Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı
Bəzən bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən ən mühüm sənəd onun bu günü haqqında deyil, sabahı necə görmək istədiyi haqqında danışır. Konstitusiya məhz belə sənəddir. O, dövlətin mövcud idarəçilik mexanizmini müəyyənləşdirməklə kifayətlənmir, həm də cəmiyyətin hansı dəyərlər ətrafında birləşəcəyini, insan hüquqlarına necə yanaşılacağını və milli inkişafın hansı hüquqi prinsiplər üzərində qurulacağını müəyyən edir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası bu baxımdan müstəqillik tariximizin ən mühüm siyasi-hüquqi hadisələrindən biridir. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Əsas Qanun xalqımızın əsrlər boyu formalaşmış dövlətçilik düşüncəsini müasir hüquqi dövlət modelində ifadə etdi. Bu, sadəcə yeni dövlət sənədinin qəbul edilməsi deyildi. Bu, müstəqil Azərbaycanın öz gələcəyini müəyyənləşdirmək, milli iradəsini hüquqi müstəviyə daşımaq və dünya dövlətləri sırasında özünəməxsus yerini möhkəmləndirmək qərarı idi.
Milli birliyin görünməyən, lakin möhkəm dayağı
Hər bir cəmiyyətdə müxtəlif sosial təbəqələr, fərqli baxışlar və maraqlar mövcuddur. Bu müxtəlifliyin ümummilli məqsədlər ətrafında uzlaşdırılması isə güclü dövlətçiliyin əsas şərtlərindən biridir. Konstitusiya məhz bu uzlaşmanın hüquqi əsasını yaradır.
Azərbaycan kimi zəngin tarixi, mədəniyyəti və çoxəsrlik dövlətçilik ənənələri olan ölkədə milli birliyin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Konstitusiyada təsbit olunmuş bərabərlik, insan hüquqları, dövlət hakimiyyətinin xalq iradəsinə əsaslanması və qanunun aliliyi prinsipləri cəmiyyətin vahid hüquqi məkanda fəaliyyət göstərməsinə xidmət edir.
Milli birlik yalnız eyni tarixi keçmişə malik olmaq deyil. Milli birlik həm də ortaq gələcəyə inanmaq, dövlətin taleyinə görə məsuliyyət daşımaq və ümumi dəyərləri qorumaqdır. Konstitusiya bu məsuliyyətin hüquqi çərçivəsini müəyyən edir.
Dövlətçilik ənənəsindən müasir hüquqi dövlətə
Azərbaycanın dövlətçilik tarixi müxtəlif tarixi mərhələlərdən, siyasi sınaqlardan və mürəkkəb dəyişikliklərdən keçib. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması milli dövlətçilik düşüncəsinin inkişafında mühüm mərhələ oldu. Müstəqilliyimizin bərpasından sonra isə bu tarixi irsin müasir dövrün tələblərinə uyğun davam etdirilməsi zərurəti yarandı.
1995-ci il Konstitusiyası məhz müstəqil dövlətin yeni hüquqi sisteminin əsasını qoydu. Bu sənəd demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirdi.
Burada mühüm bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: dövlətçilik ənənələrini qorumaq keçmişin nailiyyətləri ilə kifayətlənmək demək deyil. Əsl dövlətçilik tarixi təcrübədən güc alaraq yeni dövrün çağırışlarına cavab vermək bacarığıdır.
Suveren Azərbaycanın yeni tarixi reallıqları
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpası ölkəmizin müasir tarixində yeni siyasi və hüquqi reallıqlar yaradıb. Bu reallıqlar dövlət quruculuğunun qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirir.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa işləri, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, iqtisadi müəssisələrin yaradılması, nəqliyyat və kommunikasiya infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi müstəqil dövlətimizin gələcəyə hesablanmış siyasətinin mühüm istiqamətləridir.
Bütün bunların arxasında yalnız iqtisadi və sosial məqsədlər dayanmır. Burada həm də dövlətin öz vətəndaşına münasibəti, onun təhlükəsiz və layiqli həyat şəraitinin təmin edilməsi, fundamental hüquqlarının qorunması kimi konstitusion məsələlər dayanır.
Deməli, Konstitusiyanın əhəmiyyəti yalnız dövlətin idarə olunması ilə məhdudlaşmır. O, insanların gündəlik həyatına, sosial rifahına, təhsilinə, əmək fəaliyyətinə və gələcəyə olan inamına da birbaşa təsir göstərən hüquqi əsasdır.
Beynəlxalq nüfuzun arxasında hüquqi dövlət prinsipləri dayanır
Müasir dünyada hər bir dövlətin beynəlxalq nüfuzu onun siyasi mövqeyi, iqtisadi imkanları, təhlükəsizlik potensialı və hüquqi institutlarının inkişaf səviyyəsi ilə sıx bağlıdır.
Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin güclənməsi, regional və qlobal təşəbbüslərdə fəal iştirakı, enerji, nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində qazandığı imkanlar ölkəmizin müasir dövlət kimi inkişafını nümayiş etdirir.
Lakin dövlətin uzunmüddətli uğurunun əsas şərtlərindən biri hüquqi sabitliyin qorunmasıdır. Qanunun aliliyi, hüquqi təminatlar və dövlət institutlarının səmərəli fəaliyyəti ölkənin beynəlxalq etibarlılığını da gücləndirir.
Bu baxımdan Konstitusiya Azərbaycanın yalnız daxili dövlət idarəçiliyinin deyil, həm də beynəlxalq aləmdə müstəqil dövlət kimi mövqeyinin hüquqi təməlidir.
Konstitusiyaya hörmət gələcəyə hörmətdir
Konstitusiyanın qəbulundan keçən illər ərzində Azərbaycan cəmiyyəti böyük dəyişikliklər yaşayıb. Ölkə müharibə və sülh, mübarizə və quruculuq, çətinlik və inkişaf mərhələlərindən keçib. Bu tarixi proseslər bir həqiqəti təsdiqləyib: dövlətin dayanıqlılığı üçün möhkəm hüquqi əsaslar nə qədər vacibdirsə, həmin əsaslara cəmiyyətin hörməti də bir o qədər əhəmiyyətlidir.
Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri hüquqi mədəniyyətin daha da yüksəldilməsi, gənc nəslin konstitusion dəyərlərə hörmət ruhunda yetişdirilməsi və qanunun aliliyinin ictimai həyatın bütün sahələrində möhkəmləndirilməsidir.
Çünki Konstitusiya yalnız dövlətin keçmişdə qəbul etdiyi qərar deyil. O, bu günümüzün hüquqi təminatı, sabahımızın isə məsuliyyətidir.
12 noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycan xalqının müstəqil dövlətçilik seçiminə, milli iradəsinə və gələcək hədəflərinə ehtiram günüdür. Bu tarix bizə xatırladır ki, dövlətin əsl gücü yalnız əldə etdiyi nailiyyətlərlə deyil, həmin nailiyyətləri qoruyan hüquqi sistemin möhkəmliyi, cəmiyyətin ədalətə inamı və vətəndaşın dövlətə bağlılığı ilə ölçülür.
Konstitusiya Azərbaycanın müstəqillik tarixinin hüquqi yaddaşı, milli birliyinin dayağı və gələcək nəsillərə ötürülən ən mühüm dövlətçilik miraslarından biridir.