xüsusi diqqət yetirib. Azərbaycan Şahmat Federasiyasının fəaliyyətində müxtəlif vəzifələrdə çalışması, vitse-prezident kimi təmsil olunması onun bu sahədə qazandığı təcrübənin mühüm mərhələləri idi.
Şahmatın inkişafı yalnız güclü idmançıların yetişdirilməsindən ibarət deyil. Bunun üçün müasir idman infrastrukturu, peşəkar məşqçilər, güclü şahmat məktəbləri, müntəzəm yarışlar və davamlı təşkilati dəstək lazımdır. Mahir Məmmədovun idman idarəçiliyinə yanaşmasında da bu məsələlər mühüm yer tutur.
2018-ci ildə onun Beynəlxalq Şahmat Federasiyasının – FİDE-nin vitse-prezidenti seçilməsi Azərbaycan şahmatının beynəlxalq təmsilçiliyi baxımından əlamətdar hadisə oldu. Bu, həm də ölkəmizin şahmat ənənələrinin, təşkilati təcrübəsinin və idman potensialının dünya miqyasında tanıdılması üçün yeni imkanlar yaratdı.
2022-ci ildə həmin vəzifəyə yenidən seçilməsi onun beynəlxalq şahmat ictimaiyyətində qazandığı etimadın davamı idi. 2026-cı il sentyabrın 27-də Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən FİDE Konqresində üçüncü dəfə vitse-prezident seçilməsi isə bu fəaliyyətin ardıcıllığını və beynəlxalq səviyyədə davamlılığını bir daha təsdiqlədi.
FİDE rəhbərliyində təmsil olunmaq yalnız yüksək vəzifə daşımaq deyil. Bu, dünyanın müxtəlif ölkələrində şahmatın inkişafına dair məsələlərin müzakirəsində iştirak etmək, beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirmək və bu qədim oyunun gələcəyinə yönələn təşəbbüslərə töhfə vermək deməkdir.
Mahir Məmmədovun beynəlxalq fəaliyyətində şahmatın coğrafiyasının genişləndirilməsi, məktəblərdə bu idman növünün tədrisinin təşviqi, rəqəmsal texnologiyalardan istifadə və qadınların şahmat həyatında rolunun artırılması kimi istiqamətlər də aktuallıq kəsb edir. Müasir dövrdə süni intellekt və rəqəmsal platformaların şahmata gətirdiyi yeniliklər bu sahədə idarəçilikdən yeni yanaşmalar tələb edir.
2021-ci ilin noyabrında Azərbaycan Şahmat Federasiyasının prezidenti seçilməsi isə Mahir Məmmədovun fəaliyyətində daha bir mühüm mərhələ oldu. Bu seçim onun illər ərzində topladığı təşkilati təcrübənin və şahmat ictimaiyyətində qazandığı nüfuzun nəticəsi kimi dəyərləndirilə bilər.
Azərbaycan şahmatının zəngin tarixi və güclü ənənələri var. Teymur Rəcəbov, Şəhriyar Məmmədyarov, Vüqar Həşimov, Rauf Məmmədov, Qədir Hüseynov və digər tanınmış şahmatçılarımızın beynəlxalq arenada qazandıqları uğurlar ölkəmizin intellektual potensialının parlaq göstəricisidir.
Bu ənənəni qorumaqla yanaşı, gələcək nəsillərin yetişdirilməsi də mühüm vəzifədir. Uşaqların və yeniyetmələrin şahmata cəlb edilməsi, bölgələrdə şahmat məktəblərinin fəaliyyətinin gücləndirilməsi, məşqçi potensialının artırılması və istedadlı gənclərə geniş imkanların yaradılması Azərbaycan şahmatının gələcək inkişafı üçün vacib şərtlərdir.
Bu baxımdan 2025-ci ilin yekunlarına həsr olunmuş tədbirdə şahmatçıların və məşqçilərin təltif edilməsi, Azərbaycan Şahmat Federasiyası ilə Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyi arasında əməkdaşlıq niyyət protokolunun imzalanması diqqətəlayiq addımlardandır. Şahmatın təhsil sisteminə daha geniş inteqrasiyası onun cəmiyyətdə intellektual inkişaf vasitəsi kimi rolunu da gücləndirə bilər.
Şahmat uşaqlara yalnız fiqurların hərəkət qaydalarını öyrətmir. Bu oyun onlarda səbir, diqqət, məntiqi təfəkkür, rəqibə hörmət və məğlubiyyətdən nəticə çıxarmaq bacarığı formalaşdırır. Belə keyfiyyətlər isə insanın gələcək həyatında, təhsilində və peşə fəaliyyətində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mahir Məmmədovun idman fəaliyyəti yalnız şahmatla məhdudlaşmır. Futbola marağı və bu sahədəki ictimai-idman fəaliyyəti də onun bioqrafiyasının diqqətçəkən məqamlarındandır. İlk baxışda şahmatla futbol bir-birindən fərqli sahələr təsiri bağışlasa da, onların ortaq cəhətləri az deyil. Hər ikisi strategiya, intizam, düzgün mövqe seçimi və qarşıya qoyulan məqsəd naminə birgə fəaliyyət tələb edir.
Onun həyat yolunu fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri də müxtəlif sahələrdə qazandığı təcrübəni vahid fəaliyyət istiqamətində birləşdirə bilməsidir. Mühəndislik və sənaye idarəçiliyi ona analitik düşüncə və təşkilatçılıq bacarığı qazandırıb, idman fəaliyyəti isə bu təcrübəni daha geniş ictimai və beynəlxalq müstəviyə daşıyıb.
Beləliklə, Mahir Məmmədovun bioqrafiyası yalnız tutduğu vəzifələr və aldığı mükafatlardan ibarət deyil. Bu, müxtəlif sahələrdə qazanılmış təcrübənin, məqsədyönlü fəaliyyətin və ictimai məsuliyyətin bir-birini tamamladığı həyat yoludur.
Borçalının yetirdiyi belə insanların uğurları bizim üçün həm qürur mənbəyi, həm də mənəvi dəyərdir. Onların fəaliyyəti göstərir ki, insanın kökləri onun kimliyinin ayrılmaz hissəsi olmaqla yanaşı, qazandığı nailiyyətlər də mənsub olduğu elin, xalqın və ölkənin nüfuzuna xidmət edə bilər.
Həyatın şahmat taxtasında hər kəs öz gedişlərini edir. Əsas məsələ yalnız uğur qazanmaq deyil, bu uğura hansı zəhmət və düşüncə ilə nail olmaq, əldə etdiyin imkanlardan hansı məqsədlər naminə istifadə etməkdir.
Mahir Məmmədovun mühəndislikdən beynəlxalq şahmat idarəçiliyinə qədər uzanan həyat yolu marağın zəhmətə, zəhmətin təcrübəyə, təcrübənin isə böyük məsuliyyətə çevrilməsinin nümunəsidir. Bir vaxtlar dünya şahmatının böyük ustadlarının mübarizəsini maraqla izləyən insanın illər sonra həmin dünyanın idarəçilik məkanında təmsil olunması, sözsüz ki, diqqətəlayiq həyat hekayəsidir.
Bu hekayənin ən mühüm məqamı isə qazanılmış mövqedən daha çox, həmin mövqeyin arxasında dayanan zəhmət, təcrübə və quruculuq əzmidir.
Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı” laureatı.