İbrahim Cəfərov 

AMEA Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər ETİ-nin direktoru, professor

Hər bir xalqın tarixində onun kimliyini, siyasi iradəsini və gələcək yolunu müəyyənləşdirən mühüm hadisələr olur. Bəzən bir tarixi qərar, bir siyasi seçim və ya qəbul edilən fundamental sənəd bütöv bir xalqın taleyində yeni səhifə açır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi də məhz belə hadisələrdən biridir. Çünki Konstitusiya yalnız dövlətin idarəçilik qaydalarını müəyyənləşdirən hüquqi sənəd deyil, həm də xalqın müstəqil yaşamaq, öz taleyinə sahib çıxmaq və gələcəyini özü müəyyən etmək iradəsinin ifadəsidir.

1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilmiş Azərbaycan Konstitusiyası müstəqilliyimizin hüquqi sütunlarını formalaşdırdı. Bu sənəd xalqımızın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycanın siyasi və hüquqi inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyən etdi.

Tarixi yaddaşdan müasir dövlətçilik düşüncəsinə

Azərbaycan xalqının dövlətçilik ənənələri dərin tarixi köklərə malikdir. Bu ənənələr müxtəlif tarixi mərhələlərdə, dövlətçilik təcrübələrində və milli müstəqillik uğrunda mübarizələrdə özünü göstərib. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması bu tarixin ən parlaq səhifələrindən biridir.

1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası isə xalqımızın tarixi arzularının yenidən gerçəkləşməsi demək idi. Lakin müstəqilliyin elan edilməsi ilə yanaşı, onun möhkəm hüquqi və siyasi əsaslarının yaradılması da vacib idi. 1995-ci il Konstitusiyası bu zərurətdən doğan tarixi sənəd kimi müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin fundamental əsaslarını müəyyənləşdirdi.

Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, Konstitusiya keçmişin dövlətçilik irsini müasir dünyanın hüquqi prinsipləri ilə birləşdirdi. Beləliklə, milli dövlətçilik ənənələri yeni hüquqi məzmun qazandı.

Dövlətçilik yalnız sərhədlərlə deyil, dəyərlərlə ölçülür

Dövlətin müstəqilliyi onun ərazisi, sərhədləri və beynəlxalq hüquq subyekti olması ilə ifadə edilir. Lakin dövlətçiliyin davamlılığı üçün bundan daha artıq amillər tələb olunur. Hüququn aliliyi, insan hüquqlarına hörmət, siyasi sabitlik, milli həmrəylik və vətəndaş məsuliyyəti güclü dövlətin ayrılmaz xüsusiyyətləridir.

Azərbaycan Konstitusiyasının əsas ideyalarından biri insanın, onun hüquq və azadlıqlarının ali dəyər kimi qorunmasıdır. Bu yanaşma dövlətin inkişaf fəlsəfəsində insan amilinin nə qədər mühüm yer tutduğunu göstərir.

Əslində, güclü dövlət yalnız öz gücünü nümayiş etdirən deyil, həm də vətəndaşının hüquqlarını qorumağı, onun təhlükəsizliyini və layiqli həyat şəraitini təmin etməyi bacaran dövlətdir.

Zəfərdən sonra dövlətçilik məsuliyyətinin yeni mərhələsi

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpası milli tariximizin yeni mərhələsini formalaşdırdı. Bu tarixi hadisə yalnız hərbi və siyasi nəticələri ilə deyil, həm də dövlətçilik düşüncəsində yaratdığı yeni reallıqlarla əhəmiyyətlidir.

Bu gün Azərbaycan qarşısında duran əsas məsələlərdən biri əldə edilmiş suverenliyin bütün sahələrdə möhkəmləndirilməsi, ölkənin iqtisadi və sosial potensialının daha da artırılması, hüquqi dövlət quruculuğunun inkişaf etdirilməsidir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa işləri, Böyük Qayıdış proqramı, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, məktəblərin, xəstəxanaların, sənaye və aqrar müəssisələrin yaradılması dövlətçilik tariximizin yeni səhifəsini yazır.

Bu proseslərin ən mühüm mənası insanların doğma torpaqlarında təhlükəsiz yaşamaq, işləmək, təhsil almaq və öz gələcəyini qurmaq imkanlarının bərpa edilməsidir. Bu isə dövlətin konstitusion vəzifələrinin real həyatla əlaqəsinin bariz nümunəsidir.

Milli kimlik və hüquqi mədəniyyətin vəhdəti

Qloballaşan dünyada xalqların qarşısında duran əsas çağırışlardan biri milli kimliyi qorumaqla yanaşı, müasir inkişafın tələblərinə uyğunlaşmaqdır. Azərbaycan üçün bu məsələnin xüsusi əhəmiyyəti var. Çünki milli-mənəvi dəyərlərimiz, dilimiz, mədəniyyətimiz və tarixi yaddaşımız dövlət müstəqilliyimizin mənəvi dayaqlarını təşkil edir.

Konstitusiya dövlətin hüquqi əsaslarını müəyyən etməklə yanaşı, bu dəyərlərin qorunduğu ictimai mühitin formalaşmasına da xidmət edir. Ana dilinin dövlət dili statusu, mədəniyyətin qorunması, təhsil hüququ və digər fundamental prinsiplər milli kimliyin davamlılığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ancaq milli kimliyin qorunması yalnız tarixi keçmişə bağlılıqla məhdudlaşmamalıdır. Hüquqi düşüncəsi inkişaf etmiş, öz hüquq və vəzifələrini bilən, müasir biliklərə yiyələnən vətəndaş yetişdirmək də milli gələcəyin təminatıdır.

Gələcək nəsillərə hansı Azərbaycanı miras qoyuruq?

Konstitusiya Gününün ən mühüm mənəvi mesajlarından biri də budur: dövlətçilik yalnız bir nəslin işi deyil. Hər bir nəsil müstəqilliyi qorumaq, hüquqi dəyərləri inkişaf etdirmək və ölkənin gələcəyinə töhfə vermək məsuliyyəti daşıyır.

Bu gün gənclərimizin qarşısında geniş imkanlar açılır. Onların elm, təhsil, texnologiya, iqtisadiyyat və dövlət idarəçiliyi sahələrində qazandıqları uğurlar Azərbaycanın gələcək gücünü müəyyən edəcək.

Lakin bu inkişafın möhkəm təməli hüquqi savadlılıq, qanuna hörmət və vətəndaş məsuliyyətidir. Konstitusiyanın mahiyyətini dərindən dərk edən gənc yalnız öz hüquqlarını tanıyan deyil, həm də cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini anlayan vətəndaşdır.

Konstitusiya – milli iradənin zamanla sınaqdan keçən ifadəsi

12 noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycan xalqının müstəqil dövlət qurmaq və onu hüquqi əsaslar üzərində inkişaf etdirmək iradəsinin rəmzidir.

Bu gün Konstitusiyaya münasibətimiz yalnız tarixi sənədə ehtiramla ölçülməməlidir. Əsas məsələ onun müəyyən etdiyi prinsiplərin ictimai həyatımızda, dövlət idarəçiliyində və vətəndaş münasibətlərində nə dərəcədə qorunmasıdır.

Çünki Konstitusiyanın əsl gücü onun səhifələrində deyil, cəmiyyətin həyatında yaratdığı hüquqi və mənəvi dəyərlərdədir.

Azərbaycan xalqı tarix boyu öz dövlətçilik iradəsini qoruyub saxlayıb. Bu gün həmin iradənin ən mühüm hüquqi ifadəsi müstəqil dövlətimizin Konstitusiyasıdır.

Konstitusiya bizim üçün yalnız dünənin tarixi sənədi deyil, bu günün hüquqi məsuliyyəti və sabahın müstəqil Azərbaycanına verilən dövlətçilik vədidir. Onu qorumaq, prinsiplərinə hörmət etmək və gələcək nəsillərə daha güclü hüquqi dövlət miras qoymaq hər birimizin ortaq məsuliyyətidir.