(elmi-ədəbi-publisistik esse)
Azərbaycanın müasir tarixində elə şəxsiyyətlər vardır ki, onların ömür yolu yalnız şəxsi talenin deyil, bütöv bir xalqın mənəvi və intellektual yüksəliş tarixinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Belə simalardan biri də dünya şöhrətli alim, görkəmli cərrah-onkoloq, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Milli Məclisin Səhiyyə Komitəsinin sədri, akademik Əhliman Tağı oğlu Əmiraslanovdur. Onun adı Azərbaycan tibb elminin inkişafı, müasir səhiyyə sisteminin formalaşması, ali tibb təhsilinin beynəlxalq səviyyəyə yüksəldilməsi və dövlətçilik ideyalarının möhkəmləndirilməsi ilə qırılmaz tellərlə bağlıdır.
Bəzən tarix böyük şəxsiyyətləri özü yetişdirir. Bəzən isə böyük şəxsiyyətlər öz zəhmətləri ilə tarix yaradırlar. Əhliman Əmiraslanov məhz ikinci qəbildən olan insanlardandır. Onun həyat yolu göstərir ki, istedad yalnız zəhmətlə, zəhmət isə yalnız vətən sevgisi ilə birləşəndə böyük nəticələr doğurur.
GÖYÇƏ MAHALINDAN BAŞLAYAN YOL
1947-ci ilin payızında Qərbi Azərbaycanın qədim Göyçə mahalında – Basarkeçər rayonunun Zod kəndində dünyaya göz açan Əhliman Əmiraslanov uşaqlıq illərindən elmə və biliyə xüsusi maraq göstərirdi. O dövrdə ucqar kənddə yaşayan bir yeniyetmənin gələcəkdə dünyanın tanınmış onkoloqlarından birinə çevriləcəyini heç kəs təsəvvür etmirdi. Lakin zəhmət, iradə və məqsədyönlülük onun taleyini müəyyənləşdirmişdi. Orta məktəbi qızıl medalla bitirməsi gələcək uğurların ilk müjdəsi idi.
1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olan gənc Əhliman tələbəlik illərindən seçilirdi. O, tibb təhsilini sadəcə peşə kimi deyil, insanlığa xidmət missiyası kimi qəbul edirdi. Hələ tələbə olarkən Bakı Şəhər Klinik Onkologiya Xəstəxanasında əmək fəaliyyətinə başlaması onun gələcək taleyinin istiqamətini müəyyənləşdirdi. Xərçəng xəstəliyi ilə mübarizə sonrakı onilliklər ərzində onun həyatının əsas məqsədlərindən birinə çevrildi.
ELMİ ZİRVƏLƏRƏ DOĞRU
Elm səbir tələb edir. Böyük elm isə fədakarlıq.
Əhliman Əmiraslanovun Moskvada SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının Ümumittifaq Onkologiya Elmi Mərkəzində keçdiyi illər onun alim kimi formalaşmasının mühüm mərhələsi oldu. Burada o, yalnız nəzəri biliklərə yiyələnmədi, həm də dünya onkologiyasının qabaqcıl istiqamətlərini mənimsədi. 1977-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək gənc yaşlarında elmi dairələrin diqqətini cəlb etdi. Onun osteogen sarkomalar və dayaq-hərəkət sistemi şişlərinin müalicəsi ilə bağlı araşdırmaları böyük elmi maraq doğurdu.
Moskvada fəaliyyət göstərdiyi illərdə SSRİ miqyasında tanınan alimə çevrilən Əhliman Əmiraslanovun qarşısında geniş imkanlar açılmışdı. O, yüksək vəzifələrdə çalışır, nüfuzlu elmi layihələrə rəhbərlik edirdi. Lakin onun qəlbi həmişə Vətənlə döyünürdü.
Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycanın ağır günlər yaşadığı bir dövrdə o, rahat və təminatlı həyatı deyil, Vətənə xidmət yolunu seçdi. Bu seçim sadəcə alim qərarı deyildi; bu, vətəndaşlıq mövqeyi, milli məsuliyyət və mənəvi borcun təzahürü idi.
AZƏRBAYCAN TİBB UNİVERSİTETİNİN YENİ İNTİBAH DÖVRÜ
1992-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetinə rəhbər təyin olunan akademik Əhliman Əmiraslanov ölkənin ən nüfuzlu ali tibb məktəblərindən birinin tarixində yeni səhifə açdı.
Müstəqilliyin ilk illərində maddi çətinliklər, təhsil sistemindəki problemlər və beynəlxalq əlaqələrin məhdudluğu ali məktəblərin inkişafını ləngidirdi. Lakin onun uzaqgörən rəhbərliyi sayəsində Azərbaycan Tibb Universiteti qısa müddətdə regionun aparıcı ali təhsil müəssisələrindən birinə çevrildi. Universitetin beynəlxalq əlaqələri genişləndirildi, Avropa universitetləri ilə əməkdaşlıq quruldu, müasir klinikalar yaradıldı, tədris və elmi-tədqiqat bazası yeniləndi.
Bu gün universitetin nəzdində fəaliyyət göstərən müasir Tədris-Terapevtik, Tədris-Cərrahiyyə, Onkoloji və Stomatoloji klinikalar həmin uzaqgörən siyasətin nəticəsidir. Minlərlə tələbə və rezident bu klinikalarda müasir tibbin sirlərinə yiyələnir.
HƏKİMLİK SƏNƏTİNİN ZİRVƏSİNDƏ
Həkim peşəsi insan taleyinə toxunmaq sənətidir.
Əhliman Əmiraslanovun həyatının ən böyük dəyəri məhz insanlara bəxş etdiyi sağlamlıqdır. Minlərlə mürəkkəb əməliyyat, minlərlə xilas edilmiş həyat, minlərlə ailənin yenidən qazandığı ümid onun peşə fəaliyyətinin canlı salnaməsidir.
Mənbələrdə qeyd olunduğu kimi, akademik fəaliyyət dövründə 20 mindən artıq mürəkkəb cərrahi əməliyyat icra etmişdir. Bu rəqəmin arxasında minlərlə insan taleyi, minlərlə dua və minnətdarlıq dayanır.
Onun xəstəyə münasibətində tibb elmi ilə humanizm birləşir. Çünki o, insanı yalnız xəstə kimi deyil, taleyi, arzuları və ümidləri olan bir varlıq kimi görür.
ELMİ MƏKTƏB YARADAN ALİM
Əsl alim yalnız araşdırma aparan deyil, həm də özündən sonra davamçı yetişdirəndir.
Akademik Əhliman Əmiraslanov Azərbaycanda müasir onkologiya məktəbinin yaradıcılarından hesab olunur. Onun rəhbərliyi altında onlarla elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru yetişmişdir. Yüzlərlə elmi məqalə, monoqrafiya, dərslik və metodik vəsait müəllifi kimi o, Azərbaycan tibb elminin inkişafına fundamental töhfələr vermişdir.
Bu gün onun tələbələri Azərbaycanın və dünyanın müxtəlif ölkələrinin aparıcı klinikalarında fəaliyyət göstərir, müəllimlərinin yaratdığı elmi ənənələri davam etdirirlər. Bu isə alim üçün ən böyük mükafatdır.
PARLAMENT TRİBUNASINDA HƏKİM TƏFƏKKÜRÜ
2015-ci ildə Milli Məclisdə ilk dəfə ayrıca Səhiyyə Komitəsi yaradılarkən ona rəhbərliyin məhz akademik Əhliman Əmiraslanova həvalə edilməsi təsadüfi deyildi. Çünki səhiyyənin problemlərini ən yaxşı bilənlər həmin sahədə ömür sərf etmiş mütəxəssislərdir.
Elm və Təhsil Portalı
Komitə sədri kimi o, səhiyyə qanunvericiliyinin müasirləşdirilməsi, icbari tibbi sığorta sisteminin inkişafı, transplantologiya, bioetika və tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi istiqamətində mühüm təşəbbüslərlə çıxış etmişdir.
Onun fəaliyyətində diqqəti cəlb edən əsas cəhət siyasətçi təfəkkürü ilə həkim məsuliyyətinin vəhdətidir. O, hər bir qanunun arxasında insan taleyini görür və məhz buna görə də səhiyyə məsələlərinə yüksək həssaslıqla yanaşır.
ALİM, MÜƏLLİM , VƏTƏNDAŞ
Böyük insanlar təkcə vəzifələri ilə deyil, şəxsiyyətləri ilə də yadda qalırlar.
Əhliman Əmiraslanovun həyatında sadəlik, təvazökarlıq və zəhmətkeşlik əsas xüsusiyyətlər kimi diqqəti çəkir. O, beynəlxalq nüfuza malik alim olmasına baxmayaraq, həmişə müəllim adını böyük qürurla daşıyıb. Auditoriyalarda tələbələrə dərs deməyi, gənc alimlərlə işləməyi öz fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsi hesab edib.
Onun həyat fəlsəfəsinin əsasında insan amili dayanır. O, dəfələrlə vurğulayıb ki, səhiyyənin əsas məqsədi xəstəliyi deyil, insanı müalicə etməkdir.
ZAMANIN SINAĞINDAN KEÇƏN ÖMÜR
Bu gün akademik Əhliman Əmiraslanovun ömür yolu Azərbaycan elminin, təhsilinin və səhiyyəsinin inkişaf tarixinin mühüm bir hissəsidir.
O, Göyçə mahalının sadə kəndindən başlayaraq dünya tibb elminin zirvələrinə yüksəlmiş, minlərlə insanın həyatına nur gətirmiş, yüzlərlə alim yetişdirmiş, müstəqil Azərbaycanın səhiyyə sisteminin inkişafında mühüm rol oynamışdır.
Belə insanlar haqqında danışarkən onların tutduğu vəzifələrdən çox, yaratdıqları dəyərlər önə çıxır. Əhliman Əmiraslanovun yaratdığı dəyər isə insan sağlamlığına xidmət edən elm, elmə söykənən dövlətçilik və dövlətçiliklə qorunan milli gələcəkdir.
Bu mənada akademik Əhliman Əmiraslanovun ömür yolu yalnız bir alimin bioqrafiyası deyil, həm də Azərbaycan ziyalısının Vətənə xidmət dastanıdır.
Rahib KƏRİMLİ,
yazıçı-jurnalist