Aydın Hüseynov
Milli Məclisin deputat
12 noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Günü
Bəzən bir xalqın tarixini anlamaq üçün onun keçdiyi müharibələrə, qazandığı qələbələrə, qurduğu şəhərlərə və yaratdığı maddi-mənəvi sərvətlərə nəzər salmaq kifayət etmir. Həmin xalqın hansı dəyərlərə söykəndiyini, dövlətini hansı prinsiplərlə qurduğunu və gələcəyini necə təsəvvür etdiyini də bilmək lazımdır. Bu mənada Konstitusiya hər bir millətin dövlətçilik fəlsəfəsini ifadə edən ən mühüm sənədlərdən biridir.
Azərbaycan Respublikasının 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul edilmiş Konstitusiyası xalqımızın müstəqil dövlətçilik tarixində məhz belə bir missiyanı öz üzərinə götürüb. O, Azərbaycanın siyasi müstəqilliyinin hüquqi ifadəsi olmaqla yanaşı, milli iradənin, dövlətçilik düşüncəsinin və gələcəyə yönəlmiş inkişaf seçiminin təməlini formalaşdırıb.
Bu tarixə yalnız təqvimdə qeyd olunan əlamətdar gün kimi yanaşmaq doğru olmazdı. Konstitusiya Günü həm də xalqın öz dövlətinə, dövlətin isə öz vətəndaşına münasibətinin hansı hüquqi və mənəvi prinsiplər üzərində qurulduğunu xatırladan mühüm ictimai hadisədir.
Tarixin sınaqlarından keçərək formalaşan dövlətçilik iradəsi
Azərbaycanın müstəqillik yolu asan olmayıb. Ötən əsrin sonlarında ölkəmiz siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhran, Ermənistanın hərbi təcavüzü və dövlətçiliyimizi təhdid edən ciddi təhlükələrlə üzləşmişdi. Belə bir mürəkkəb şəraitdə müstəqilliyin qorunması ilə yanaşı, onun hüquqi əsaslarının yaradılması da həyati zərurət idi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət quruculuğu prosesinin mühüm nəticələrindən biri 1995-ci ildə müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsi oldu.
Bu sənəd ölkədə yeni siyasi sistemin formalaşmasına, dövlət hakimiyyəti institutlarının hüquqi əsaslarının müəyyənləşdirilməsinə və müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətlərinin təsbitinə xidmət etdi.
Konstitusiyanın qəbul edilməsi həm də mühüm siyasi mesaj idi: Azərbaycan öz taleyini özü müəyyənləşdirən, daxili və xarici siyasətini milli maraqlar əsasında quran müstəqil dövlətdir.
Dövlətçilik yalnız sərhədlərlə deyil, dəyərlərlə də qorunur
Müasir dünyanın siyasi mənzərəsi göstərir ki, dövlətlərin qarşılaşdığı təhlükələr təkcə hərbi xarakter daşımır. İnformasiya müharibələri, iqtisadi təzyiqlər, geosiyasi rəqabət, kiberhücumlar və cəmiyyət daxilində süni qarşıdurmalar yaratmaq cəhdləri milli təhlükəsizlik anlayışını daha geniş məzmuna çevirib.
Belə bir şəraitdə Konstitusiyanın rolu daha da artır. Çünki güclü dövlət yalnız öz sərhədlərini qoruyan deyil, həm də hüquqi sistemini, ictimai həmrəyliyini və vətəndaşlarının fundamental hüquqlarını etibarlı şəkildə təmin edən dövlətdir.
Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi tarixi nailiyyətlər, xüsusilə ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpası milli dövlətçiliyimizin yeni mərhələsini yaradıb. Bu mərhələdə qarşıda duran əsas məsələlərdən biri hərbi-siyasi qələbələrin hüquqi, iqtisadi və sosial inkişafla möhkəmləndirilməsidir.
Çünki qələbə tarix yazır, dövlətçilik isə həmin tarixi gələcək nəsillər üçün davamlı uğura çevirir.
Vahid Azərbaycan məkanında vahid hüquq və vətəndaşlıq düşüncəsi
Bu gün Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri Azərbaycanın inkişaf tarixində yeni səhifə açır. Bir vaxtlar dağıdılmış şəhərlərdə həyatın yenidən canlanması, insanların doğma torpaqlarına qayıtması, məktəblərin, xəstəxanaların, sənaye və kənd təsərrüfatı müəssisələrinin yaradılması dövlətin strateji hədəflərinin real nəticələridir.
Lakin bu prosesin daha dərin mənası da var. Azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması Azərbaycanın bütün ərazisində bərabər hüquqi imkanların, vətəndaşlıq birliyinin və vahid iqtisadi məkanın möhkəmləndirilməsi deməkdir.
Konstitusiya bu birliyin hüquqi əsasını təşkil edir. Vətəndaşın yaşadığı ərazidən asılı olmayaraq hüquqlarının qorunması, qanun qarşısında bərabərliyi və dövlətin imkanlarından yararlanması hüquqi dövlətin fundamental prinsiplərindəndir.
Beləliklə, Qarabağda aparılan quruculuq işləri ilə Konstitusiyanın müəyyən etdiyi dövlətçilik prinsipləri arasında üzvi əlaqə mövcuddur.
Hüquqi mədəniyyət – müasir cəmiyyətin görünməyən gücü
Cəmiyyətin inkişafını yalnız tikilən binalar, çəkilən yollar, açılan müəssisələr və iqtisadi göstəricilərlə qiymətləndirmək birtərəfli yanaşma olardı. Müasir dövlətin ən mühüm sərvətlərindən biri də hüquqi düşüncəyə malik vətəndaşlarıdır.
Konstitusiyanın ruhuna hörmət etmək, qanunlara əməl etmək, başqalarının hüquqlarını tanımaq, ictimai maraqları şəxsi maraqlarla uzlaşdırmaq yüksək hüquqi mədəniyyətin göstəriciləridir.
Bu baxımdan Konstitusiya Gününün qeyd olunması yalnız rəsmi tədbirlər və təbriklərlə məhdudlaşmamalıdır. Bu gün hər bir insanın öz hüquq və vəzifələrini daha dərindən dərk etməsi, dövlət və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini qiymətləndirməsi üçün də fürsət olmalıdır.
Xüsusilə gənc nəslin hüquqi maarifləndirilməsi, vətəndaşlıq mövqeyinin gücləndirilməsi və dövlətçilik ənənələrinə bağlılığının artırılması Azərbaycanın uzunmüddətli inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Gələcəyin Azərbaycanı möhkəm hüquqi təməllər üzərində qurulmalıdır
Azərbaycan qarşıdakı illərdə regional nəqliyyat qovşağı, enerji təhlükəsizliyinin mühüm iştirakçısı, sənaye və texnologiya mərkəzi kimi mövqelərini daha da gücləndirmək imkanlarına malikdir. Bu hədəflərə çatmaq üçün siyasi sabitlik, iqtisadi təşəbbüskarlıq, innovasiya və insan kapitalı ilə yanaşı, etibarlı hüquqi mühit də vacibdir.
Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplərin ardıcıl tətbiqi dövlətin inkişaf potensialını artıran əsas amillərdəndir. Hüququn aliliyi, insan hüquqlarının müdafiəsi, dövlət orqanlarının məsuliyyəti və vətəndaş iştirakçılığı müasir Azərbaycanın gələcək uğurlarının mühüm şərtləridir.
Əslində, Konstitusiyanın ən böyük tarixi missiyası da bundadır: o, bir nəslin qurduğu dövlətin hüquqi əsaslarını sonrakı nəsillərə ötürür və hər bir yeni nəslin həmin dövlətin inkişafında öz məsuliyyətini dərk etməsinə şərait yaradır.
Konstitusiya – dünənimizin təcrübəsi, bu günümüzün məsuliyyəti, sabahımızın təminatı
12 noyabr Azərbaycan xalqının müstəqil dövlətçilik iradəsinin hüquqi ifadəyə çevrildiyi əlamətdar tarixdir. Bu günün mənası yalnız 1995-ci ildə qəbul edilmiş tarixi sənədi xatırlamaqdan ibarət deyil. Bu gün həm də dövlətçiliyimizin keçdiyi yolu qiymətləndirmək, əldə etdiyimiz nailiyyətləri qorumaq və qarşıdakı hədəflərə daha böyük inamla baxmaq günüdür.
Bu gün suverenliyi tam bərpa edilmiş, ərazi bütövlüyünü təmin etmiş Azərbaycan yeni inkişaf mərhələsindədir. Qarşıda iqtisadi qüdrətin artırılması, sosial rifahın yüksəldilməsi, hüquqi institutların təkmilləşdirilməsi və beynəlxalq nüfuzun daha da gücləndirilməsi kimi mühüm vəzifələr dayanır.
Bu vəzifələrin uğurla həyata keçirilməsi isə dövlətin hüquqi təməllərinə, Konstitusiyanın prinsiplərinə və milli həmrəyliyə sədaqətdən keçir.
Çünki Konstitusiya yalnız dövlətin necə qurulduğunu göstərən sənəd deyil, həm də xalqın hansı gələcəyə layiq olduğunu müəyyən edən hüquqi və mənəvi seçimidir. Müstəqil Azərbaycanın ən böyük gücü də öz dövlətçilik iradəsini qanunun aliliyi, milli birlik və davamlı inkişaf prinsipləri ilə birləşdirə bilməsindədir.