İltizam Yusifov
VI çağırış Milli Məclisin deputatı
Dövlətlərin taleyində elə sənədlər var ki, onların əhəmiyyəti qəbul edildiyi tarixi dövrlə məhdudlaşmır. Zaman dəyişir, siyasi və iqtisadi münasibətlər yenilənir, beynəlxalq sistemdə yeni çağırışlar meydana çıxır, lakin dövlətin fundamental hüquqi prinsipləri öz aktuallığını qoruyur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası da məhz belə tarixi və strateji əhəmiyyətə malik sənəddir.
12 noyabr 1995-ci il Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi tarixə düşüb. Həmin gün ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Konstitusiya müstəqil dövlətimizin hüquqi arxitekturasını formalaşdırdı, dövlət hakimiyyətinin təşkili, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, iqtisadi münasibətlərin və ictimai həyatın əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi.
Bu sənədin əhəmiyyətini daha dərindən anlamaq üçün ona yalnız hüquqi normalar toplusu kimi deyil, Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasının fundamental dayağı kimi yanaşmaq lazımdır.
İqtisadi müstəqilliyin arxasında hüquqi təminat dayanır
Müasir dünyada siyasi müstəqilliyin davamlılığı iqtisadi müstəqilliklə sıx bağlıdır. Öz iqtisadi potensialını inkişaf etdirən, milli resurslarından səmərəli istifadə edən, sahibkarlıq və investisiya mühitini hüquqi əsaslarla qoruyan dövlət daha dayanıqlı inkişaf imkanları qazanır.
Azərbaycanın son onilliklərdə əldə etdiyi iqtisadi nailiyyətlər, enerji sektorunun inkişafı, qeyri-neft sənayesinin genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi və nəqliyyat-logistika imkanlarının artırılması ölkənin iqtisadi potensialını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib.
Konstitusiyada mülkiyyət hüququnun, sahibkarlıq azadlığının və iqtisadi fəaliyyət prinsiplərinin təsbit olunması bu inkişafın hüquqi əsasları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, rəqabət qabiliyyətli istehsal sahələrinin yaradılması və yeni texnologiyaların tətbiqi Azərbaycanın gələcək inkişafının əsas istiqamətlərindəndir. Hüquqi sabitlik isə bu məqsədlərin reallaşması üçün zəruri şərtlərdən biridir.
Sosial dövlət ideyası və insan amili
Dövlətin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən əsas göstəricilərdən biri onun iqtisadi imkanlarını insanların rifahına nə dərəcədə çevirə bilməsidir.
Konstitusiyada sosial dövlət prinsiplərinin təsbit olunması Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm xüsusiyyətlərindəndir. İnsanların əmək, təhsil, sağlamlıq, sosial təminat və digər fundamental hüquqlarının qorunması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərini təşkil edir.
Müasir inkişafın əsas meyarı yalnız yeni yolların, zavodların və müəssisələrin tikilməsi deyil. Əsas məsələ bu inkişafın vətəndaşın həyatında hansı müsbət dəyişikliklər yaratmasıdır.
Bu baxımdan insan kapitalına investisiya, keyfiyyətli təhsil, səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı, gənclərin məşğulluğu və sosial müdafiənin gücləndirilməsi konstitusion dəyərlərin real həyatda təzahürüdür.
Milli təhlükəsizlik və suverenliyin hüquqi dayaqları
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpasıdır. Bu tarixi nailiyyət ölkəmizin qarşısında yeni inkişaf imkanları açmaqla yanaşı, milli təhlükəsizlik və dövlət quruculuğu məsələlərinin əhəmiyyətini də artırıb.
Dövlətin təhlükəsizliyi yalnız hərbi güclə təmin edilmir. Güclü iqtisadiyyat, dayanıqlı siyasi institutlar, hüquqi sabitlik, ictimai həmrəylik və milli maraqlar ətrafında birləşən cəmiyyət də təhlükəsizliyin mühüm komponentləridir.
Konstitusiya dövlətin ərazi bütövlüyü, müstəqilliyi və suverenliyi ilə bağlı fundamental prinsipləri hüquqi müstəvidə təsbit edir. Bu prinsiplər Azərbaycanın milli təhlükəsizlik sisteminin və müstəqil inkişaf kursunun əsas dayaqlarındandır.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq layihələri də yeni tarixi mərhələnin mühüm göstəricisidir. Azad edilmiş ərazilərdə yaşayış məntəqələrinin bərpası, sənaye müəssisələrinin yaradılması, kənd təsərrüfatının inkişafı və insanların doğma torpaqlarına qayıdışı suverenliyin iqtisadi və sosial məzmununu gücləndirir.
Dəyişən dünyanın çağırışları və Konstitusiyanın əhəmiyyəti
XXI əsr dövlətlər qarşısında əvvəlki dövrlərdən fərqli tələblər qoyur. Rəqəmsallaşma, süni intellekt, informasiya təhlükəsizliyi, kibertəhlükələr, qlobal iqtisadi rəqabət və yeni geosiyasi münasibətlər dövlət idarəçiliyinin də müasir yanaşmalar əsasında inkişafını zəruri edir.
Belə bir şəraitdə konstitusion prinsiplərin qorunması və hüquqi mexanizmlərin müasir çağırışlara uyğun təkmilləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə əsas məqsədlərindən biri ənənəvi iqtisadi imkanlarla yanaşı, innovasiya və texnologiya əsaslı inkişaf modelini gücləndirməkdir. Bunun üçün hüquqi düşüncənin, institusional məsuliyyətin və qanunun aliliyinin cəmiyyətin bütün sahələrində möhkəmləndirilməsi vacibdir.
Konstitusiya – gələcəyin Azərbaycanına verilən təminat
Bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən ən mühüm amillərdən biri onun bu gün hansı hüquqi və mənəvi təməllər üzərində inkişaf etməsidir. Konstitusiya məhz həmin təməlləri müəyyənləşdirən ali sənəddir.
12 noyabr – Konstitusiya Günü bizə müstəqilliyimizin hüquqi əsaslarını, milli dövlətçiliyimizin keçdiyi tarixi yolu və qarşıda duran vəzifələri bir daha xatırladır.
Bu gün Konstitusiyaya hörmət yalnız onun müddəalarını bilmək deyil, qanunun aliliyini müdafiə etmək, insan hüquqlarına ehtiram göstərmək, ictimai məsuliyyət daşımaq və dövlətin gələcəyinə töhfə vermək deməkdir.
Azərbaycanın güclü, müstəqil və rəqabətqabiliyyətli dövlət kimi inkişafı üçün iqtisadi qüdrət, milli birlik və hərbi təhlükəsizliklə yanaşı, möhkəm hüquqi sistem də vacibdir.
Konstitusiya dövlətin dünənini hüquqi yaddaşa, bu gününü məsuliyyətə, sabahını isə inamlı inkişaf perspektivinə çevirən ali sənəddir. Onun müəyyən etdiyi prinsiplərin qorunması və inkişaf etdirilməsi müstəqil Azərbaycanın gələcək nəsillər qarşısında ən mühüm dövlətçilik öhdəliklərindən biridir.