Müşfiq Məmmədli 

Milli Məclisin deputatı

Dövlətin tarixini qələbələr, onun qüdrətini iqtisadi və hərbi potensial, gələcəyinin etibarlılığını isə hüquqi əsaslarının möhkəmliyi müəyyən edir. Bu mənada Konstitusiya hər bir müstəqil dövlətin yalnız ali qanunu deyil, həm də onun siyasi yetkinliyinin, milli iradəsinin və gələcək qarşısında məsuliyyətinin göstəricisidir.

Azərbaycan Respublikasının 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilmiş Konstitusiyası xalqımızın müstəqil dövlət quruculuğu yolunda atdığı ən mühüm tarixi addımlardan biri oldu. Bu sənəd müstəqilliyin hüquqi əsaslarını möhkəmləndirməklə yanaşı, yeni Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və ictimai inkişaf modelinin fundamental prinsiplərini müəyyənləşdirdi.

Həmin dövr Azərbaycanın dövlətçilik tarixində asan mərhələ deyildi. Ölkə müstəqilliyin ilk illərinin ağır siyasi və iqtisadi çətinliklərini yaşayır, ərazi bütövlüyünə qarşı təhdidlərlə üzləşir, dövlət institutlarının formalaşdırılması istiqamətində mürəkkəb proseslərdən keçirdi. Belə bir şəraitdə Konstitusiyanın qəbulu Azərbaycanın gələcəyini hüquqi dövlətçilik prinsipləri üzərində qurmaq əzminin nümayişi idi.

Konstitusiya – dövlətin siyasi iradəsinin hüquqa çevrilməsi

Konstitusiyanın əsas mahiyyəti hakimiyyətin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirmək, dövlətlə cəmiyyət arasındakı münasibətləri tənzimləmək və insan hüquqlarını ali dəyər kimi təsbit etməkdir. Bu sənəd dövlətin hansı prinsiplərlə idarə olunacağını, hakimiyyətin necə təşkil ediləcəyini və vətəndaşın dövlət qarşısında hansı hüquq və vəzifələrə malik olduğunu müəyyən edir.

Əslində, Konstitusiya dövlətin özünə qoyduğu hüquqi sərhəddir. Bu sərhəd dövlət hakimiyyətinin fəaliyyətini qanunla müəyyən edilmiş çərçivədə saxlayır, vətəndaşın hüquq və azadlıqlarının qorunmasına xidmət edir.

Azərbaycan Konstitusiyasının fəlsəfəsində xalqın dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi olması prinsipi xüsusi yer tutur. Bu prinsip dövlətçiliyin mahiyyətini müəyyənləşdirən mühüm siyasi və hüquqi yanaşmadır. Çünki dövlətin legitimliyi xalqın iradəsinə, onun inkişafı isə qanunun aliliyinə və ictimai etimada söykənməlidir.

Tarixi Zəfərdən yeni inkişaf mərhələsinə

Azərbaycanın müasir tarixində baş verən mühüm hadisələr Konstitusiyanın dövlətçilik baxımından əhəmiyyətini daha da artırıb. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Qələbə və 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam bərpası ölkəmizin siyasi tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu.

Bu hadisələr Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi öz taleyini müəyyənləşdirmək iradəsinin, milli birliyinin və suveren hüquqlarının təntənəsi oldu.

Bu gün Konstitusiya prinsiplərinin ölkənin bütün ərazisində təmin edilməsi dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən biridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri, Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində insanların doğma yurdlarına dönməsi, yeni iqtisadi və sosial infrastrukturun yaradılması Azərbaycanın gələcəyə hesablanmış inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir.

Bu proseslər bir həqiqəti ortaya qoyur: suverenlik yalnız dövlət sərhədlərinin qorunması ilə məhdudlaşmır. Suverenliyin əsl məzmunu həmin ərazilərdə qanunun aliliyinin, təhlükəsizliyin, sosial rifahın və vətəndaş hüquqlarının təmin olunması ilə tamamlanır.

Hüquqi dövlətçilik – güclü cəmiyyətin təməli

Dövlətin gücü yalnız onun qəbul etdiyi qərarlarla deyil, həmin qərarların qanunçuluq və ədalət prinsiplərinə uyğun həyata keçirilməsi ilə ölçülür. Hüquqi dövlət quruculuğunun əsas şərti qanunun hamı üçün eyni olması, insan hüquqlarının qorunması və dövlət institutlarının öz fəaliyyətində konstitusion tələblərə riayət etməsidir.

Cəmiyyətin inkişafı üçün hüquqi savadlılıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Öz hüquqlarını bilən, vəzifələrini dərk edən, qanunlara hörmətlə yanaşan vətəndaş dövlətin inkişafında daha fəal iştirak edir.

Bu baxımdan Konstitusiya Günü yalnız dövlət qurumlarının qeyd etdiyi rəsmi tarix kimi deyil, hər bir vətəndaşın öz hüquqi məsuliyyətini yenidən dərk etdiyi əlamətdar gün kimi qiymətləndirilməlidir.

Gələcək nəsillərə ötürülən dövlətçilik mirası

Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran vəzifələr yalnız əldə olunmuş nailiyyətləri qorumaqdan ibarət deyil. Həm də həmin nailiyyətləri daha yüksək inkişaf mərhələsinə daşımaq, müasir texnologiyalara əsaslanan iqtisadiyyat qurmaq, insan kapitalını gücləndirmək, sosial ədaləti və hüquqi mədəniyyəti inkişaf etdirmək lazımdır.

Bütün bu məqsədlərin reallaşmasında Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplər mühüm istiqamətləndirici rol oynayır.

Gələcək nəsillər müstəqil Azərbaycanı yalnız tarixi Qələbələri ilə deyil, həm də hüququn aliliyinin təmin olunduğu, insan hüquqlarına hörmət edilən, ədalətli və inkişaf etmiş cəmiyyət kimi tanımalıdırlar. Bu isə dövlətçilik ənənələrinin qorunması ilə yanaşı, konstitusion dəyərlərin gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsini tələb edir.

12 noyabr – Konstitusiya Günü bizə bir daha xatırladır ki, müstəqillik böyük tarixi nemət, onu qorumaq isə hər bir nəslin üzərinə düşən məsuliyyətdir. Konstitusiya bu məsuliyyətin hüquqi ifadəsi, milli dövlətçiliyimizin möhkəm dayağı və gələcəyə aparan yolumuzun əsas istiqamətlərindən biridir.

Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Konstitusiyanın yeri və rolu da məhz bu həqiqətlə müəyyən olunur: güclü dövlət yalnız öz tarixini yaradan deyil, həmin tarixi hüquq, ədalət və milli iradə əsasında gələcəyə daşımağı bacaran dövlətdir.