Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Vahid məktəbli formasının tətbiqi ətrafında aparılan müzakirələrə yalnız geyim seçimi məsələsi kimi yanaşmaq düzgün deyil. Bu məsələ məktəblərdə bərabərliyin təmin edilməsi, şagirdlər arasında sosial fərqlərin qabardılmasının qarşısının alınması, təhsil mühitində nizam-intizamın möhkəmləndirilməsi və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yeni Azərbaycan Partiyasının bu məsələyə münasibəti və Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun bəyanatı ətrafında aparılan müzakirələr də mövzunun daha geniş siyasi, ictimai və milli maraqlar kontekstində qiymətləndirilməsini zəruri edir.

Məktəb uşaqların yalnız bilik qazandığı məkan deyil, həm də onların şəxsiyyət kimi formalaşdığı, cəmiyyətə münasibətinin, məsuliyyət hissinin və vətəndaşlıq mövqeyinin inkişaf etdiyi mühüm tərbiyə mühitidir. Bu baxımdan vahid məktəbli forması şagirdlər arasında zahiri fərqlərin ön plana çıxmasının qarşısını almağa, məktəbdə ortaq mənsubiyyət və bərabərlik hissini gücləndirməyə xidmət edə bilər. Ailələrin maddi imkanları müxtəlif olsa da, məktəb mühitində hər bir uşağın özünü digər şagirdlərlə bərabər hiss etməsi təhsilin sosial mahiyyətinə uyğundur.

Vahid forma məsələsinin əsas mahiyyəti uşaqların fərdi xüsusiyyətlərini məhdudlaşdırmaq deyil, məktəbdə təhsilin və tərbiyənin prioritet olduğunu nümayiş etdirməkdir. Şagirdin uğuru onun geyiminin qiyməti, ailəsinin maddi vəziyyəti və ya hansı sosial təbəqəyə mənsub olması ilə deyil, biliyi, bacarığı, zəhməti və davranışı ilə qiymətləndirilməlidir. Məktəblərdə vahid geyim qaydasının tətbiqi məhz bu yanaşmanın möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.

Yeni Azərbaycan Partiyasının mövqeyi ilə bağlı müzakirələr də təhsil siyasətinin dövlətçilik, sosial məsuliyyət və milli dəyərlərlə əlaqəsi çərçivəsində nəzərdən keçirilməlidir. Bununla belə, partiyanın konkret bəyanatında ifadə olunan fikirlər ayrıca rəsmi mənbə əsasında dəqiq təqdim edilməlidir. Ümumi prinsip isə aydındır: təhsil sahəsində qəbul edilən qərarlar uşaqların mənafeyinə, məktəblərin normal fəaliyyətinə, valideynlərin imkanlarına və cəmiyyətdə sosial həmrəyliyin gücləndirilməsinə xidmət etməlidir.

Vahid məktəbli formasının əhəmiyyəti yalnız geyimdə eynilik yaratmaqla bitmir. Bu yanaşma məktəbdə intizamın qorunmasına, şagirdlərin təhsil prosesinə daha çox diqqət ayırmasına və məktəb mühitində vahid qaydaların formalaşmasına kömək edə bilər. Lakin bu siyasətin uğuru onun necə tətbiq edilməsindən də asılıdır. Məktəbli formaları keyfiyyətli, münasib qiymətli və ailələrin əksəriyyəti üçün əlçatan olmalı, aztəminatlı ailələrin uşaqlarının əlavə çətinliklərlə üzləşməsinə yol verilməməlidir. Sosial bərabərlik məqsədi daşıyan tədbir özü yeni sosial maneələr yaratmamalıdır.

Məsələnin digər mühüm tərəfi Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri fonunda meydana çıxan ictimai müzakirələrdir. Azərbaycanla Türkiyə arasında münasibətlər ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə, milli-mənəvi dəyərlərə və qarşılıqlı dəstək prinsipinə əsaslanır. Bu münasibətlərin parlamentlər səviyyəsində inkişafı iki ölkənin maraqlarının müdafiəsi, dezinformasiyaya qarşı mübarizə və ictimaiyyətə düzgün məlumatın çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun bəyanatı da məhz özündə əks etdirdiyi konkret mövqeyə uyğun şəkildə qiymətləndirilməlidir. Belə bəyanatlar parlamentlərarası münasibətlərin mahiyyətini, ortaq maraqlara münasibəti və ictimai müzakirələrə verilən siyasi qiyməti ifadə edə bilər. Bununla yanaşı, bəyanatın məzmununu dəqiq bilmədən onun ayrı-ayrı fikirlərini və ya konkret hadisələrə verdiyi qiyməti təxmin etmək doğru olmaz. Əsas prinsip ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinə təsir edən məsələlər faktlara, qarşılıqlı hörmətə və məsuliyyətli ictimai mövqeyə əsaslanmalıdır.

Məktəbli forması ətrafında yaranan mübahisələrə münasibətdə də eyni yanaşma vacibdir. Təhsil siyasəti ilə bağlı hər hansı qərar sağlam ictimai müzakirədən kənarda qalmamalıdır. Valideynlərin, müəllimlərin, təhsil ekspertlərinin və müvafiq dövlət qurumlarının fikirləri dinlənilməli, qərarların uşaqların mənafeyinə uyğunluğu əsas meyar kimi götürülməlidir. Eyni zamanda, təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinə müdaxilə, şagirdlərin təhlükəsizliyinə təhdid və məktəb mühitində gərginlik yaradılması kimi hallar baş verərsə, onlar siyasi iddialardan deyil, yoxlanılmış faktlardan çıxış etməklə araşdırılmalıdır.

Bu məsələdə informasiya məsuliyyəti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sosial şəbəkələrdə yayılan hər bir iddianı təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim etmək, hadisələri araşdırmadan müəyyən ölkə və ya qurumla əlaqələndirmək ictimai etimadı zəiflədə bilər. Əgər hansısa müdaxilə, təxribat və ya koordinasiyalı kampaniya barədə iddialar irəli sürülürsə, bunlar müvafiq sübutlarla əsaslandırılmalı, hüquqi və jurnalist etikası prinsiplərinə uyğun araşdırılmalıdır. Məktəblər siyasi qarşıdurmaların alətinə çevrilməməli, uşaqların təhsili və təhlükəsizliyi bütün mübahisələrdən üstün tutulmalıdır.

Azərbaycanın təhsil siyasətinin əsas hədəfi müasir biliklərə yiyələnən, milli kimliyinə bağlı, müstəqil düşünən və məsuliyyətli vətəndaş yetişdirməkdir. Vahid məktəbli forması bu məqsədə xidmət edən vasitələrdən biri ola bilər, lakin təhsilin keyfiyyətini müəyyən edən yeganə amil deyil. Müəllimlərin peşəkarlığı, məktəblərin maddi-texniki təminatı, şagirdlərin təhlükəsizliyi, müasir tədris metodları və ailə-məktəb əməkdaşlığı da eyni dərəcədə vacibdir.

Nəticə etibarilə, vahid məktəbli forması məsələsi sosial bərabərlik, təhsil intizamı və ortaq məktəb mədəniyyəti baxımından dəyərləndirilməlidir. Yeni Azərbaycan Partiyasının mövqeyi və Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun bəyanatı ilə bağlı müzakirələr isə rəsmi sənədlərin məzmununa, yoxlanılmış məlumatlara və milli maraqlara əsaslanmalıdır. Təhsil uşaqların gələcəyidir. Bu gələcəyin qorunması üçün əsas məqsəd siyasi polemikaları dərinləşdirmək deyil, məktəblərdə sağlam mühit yaratmaq, sosial ədaləti gücləndirmək və Azərbaycan gəncliyinin savadlı, milli dəyərlərə bağlı və müasir dünyaya açıq şəkildə yetişməsini təmin etməkdir.