Azərbaycan ədəbiyyatında elə şəxsiyyətlər var ki, onların yaradıcılığı yalnız poetik düşüncənin ifadəsi ilə məhdudlaşmır, həm də xalqın yaddaşına, milli-mənəvi dəyərlərinə, qədim tarixinə və mədəniyyətinə işıq salır. Şair, folklorşünas alim, filologiya elmləri doktoru İslam Sadıq belə ziyalılardandır. Onun çoxşaxəli yaradıcılığı poeziya ilə elmi araşdırmaları bir araya gətirir, Azərbaycan folklorunun zəngin qatlarının öyrənilməsinə və milli söz sənətinin müxtəlif istiqamətlərinin tədqiqinə xidmət edir.
Oktyabrın 16-da İslam Sadığın anadan olmasının növbəti ildönümüdür. 1953-cü il oktyabrın 16-da Tovuz rayonunun Samanlıq kəndində dünyaya göz açan İslam Sadıq uşaqlıqdan doğma torpağın təbiəti, el-obanın adət-ənənələri və xalqın mənəvi dünyası ilə sıx bağlı mühitdə böyüyüb. Bu bağlılıq sonralar onun həm şair, həm də folklorşünas alim kimi formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Onun yaradıcılığında doğma yurda sevgi, milli kimlik, tarixi yaddaş və sözə bağlılıq aparıcı mövzulardandır.
İslam Sadıq orta təhsilini Samanlıq kənd orta məktəbində alıb. 1973–1978-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Zootexnik fakültəsində, 1980–1986-cı illərdə isə Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun Poeziya fakültəsində təhsil alıb. Müxtəlif sahələrdə qazandığı biliklər və ədəbiyyata olan marağı onun dünyagörüşünün formalaşmasına, yaradıcılıq imkanlarının genişlənməsinə zəmin yaradıb.
İslam Sadığın yaradıcılıq yolunda poeziya xüsusi yer tutur. Onun şeirlərində insanın daxili dünyası, zamanın ağrıları, vətən sevgisi, mənəvi dəyərlər və milli yaddaş özünəməxsus ifadəsini tapır. “Torpaq səxavəti”, “Dəyişmə havanı könlüm”, “Layla bulağı”, “Ağrı, ürəyim, ağrı”, “Qanlı saz”, “Yelimə uçan buludlar”, “Dumanı daşan dərələr”, “Ovcuma yazdığım yazılar”, “Bir gözüm Bakıdı, bir gözüm Təbriz”, “Ocağı közündən tanıyıram” və “Sözündən üşüyən dodaqlar” kimi kitabları onun poetik axtarışlarının və yaradıcılıq dünyasının müxtəlif çalarlarını əks etdirir.
Şairin poeziyasında torpaq anlayışı yalnız coğrafi məkan deyil, həm də mənsubiyyət, yaddaş və mənəvi varlıq rəmzidir. Vətənə bağlılıq, xalqın taleyi və milli kimliyin qorunması onun poetik düşüncəsində mühüm yer tutur. İslam Sadığın şeirlərində fərdi duyğularla ictimai düşüncənin qovuşması oxucunu insanın öz köklərinə, dilinə və mənəvi dəyərlərinə münasibəti barədə düşünməyə çağırır.
Onun fəaliyyətinin digər mühüm istiqaməti folklorşünaslıq və ədəbi-tarixi araşdırmalardır. İslam Sadıq Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının, xüsusilə dastan yaradıcılığının öyrənilməsinə mühüm diqqət yetirən alimlərdəndir. “Koroğlu” eposu və onun poetik ənənələri ilə bağlı tədqiqatları elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir.
2007-ci ildə “Azərbaycan folklorunda «Koroğlu» poetik ənənəsi” mövzusunda fəlsəfə doktoru, 2015-ci ildə isə “Şumer epik mətnləri və Türk xalq yaradıcılığı ənənələri” mövzusunda elmlər doktoru elmi dərəcələrini alıb. Bu tədqiqatlar onun elmi axtarışlarının əhatəsini və qədim mətnlərlə xalq yaradıcılığı arasındakı əlaqələri araşdırmağa göstərdiyi marağı nümayiş etdirir.
İslam Sadığın elmi maraqları Azərbaycan folkloru ilə məhdudlaşmır. O, Şumer tarixi və mədəniyyəti, qədim epik mətnlər, dil və xalq yaradıcılığı arasındakı münasibətlər barədə də araşdırmalar aparıb. “Şumerdə izim var”, “Tanrı dili, şumer dili, türk dili”, “Azərbaycan «Koroğlu» eposu”, “Koroğlunun sazı və sözü”, “Dədə Qorqudun dili və poetikası”, “Nizami Gəncəvi türkdürmü”, “Nizami Gəncəvi türkdür” və “Yusif Vəzir Çəmənzəminli və Şumer qaynaqları” kimi kitabları onun elmi yaradıcılığının mövzu müxtəlifliyini göstərir.
Alimin Şumer dili və qədim türk dili arasında əlaqələrə dair irəli sürdüyü fikirlər onun tədqiqatlarının diqqət çəkən istiqamətlərindəndir. Bu mövzular dilçilik, tarix və folklorşünaslıq baxımından geniş elmi müzakirə tələb edən məsələlər sırasındadır. İslam Sadığın araşdırmaları da qədim sivilizasiyaların mədəni irsinin, epik ənənələrin və dil əlaqələrinin öyrənilməsinə yönələn elmi marağın bir ifadəsidir.
Onun yaradıcılığında kitab mədəniyyəti və ədəbiyyat tarixi məsələləri də xüsusi yer tutur. “Azərbaycanda kitab mədəniyyəti” adlı tədqiqatı, eləcə də Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına dair dərs vəsaiti elmi fəaliyyətinin əhatə dairəsini genişləndirir. Müxtəlif illərdə nəşr olunan kitabları, elmi-publisistik məqalələri İslam Sadığın həm ədəbi, həm də tədqiqatçı kimi məhsuldar fəaliyyət göstərdiyini təsdiqləyir.
Onun yaradıcılıq irsinin diqqətəlayiq cəhətlərindən biri şair təxəyyülü ilə tədqiqatçı marağının paralel inkişafıdır. Poeziya ona insanın hiss və düşüncələrini bədii söz vasitəsilə ifadə etmək imkanı verirsə, elmi araşdırmalar keçmişin izlərini, xalqın yaratdığı mənəvi sərvətləri və qədim mətnlərin məzmununu öyrənmək üçün geniş imkanlar açır. Bu iki istiqamət İslam Sadığın yaradıcılığında bir-birini tamamlayır.
Hazırda AMEA Folklor İnstitutunun “Folklor və yazılı ədəbiyyat” şöbəsində aparıcı elmi işçi kimi fəaliyyət göstərən İslam Sadıq elmi axtarışlarını davam etdirir. Onun ədəbi və elmi fəaliyyəti xalq yaradıcılığının, milli söz sənətinin və tarixi-mədəni irsin öyrənilməsinə marağın qorunması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
İslam Sadığın həyat və yaradıcılıq yolu göstərir ki, sözə xidmət müxtəlif formalarda təzahür edə bilər: bəzən şeirlə insan qəlbinə yol tapmaq, bəzən də elmi araşdırma ilə keçmişin qaranlıq qalmış səhifələrinə işıq salmaq mümkündür. Əsas olan isə milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq, axtarış əzmi və yaradıcılığa sədaqətdir.
Bu əlamətdar gündə İslam Sadığı doğum günü münasibətilə təbrik edir, ona möhkəm cansağlığı, uzun ömür, yeni yaradıcılıq uğurları və elmi fəaliyyətində nailiyyətlər arzulayırıq. Arzu edirik ki, qələmi daim iti, sözü bərəkətli, araşdırmaları məhsuldar olsun, Azərbaycan ədəbiyyatına və folklorşünaslığına töhfələri yeni nəşrlərlə zənginləşsin.
Doğum gününüz mübarək, İslam müəllim! Qoy sözünüzün işığı, elmi axtarışlarınızın əzmi və doğma yurda bağlılığınız uzun illər yaradıcılığınıza yol göstərsin!
Çingiz Abbasov
"Tovuz" Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədr müavini