Əhliman Əmiraslanov 

Milli Məclisin Səhiyyə Komitəsinin sədri, akademik

12 noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Günü

Dövlətlərin tarixində elə mərhələlər olur ki, həmin dövrlərdə qəbul edilən qərarlar və yaradılan hüquqi institutlar bütöv bir xalqın gələcək taleyinə təsir göstərir. Azərbaycan üçün 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul edilmiş Konstitusiya məhz belə tarixi hadisələrdən biridir. Bu sənəd müstəqilliyimizin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirməklə yanaşı, xalqımızın öz dövlətini hansı prinsiplər üzərində qurmaq istədiyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Konstitusiya hər şeydən əvvəl dövlətin özünütəsdiq sənədidir. O, dövlət hakimiyyətinin sərhədlərini, vətəndaşın hüquqlarını, cəmiyyətin inkişaf prinsiplərini və milli suverenliyin hüquqi təminatlarını müəyyən edir. Başqa sözlə, Konstitusiya dövlətin yalnız necə idarə olunacağını deyil, hansı dəyərlərə söykənərək inkişaf edəcəyini də müəyyənləşdirir.

Müstəqilliyin qorunması hüquqi dövlət quruculuğundan başlayır

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra olduqca mürəkkəb siyasi və geosiyasi şəraitlə üzləşmişdi. Ölkədə sabitliyin təmin olunması, dövlət institutlarının formalaşdırılması, iqtisadi münasibətlərin yenidən qurulması və milli təhlükəsizliyin qorunması ciddi zərurətə çevrilmişdi.

Belə bir tarixi şəraitdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış və ümumxalq referendumu ilə qəbul edilmiş Konstitusiya dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirdi.

Bu sənədin mühüm xüsusiyyətlərindən biri Azərbaycan xalqının dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi olduğunu təsbit etməsidir. Bu prinsip xalqın siyasi iradəsinin dövlət idarəçiliyindəki yerini müəyyənləşdirir və milli suverenliyin fundamental hüquqi əsasını təşkil edir.

Konstitusiyanın qəbulundan keçən illər ərzində Azərbaycan dövlət idarəçiliyi, iqtisadiyyat, sosial siyasət və beynəlxalq münasibətlər sahəsində mühüm inkişaf yolu keçib. Bu inkişafın hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi isə dövlətçiliyimizin davamlılığı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Suverenliyin bərpası və yeni tarixi mərhələ

Müasir Azərbaycan tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri ərazi bütövlüyümüzün və dövlət suverenliyimizin tam bərpasıdır. Bu tarixi nailiyyət ölkəmizin qarşısında yeni inkişaf mərhələsinin qapılarını açıb.

Artıq Azərbaycan öz gələcəyini daha geniş strateji hədəflər, regional əməkdaşlıq, iqtisadi inteqrasiya və milli təhlükəsizlik prioritetləri əsasında qurur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri də bu yeni mərhələnin mühüm göstəricisidir.

Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı yalnız insanların doğma yurdlarına qayıtması deyil. Bu, həm də dövlətin öz vətəndaşları qarşısında daşıdığı sosial və hüquqi məsuliyyətin təzahürüdür.

Yeni şəhərlərin salınması, müasir infrastrukturun yaradılması, istehsal müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin təşkil edilməsi vahid dövlət məkanının daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Bu mənada Konstitusiyanın prinsipləri ölkənin bütün ərazilərində hüquq və vətəndaşlıq birliyinin təmin olunmasının əsasını təşkil edir.

Hüquqi dövlətin gücü vətəndaşın hüquqlarının qorunmasındadır

Hər bir dövlətin inkişaf səviyyəsi yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Cəmiyyətin ədalətə inamı, insan hüquqlarının qorunması, qanun qarşısında bərabərlik və dövlət institutlarına etimad da dövlətin gücünü müəyyən edən mühüm amillərdir.

Azərbaycan Konstitusiyası insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına geniş yer ayırır. Yaşamaq, təhsil almaq, əmək, mülkiyyət, söz və fikir azadlığı, sosial təminat kimi hüquqlar demokratik cəmiyyətin əsas dəyərləridir.

Lakin hüquqların Konstitusiyada təsbit edilməsi ilə onların gündəlik həyatda təmin olunması arasında mühüm əlaqə var. Bu əlaqənin möhkəmlənməsi dövlət orqanlarının məsuliyyətindən, hüquq-mühafizə və məhkəmə sisteminin səmərəli fəaliyyətindən, eləcə də vətəndaşların hüquqi maarifləndirilməsindən asılıdır.

Hüququn aliliyi yalnız dövlətin deyil, bütün cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir. Qanuna hörmət edən, öz hüquqlarını bilən və başqalarının hüquqlarına sayğı ilə yanaşan vətəndaşlar hüquqi dövlətin ən etibarlı dayağıdır.

Konstitusiya iqtisadi inkişafın da hüquqi təminatıdır

Müasir dünyada iqtisadi rəqabət getdikcə daha mürəkkəb xarakter alır. Dövlətlərin inkişafı üçün təbii sərvətlər və coğrafi mövqe qədər hüquqi sabitlik, investisiya mühiti, mülkiyyət hüququnun qorunması və idarəetmənin şəffaflığı da vacibdir.

Azərbaycanın iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, sənaye və kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi, rəqəmsal iqtisadiyyata keçid kimi prioritetlər etibarlı hüquqi mühit tələb edir.

Konstitusiyanın müəyyən etdiyi mülkiyyət, sahibkarlıq və iqtisadi fəaliyyət prinsipləri bu inkişafın fundamental hüquqi çərçivəsini yaradır.

Xüsusilə azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialının reallaşdırılması, yeni sənaye zonalarının yaradılması, kənd təsərrüfatının inkişafı və nəqliyyat-logistika imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın gələcək iqtisadi gücünün formalaşmasına xidmət edir.

Konstitusiya yalnız dövlətin deyil, hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir

Konstitusiya Gününün ən mühüm mesajlarından biri də budur ki, dövlətçilik yalnız siyasi institutların fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Dövlətçilik hər bir vətəndaşın gündəlik davranışında, qanunlara münasibətində, ictimai məsuliyyətində və Vətənə bağlılığında özünü göstərir.

Gənclərin hüquqi düşüncəsinin formalaşması, təhsil müəssisələrində Konstitusiya və hüquq mədəniyyətinin təbliği, cəmiyyətdə qanunlara hörmət ənənəsinin gücləndirilməsi gələcəyimiz üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Çünki müstəqilliyin qorunması yalnız sərhədlərin müdafiəsi ilə deyil, dövlətin hüquqi əsaslarının, milli birliyin və ictimai məsuliyyətin qorunması ilə də mümkündür.

Son söz: Konstitusiya gələcəyin dövlətçilik manifestidir

12 noyabr Konstitusiya Günü Azərbaycan xalqının müstəqil dövlətçilik tarixində mühüm yer tutan, milli iradəmizi və hüquqi seçimimizi ifadə edən əlamətdar gündür.

Bu gün biz yalnız 1995-ci ildə qəbul edilmiş tarixi sənədi xatırlamırıq. Eyni zamanda müstəqil dövlətimizin keçdiyi yolu, əldə etdiyi nailiyyətləri və qarşıda duran yeni vəzifələri dəyərləndiririk.

Bu günün Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etmiş qalib dövlət kimi qeyd olunması ona xüsusi məna verir. Qarşıda duran əsas vəzifə qazanılmış tarixi uğurları möhkəm iqtisadiyyat, güclü hüquqi institutlar, sosial rifah və yüksək vətəndaş məsuliyyəti ilə daha da zənginləşdirməkdir.

Unutmayaq ki, dövlətin möhkəmliyi onun hüquqi təməllərinin etibarlılığından, cəmiyyətin gücü isə həmin təməllərə sədaqətindən başlayır.

Konstitusiya müstəqilliyimizin hüquqi təminatı, milli birliyimizin dayağı və gələcək nəsillərə ötürdüyümüz dövlətçilik əmanətidir.