Azərbaycan ədəbi mühiti hər zaman öz bənzərsiz söz ustadları, ruhu bədii təfəkkürlə yoğrulmuş ziyalıları ilə zəngin olub. Bu mühitdə öz dəst-xətti, poeziyasının fərqli rəngləri və publisistik fəaliyyətinin kəsəri ilə seçilən imzalardan biri də şair, jurnalist və pedaqoq Yusif Nəğməkardır (Mədətov Yusif Məhiş oğlu). Onun ömür yolu Beyləqanın torpaq qoxulu kəndlərindən başlayıb respublikanın baş mətbuat tribunalarına, televiziya və radio məkanına qədər uzanan şərəfli bir yaradıcılıq dastanına bənzəyir.
Yusif Nəğməkar 15 iyun 1955-ci ildə Beyləqan rayonunun Birinci Aşıqlı kəndində dünyaya göz açıb. Orta təhsil illərini Aşıqlı kəndində və Beyləqan şəhər 1 saylı orta məktəbində başa vuran gənc Yusif, erkən yaşlarından həm zəhmətə, həm də söz sənətinə böyük sevgi bəsləyib. Təbiətlə və kənd həyatı ilə birbaşa təmasda keçən, kənd təsərrüfatı sahəsində çalışdığı iki il onun bədii təfəkkürünün formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Eyni zamanda rayonda nəşr olunan "Yüksəliş" qəzetində müxbir kimi fəaliyyətə başlaması, onun gələcək böyük jurnalistika fəaliyyətinin ilk cığırları olub. O, gənc yaşlarında qələmə aldığı şeirləri, oçerkləri və publisistik ədəbi-tənqidi yazıları ilə yerli oxucu auditoriyasının rəğbətini qazanmağı bacarıb. Ali təhsilini o dövrkü V.İ. Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsində alan Yusif Mədətov, bədii dilin sirlərinə daha dərindən vaqif olub. Bu illərdə o, yalnız filoloq kimi yetişməyib, həm də ali jurnalistlik kurslarını bitirərək peşəkar media fəaliyyəti üçün möhkəm təməl qoyub.
Təhsilini bitirdikdən sonra təyinatla Beyləqana qayıdan Yusif müəllim, Örənqala qəsəbə və Orta Əlinəzərli kənd məktəblərində Azərbaycan dili, ədəbiyyat və musiqi fənlərini tədris edib. Musiqi fənni təsadüfi deyildi – onun ruhundakı ritm, poeziyasındakı nəğməkar ahəng elə bu illərdən gənclərin qəlbinə köçürdü. Həmin dövrdə o, regionda yaşayıb-yaratmasına baxmayaraq, respublika səviyyəli mətbuat orqanlarının – "Ədəbiyyat və İncəsənət", "Azərbaycan müəllimi", "Azərbaycan gəncləri", "Sovet kəndi" qəzetlərinin, habelə "Ulduz" və "Azərbaycan" jurnallarının daimi müəlliflərindən birinə çevrilir. Hər yeni şeiri ilə ədəbi mühitə yeni bir ruh, təzə bir nəfəs gətirir.
1983-cü ildə onun həyatında yeni və mühüm bir mərhələ başlayır. Bakıya qayıdan istedadlı qələm sahibi Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin Gənclər Baş redaksiyasında fəaliyyətə başlayır. Ştatdankənar müxbirlikdən başlayan bu yol kiçik redaktor, məsul katib, böyük redaktor və studiya direktorunun müavini kimi məsuliyyətli pillələrlə davam edir. O, milli televiziyamızın və radiosunun qızıl fonduna daxil olan bir çox verilişlərin, gənclik proqramlarının ideya müəllifi və yaradıcısı olur. 2006–2016-cı illərdə isə Prezident Administrasiyası İşlər İdarəsinin "Respublika" qəzetində xüsusi müxbir kimi dövlətçilik ideologiyasına, ölkənin ictimai-siyasi həyatına həsr olunmuş dəyərli yazılarla çıxış edir. Sonrakı illərdə isə qeyri-neft sektorunda, Azərbaycan Sənaye Korporasiyası "CTS Agro" MMC-nin mətbuat katibi kimi ictimaiyyətlə əlaqələr sahəsində öz sözünü deyir.
Yusif Nəğməkarın bədii taleyində böyük ustadların rolu danılmazdır. Yaradıcılığa çox erkən yaşlarında başlayan və ilk vaxtlar "Yusif Mədət" imzası ilə tanınan gənc şairin poetik tapıntıları Azərbaycan poeziyasının nəhənglərindən biri, novator şair Rəsul Rzanın diqqətindən yayınmır. Ustad sənətkar gənc şairin yaradıcılığı haqqında "Ədəbiyyat və İncəsənət" qəzetində "Təsadüf" adlı geniş bir məqalə dərc etdirir. Bu məqalə gənc Yusif üçün böyük ədəbiyyata açılan vizit kartı və xeyir-dua olur. Məhz bu böyük təqdimatdan sonra o, ədəbi mühitdə özünə layiqli yer tapır və sonradan bütövləşəcəyi "Nəğməkar" təxəllüsü ilə poeziya xiridarlarının qəlbinə yol tapır.
Şairin poetik təfəkkürü çoxşaxəliliyi ilə seçilir. O, həm heca vəzninin poetik imkanlarından məharətlə istifadə edir, həm də klassik Şərq poeziyasının, xüsusən də əruz vəzninin, qəzəl janrının ənənələrini müasir dövrdə uğurla yaşadır. Onun qələmə aldığı "Gəldi" qəzəli bədii formanın mükəmməlliyi və fəlsəfi dərinliyi ilə diqqəti cəlb edir. Şair bu misralarda təsəvvüf və ilahi eşq motivlərinə toxunur, bəndənin Yaradana olan sonsuz sevgisini, daxili ah-fəğanını və nəhayət, o ülvi eşqlə qovuşma anının röyadakı təcəssümünü poetik dillə təsvir edir. Müəllif bədii təzadlardan istifadə edərək "qəm" və "dərman" paralelliyini qurur, "gül cöhrəsi məstaneyi pünhan" olan yarın gəlişi ilə könül mülkünün necə işıqlandığını nümayiş etdirir. Bu qəzəl, Yusif Nəğməkarın Azərbaycan ədəbi dilinin leksik zənginliyinə və əruzun daxili musiqisinə nə dərəcədə dərindən bələd olduğunun bariz göstəricisidir.
Şairin yaradıcılığının digər bir qolu isə xalq şeiri ənənələrinə söykənən heca vəznli lirikasıdır. Onun "Hayanda olsam..." adlı şeiri insanın daxili sarsıntılarını, tənhalığını və eyni zamanda sarsılmaz güvən hissini tərənnüm edir. Buradakı "tale rəndəsi", "ocağın külə dönməsi" kimi bədii təşbehlər ömür yolunun çətinliklərindən, zamanın amansız sınaqlarından xəbər verir. Lakin bu kədərli mənzərənin qarşısında şair ümidini itirmir; ruhunu təslim etdiyi, güvəndiyi yeganə ünvana – ülvi sevgiyə pənah aparır. Coğrafi sərhədləri aşan, məkandan asılı olmayan bu məhəbbət insanı ən çarəsiz anında belə yaşamağa, dil açmağa səsləyir: "Lal, donuq halımla dinəşim sənsən".
"Olmayacaq" şeiri isə Yusif Nəğməkarın fəlsəfi poeziyasının, sənətkar və zaman münasibətlərinin zirvə nöqtələrindən biridir. Bu şeirdə şair oxucu ilə deyil, birbaşa insanın daxili "mən"i ilə dərin bir varlıq və yoxluq söhbətinə çıxır. Şair "dörd gözlə baxmaq" deyərək dünyanı həm zahiri, həm də batini gözlə dərk etmək çağırışını irəli sürür. Şeirin fəlsəfi kulminasiya nöqtəsi və şairin öz taleyinə yazdığı mənəvi hökm isə sonuncu bənddədir:
Qismətin-bir taxta qələm,
Taxt ki sənin olmayacaq!..
Dünyadakı müvəqqəti gücü, hakimiyyəti tərənnüm edən "taxt" ilə əbədi mənəviyyat simvolu olan "taxta qələm" qarşı-qarşıya qoyulur. Yusif Nəğməkar çox gözəl anlayır və qəbul edir ki, sənətkarın qisməti dünyəvi taxt-tac deyil, onun yeganə silahı və sərvəti sadə bir taxta qələmdir. Bu fəlsəfi xətt şairin "Saralan gözəllik, solan gözəllik" rədifli şeirində də davam edir. Zamanın hər şeyi – hətta ən parlaq gözəllikləri belə "payız xəzəli" kimi soldurduğunu deyən müəllif, sonda böyük bir həqiqətə pənah aparır:
Fəqət ölümsüzdür olan gözəllik
Görünməsə belə xatirələrdə...
Yusif Nəğməkarın poeziyasında musiqi sədaları, sazın və sözün harmoniyası hər misrada özünü büruzə verir. Onun "Sarı Sim" şeiri ruhun ən incə nöqtələrinə toxunur. Sazın sarı simi şair üçün sadəcə bir musiqi alətinin parçası deyil, canın ruhdaşı, qəmin, dərdin batin sədasıdır. Şair sarı simin titrəməsində insanın daxili sarsıntılarını, təlatümlərini görür və ona "titrəmə" deyərək təsəlli verməyə çalışır. "Yoxsa" şeirində isə o, həyatın sarsılmaz qanunlarını, fələyin çarxını və ədalət axtarışını qələmə alır. Bir sənətkar olaraq dilin, sözün qarşısında məsuliyyətini belə ifadə edir:
İnci söz atını xam qamçılama
Köhlən səyirtməyə cıdırın yoxsa!..
Bu misralar hər bir qələm sahibinə bir xəbərdarlıqdır: əgər sözün yükünü çəkməyə mənəvi gücün yoxdursa, onun müqəddəsliyinə toxunma.
Yusif Nəğməkarın yaradıcılığında lirik-epik poeziya və poemalar mühüm yer tutur. Onun qələmə aldığı məşhur əsərlər sırasına “Zal ağacı”, “Bəxtiyar”, “Sizli”, “Çingiz çini”, “Şər Şənbə”, “Ələsgər Zirvəsi”, “Çanaqqala – Türkə qala”, “Vəslin edamı”, “Güllər atılmasın...”, “Alı-Naz – Şahnaz” və “Nizami demiş” kimi müxtəlif mövzulu poemalar daxildir. Bu əsərlərdə vətənpərvərlik, tarixi hadisələr, faciələr və mənəvi-fəlsəfi duyğular geniş əks olunmuşdur.
Yusif Nəğməkarın yaradıcılıq köklərinin bəhrələndiyi ən böyük mənbələrdən biri də ustad aşıq sənətidir. Təsadüfi deyil ki, 7 mart 2026-cı ildə Aşıq sənətinin ustadlar ustadı Dədə Ələsgərin Bakıdakı heykəli önündə keçirilən anım günündə şair özünün möhtəşəm "Ələsgər Zirvəsi" poemasından bir parçanı ədəbiyyatsevərlərə təqdim etmişdir. Bu poema Dədə Ələsgər dühasına, Göyçə mühitinə və milli irsimizə ucaldılmış mənəvi bir abidədir. Yusif Nəğməkar ustad aşığın həm dini-təsəvvüf dünyasını, həm də onun "mürşid, mürid, övliya" ucalığını yüksək poetik dillə xarakterizə edir. Bu misralar müasir bir şairin klassik ozan-aşıq irsinə olan sonsuz sevgisinin və heyranlığının ən bariz publisistik və bədii nümunəsidir.
Yusif Nəğməkar həm publisistikasında, həm də poeziyasında həmişə səmimiyyəti, dövlətçilik prinsipini və milli ruhu qorumağı bacarıb. Təsadüfi deyil ki, onun bu bənzərsiz ömür və yaradıcılıq yolu vaxtilə ustad sənətkar Rəsul Rzanın diqqətini çəkmiş, sonrakı illərdə isə Rəsul Rza adına Beynəlxalq Ədəbi Mükafat, "Qılınc və qələm", "İlin şairi", "Qızıl qələm", Mikayıl Müşfiq mükafatı, "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı və nəhayət, "Atatürk" medalı (25.11.2024) kimi ali mükafatlarla taclandırılmışdır. Özünə "Nəğməkar" deyən, lakin yazdıqları ilə bir filosof ucalığına ucalan Yusif Mədətov, bu gün də qeyri-neft sektorunda, ictimaiyyətlə əlaqələr sahəsində çalışaraq ölkəsinə xidmət edir. Onun hər bir misrası xalqın qəlbinə toxunan, oxucunu düşünməyə, sevməyə və milli köklərə bağlanmağa vadar edən mənəvi bir xəzinədir. Sözün əsl mənasında qələmini nəğməyə, nəğməsini isə xalqın ruhuna çevirən ustad sənətkara bu şərəfli yaradıcılıq yolunda yeni-yeni zirvələr arzulayırıq!
Hüseyn İsaoğlu, yazıçı - publisist,
AYB - nin və AJB - nin üzvü
