Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi rolunu şərtləndirən amillərdən biri də ölkənin müstəqil xarici siyasəti və regional əlaqələr sistemindəki mövqeyidir. Prezidentin forumdakı çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq proseslərdə artan roluna, enerji təhlükəsizliyinə və nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinə toxunulması dialoq anlayışının daha geniş məzmun daşıdığını göstərir. Müasir dünyada ölkələr arasında qarşılıqlı etimad yalnız siyasi bəyanatlarla formalaşmır. Bu etimadın möhkəmlənməsində iqtisadi əməkdaşlıq, enerji təchizatının etibarlılığı, nəqliyyat marşrutlarının inkişafı və ortaq maraqlar əsasında qurulan münasibətlər də mühüm yer tutur.
Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsi ölkəyə beynəlxalq nəqliyyat və logistika əlaqələrində də əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında ölkənin coğrafi mövqeyi ilə yanaşı, müasir infrastrukturun və siyasi əlaqələrin əhəmiyyəti vurğulanıb. Bu yanaşma göstərir ki, coğrafi üstünlük yalnız müvafiq infrastruktur, etibarlı tərəfdaşlıq və uzunmüddətli əməkdaşlıq vasitəsilə real iqtisadi və siyasi imkanlara çevrilə bilər. Nəqliyyat bağlantılarının inkişafı müxtəlif regionları birləşdirməklə yanaşı, dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığı və əməkdaşlıq maraqlarını da gücləndirir.
Xüsusilə gənc nəslin mədəniyyətlərarası dialoq prosesinə cəlb edilməsi gələcək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Gənclər fərqli xalqların tarixi, dili, dini və mədəniyyəti barədə düzgün məlumat əldə etdikdə stereotiplərin və qərəzli yanaşmaların təsiri azalır. Təhsil müəssisələri, beynəlxalq mübadilə proqramları, mədəni tədbirlər və rəqəmsal platformalar bu istiqamətdə mühüm vasitələrdir. Cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsi üçün yalnız siyasi rəhbərlərin deyil, müəllimlərin, alimlərin, jurnalistlərin, mədəniyyət xadimlərinin və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin də fəal iştirakı vacibdir.
Mədəniyyətlərarası dialoqun əsas sınaqlarından biri beynəlxalq münaqişələrə münasibətdə vahid prinsiplərin qorunmasıdır. Sülh və qarşılıqlı hörmət haqqında çağırışlar praktik siyasətdə də öz əksini tapmalı, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə münasibətdə ardıcıl yanaşma nümayiş etdirilməlidir. Münaqişələrin başlanmasına səbəb olan ziddiyyətlərdən daha çətini onların nəticələrinin aradan qaldırılması, etimadın bərpası və uzunmüddətli sülhün təmin edilməsidir. Buna görə də dialoq münaqişələrin qarşısının alınması ilə yanaşı, müharibədən sonrakı dövrdə barışıq və sabitliyin qurulması üçün də mühüm vasitədir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın münaqişənin həlli ilə bağlı təcrübəsinin digər ölkələr üçün də əhəmiyyət daşıya biləcəyi fikri bu kontekstdə diqqət çəkir.
Bununla belə, hər bir münaqişənin öz tarixi, siyasi və hüquqi xüsusiyyətləri var. Hər hansı ölkənin təcrübəsinin başqa bir regionda tətbiqi həmin xüsusiyyətlərin nəzərə alınmasını tələb edir. Əsas məqsəd zorakılığın qarşısının alınması, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, beynəlxalq hüququn tələblərinin qorunması və sülhün dayanıqlı əsaslar üzərində qurulması olmalıdır.
Forumun beynəlxalq əhəmiyyətini artıran amillərdən biri də onun BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı və digər beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilməsidir. Belə platformalar dövlətlərin, beynəlxalq təşkilatların və ekspertlərin ortaq problemlər ətrafında fikir mübadiləsi aparmasına şərait yaradır. Azərbaycanın 2008-ci ildə irəli sürdüyü Bakı Prosesi çərçivəsində inkişaf edən bu təşəbbüs müxtəlif mədəniyyətlər arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş uzunmüddətli fəaliyyətin tərkib hissəsidir.
Bakı Forumunun davamlı keçirilməsi dialoq məsələsinin beynəlxalq gündəlikdə saxlanılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Çünki mədəniyyətlər və dinlər arasında anlaşma birdəfəlik tədbirlə əldə edilə bilməz. Bu istiqamətdə ardıcıl fəaliyyət, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi, maarifləndirmə və konkret əməkdaşlıq mexanizmləri tələb olunur. Beynəlxalq tədbirlərdə qəbul edilən yanaşmaların real həyatda nəticə verməsi üçün onların təhsil, sosial siyasət, mədəniyyət və beynəlxalq münasibətlər sahələrində həyata keçirilən tədbirlərlə tamamlanması vacibdir.
Azərbaycanın bu sahədəki təşəbbüsləri ölkənin beynəlxalq humanitar əməkdaşlıqda iştirakını genişləndirməklə yanaşı, milli təcrübənin qlobal müzakirələrə təqdim olunmasına da imkan verir. Bununla yanaşı, multikulturalizm və tolerantlıq prinsiplərinin davamlılığı hüquq bərabərliyinin qorunması, ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə və bütün insanların ləyaqətinə hörmət kimi meyarlarla ölçülür. Bu dəyərlərin möhkəmləndirilməsi hər bir cəmiyyətin üzərinə düşən daimi vəzifədir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın multikulturalizm təcrübəsini, beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını və sülhün təşviqinə dair yanaşmasını ön plana çıxarıb. Forumun "Ortaq gələcək naminə dialoq" mövzusu isə müasir dünyanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən birini ifadə edir: fərqlilikləri qarşıdurma səbəbinə deyil, qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq imkanına çevirmək.
Bu gün bəşəriyyətin ehtiyacı yeni ayrılıq xətləri yaratmaq deyil, xalqları birləşdirən ortaq dəyərləri qorumaqdır. Sülh, təhlükəsizlik, insan ləyaqəti, hüquq bərabərliyi və qarşılıqlı hörmət müxtəlif mədəniyyətlərə mənsub insanları birləşdirə biləcək universal prinsiplərdir. Bakıda keçirilən forumun əhəmiyyəti də bu prinsiplərin beynəlxalq müzakirələrdə önə çəkilməsi, dialoq imkanlarının genişləndirilməsi və ortaq gələcək naminə əməkdaşlığın təşviq edilməsindən ibarətdir. Dialoqun real nəticə verməsi isə dövlətlərin siyasi iradəsindən, beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətindən və cəmiyyətlərin bu dəyərləri gündəlik həyatda qorumaq istəyindən asılıdır.
Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı