Tahir Bədəlov,
Saatlı rayonu, Genişkənd kəndi

Axşam düşmüşdü, evdə idim. Divanda əyləşib televizorda “xəbərlər” proqramını izləyirdim. Ekranda gördüm ki, Yeravanın mərkəzi meydanında toplaşan ermənilər qəzəbli halda çığırıb-bağırır, bir-biri ilə didişib boğuşurlar.Məhz boğuşurlar!
Məsələ mənə məlum idi. Bir-neçə gün bundan əvvəl Şanlı Ordumuz tərəfindən erməni silahlı qüvvələri darma-dağın edilmiş, işğal altında saxladıqları torpaqlarımız onların murdar tapdağından azad olunmuşdu. İndi ermənilər azad edilmiş torpaqlarımızın güya tarixən onlara məxsus olduğu xülyasında olduqlarından bu məğlubiyyətləri ilə barışmaq istəmir, hökümətə qarşı etiraz aksiyasına qalxmışlar. Kütlə Paşiki xain və satqın olmaqda günahlandırır, onun istefasın tələb edirdi.
Paşik deyilən şəxs Ermənistan Respublikasının baş naziri Nikol Paşinyan idi və o, millətinin etirazına məhəl qoymadan hələ ki, öz taxtında əyləşmişdi. Gözlərini döyə-döyə sağına-soluna baxan Nikol özünü təmkinli göstərməyə çalışsa da təşviş və təlaş içərisində çobaladığı açıq-aydın hiss edilirdi. Əlbəttə, seyr elədiyim mənzərə göz oxşayan olmasa da mənə ləzzət edirdi. Qəlbimdə yaranan məmmunluq hissinin fərqində idim. Çünkü hələ qədim dövrləri demirəm, təkcə son 30 il ərzində separatçı ermənilər tərəfindən ölkəmizin və millətimizin başına gətirilmiş misilsiz müsibətlərin şahidi olduğumdan ekranda izlədiyim bu mənzərə uzun illərin ağrı-acısın canımdan çıxardı. “Allah sizin bəlanızı bax belə verər, indi qırın bir-birinizi” deyə içimdən bir nifrin dalğası qopdu.
Müharibənin gedişatı dövründə “iti qovan” pilotsuz uçuş aparatlarımızın düşmən mövqelərini sərrast zərbələrlə darmadağın etdiyi görüntülər ekranda nümayiş etdiriləndə isə ovqatım daha da duruldu, qürurlandım. Hətta qürur hissindən gözlərim yaşardı. Plotsuz uçuş aparatlarımızın dəqiq zərbələri altında pərən-pərən düşən erməni dığaları canlarını qurtarmaq üçün siçovullar kimi qaçıb dəlmə-deşiyə soxulmağa cəhd göstərir, amma buna müvəffəq ola bilmirdilər. Bu görüntüləri seyr elədikcə uzun illər bundan əvvəl siçovullarla bağlı başıma gələn bir əhvalatı xatırladım və istər-istəməz erməniləri həmən siçovullarla müqayisə etməklə məşğul olmağa başladım...
Televizorda “xəbərlər” proqramı davam edirdi, gözlərim önündə isə həyətimizdəki kiçik təsərrüfat anbarı və bu anbara dadanmış siçovullar canlanmışdı. Adətən bu anbara faraş buğda yığardıq. Haradansa peyda olmuş bir sürü siçovul daraşıb anbardakı buğdanı tələf edirdi. Öhdəsindən gələ bilmirdim. Dəfələrlə anbarın ətrafına tələ qururdum, zəhər qatılmış qidalar qoyurdum, amma faydası olmurdu. Siçovullar tələdən yan keçər, zəhər qatılmış qidalara yaxın durmaz, hətta beton döşəməni eşib-dağıdaraq dəlik açıb anbara girməyə nail olardılar. Bu səbəbdən buğdanı daha etibarlı şəraitdə saxlamaq əsl problemə çevrilmişdi. Dost-tanış tərəfindən verilən məsləhətlər ağlıma batmırdı, çünki bu ziyanverici zümrəyə qarşı hər cür mübarizə üsullarına əl atmışdım, nəticəsi olmamışdı.
Nəhayət, bir gün bazardan tutumu 12 put olan dəmir çəllək alıb gətirdim, anbarda yerləşdirib buğdanı bu çəlləyə yığdım. Amma ziyanvericilər sonradan çəlləyin də içərisinə girməyə nail ola bilmiş və buğdanı korlayaraq yararsız hala salmışdılar. Məni lap hösələdən çıxarmışdılar deyə bu ziyankar zümrəyə qarşı daha sərt mübarizə üsullarına can atırdım. Yadıma vaxtı ilə dostumun zarafatla söylədiyi bir məsləhət düşdü. O, deyirdi ki, çəmləyib ən yekə siçovulu tutmaq və onu arxası üstə çevirib birtəhər ifrazat yerini iynə sapla tikmək və bundan sonra həmin siçovulu buraxmaq lazımdır zümrənin içərisinə. Yediklərini ifraz edə bilməyən yekə siçovul qəzəblənərək hirsindən tutub obiri siçovulları boğub oldürür, özü isə düşür partlam-partlama. Gərək erməniləri də belə edəsən deyə o vaxt dostum qəşş eləyib gülmüşdü. Mən də ona qoşulub gülmüşdüm. Amma bu qəddarlıq olardı, ədalətsizlik olardı. Xislətimizdə nə heyvanlara nə də ermənilərə qarşı qəddarlıq olmayıb. Başqa bir üsul seçməli idim. Bu dəfə səthi sürüşkən olan münasib ölçüdə elastikvari nazik qat metal lövhə alıb gətirdim, onu dürmələyərək konsvari çəlləyin içərisinə yerləşdirdim. Gərilmiş lövhə şappıltı ilə açılaraq çəlləyin divarına çırpıldı, elə bil yapışqanla yapışdırıldı. Sevindim, sankı fövqaladə bir kəşf eləmişdim. “Hə, işlər düzəldi” deyə düşündüm və ümidləndim.
Amma bu dəfə yeni fənd işlətdim, belə ki, çəlləyi buğda ilə doldurmadım, yalnız bir ovuc buğdanı onun dibinə tökməklə kifayyətləndim və qəsdnən çəlləyin ağzını qapamadım. Səhər açılar-açılmaz yerimdən qalxıb anbara gəldim və çəlləyə baxdım. Gördüm ki, axşamdan çəlləyə girmiş çiçovullardan heç biri çıxıb qaça bilməyib. Məni görəndə qaçmağa cəhd göstərsələr də sürüşüb təzədən çəlləyin dibinə yuvarlanırdılar. Əsr düşmüş erməni dığaları kimi yazıq-yazıq aşağıdan yuxarıya üzümə baxıb ciyildəyirdilər. Amma nə ermənilərə yazığım gəlir, nə də siçovullara. Çünki onların hər ikisi ziyankar və zərərvericidir. Onların hər ikisini beləcə çəlləkdə saxlamaq lazımdır ki, çıxıb ziyankarlıq etməsinlər.Odur ki,dedim: “Ölün, qalın orada, sizə bu da azdır”. Və birdən yadıma düşdü ki, əsr düşmüş bu siçovullar hələ keçən il qara toyuğumuzun altından körpəcə cücələrini alıb apararaq boğub öldürmüşdülər. “Bax, o qara toyuğun ahı Sizi tutdu” deyə öz-özümə təsəlli verdim. “Allah sizə də lənət eləsin, ermənilərə də!”
Elə həmən il tövlədə təmizlik işləri aparırdım, on yaşlı oğlum da yanımda idi. Lapatka ilə kərməni kəsib əksinə cevirəndə birdən altından iri bir ana siçovul çıxdı.Ətcə balalarını yuvasında qoyub qacdı. Onu təqib eləyib öldürmək istədim, amma bacarmadım. Qayıdıb balalarını məhv etmək istəyəndə isə gördüm oğlum onları götürüb iş gördüyüm yerdən kənara, təhlükəsiz yerə qoyub. Dedim:-o ziyankarın balaları böyüyəndə vurduqları ziyan da böyük olacaq, rədd elə getsin! Oğlum uşaqsayağı etiraz elədi:-Ata, onlar yazıqdır, nə günahları var ki, məhv edək...hələ balacadırlar-dedi.
-A bala, düz deyirsən, hələ onlar balacadırlar, körpədirlər amma böyüyəndə ermənilər kimi onlar da öz xislətindən əl çəkməyəcəklər. Çünkü onlar ziyankardırlar, xislətləri belədir. Xocalıda bizim körpələrin nə günahı vardı ki, ermənilər onları qəddərcasına qətlə yetirmişdilər? Bax, məsələ bundadır, bala! Amma oğlum ətcə siçovul balalarını əlinə götürüb nəvaziş göstərə-göstərə bağçaya tərəf apardı. Dalısınca baxıb başımı buladım və təəssüflə:
-Belə rəhimdil olduğumuz üçün ermənilər başımıza bu müsibətləri gətirirlər-deyə dilləndim.
Nə başınzı ağrıdım, çəlləyin içərisinə girərək əsr düşmüş siçovullara tamaşa edirdim. Bu, əsl tamaşa idi, çəlləyin dibindən üzü yuxarıya doğru dırmanıb qaçmağa cəhd edən siçovullar dımırlanaraq yenidən çəlləyin dibinə düşür, qəzəbli-qəzəbli bir-biri ilə didişib-boğuşurdular. Al qana qərq olmuşdular. Həmən gündən sonra təsərrüfat anbarımızda bir daha siçovullara rast gəlmədim.O vaxtdan üzun illər keçib. İndi Yeravandakı mərkəzi meydanda toplaşan ermənilərin bir-birinə qarşı belə aqresiya nümayiş etdirməsi mənə bax, o siçovulların davranışlarını xatırlatdı. Düşündüm ki, bəlkə də ermənilərlə siçovullar arasında genetik bir bağlılıq var. Hər ikisi ziyankardır, törətdikləri əməllər də eyni xarakterə malikdir. Əlbəttə, ancaq bu, alimlərin işidir, gərək onlar araşdırıb üzə çıxaralar ki, hansı o birisindən əmələ gəlib.
“Xəbərlər” proqramı bitmişdi, televizoru söndürüb yerimdən qalxdım, yataq otağına keçib soyunub yerimə girdim. Amma gecə yarıdan keçənə kimi gözlərimə yuxu gəlmədi. Düşüncələrə dalmışdım. Ahıl adam olduğumdan dünyada çox şeylər görmüşəm, çox mətləblərdən agaham. Bircə bu erməni tayfasından baş çıxara bilmirəm ki, görüm onlar nə məzhəbə qulluq edirlər? Ən vəhşi heyvanları əhilləşdirmək olur, hətta həşaratları və hətta siçovulları da! Doğrudur, o canlıların hər biri nə vaxtsa gendəngəlmə xislətlərini bir gün büruzə verir. Ermənilər isə errasional davranışları ilə hər kəsi məttəl qoyur. Məni qınamayın, nə deyirsinizsə, deyin, amma unutmayın ki, ermənilər də siçovullar kimi dünyanın hər yerində yaşayırlar. Harada yaşamallarından aslı olmayaraq orada yalnız ziyankarlıqla məşğul olurlar. Yerli xalqa xəyanət edir, cinayətkar şəbəkə yaradır, yerli əhalini sıxışdırıb məskunlaşdıqları məkanı özlərinin Tiqrandan qalma yeri hesab edirlər. Yox, deyəsən düz tapmışam, bu iki ziyanverici zümrə həqiqətən də bir-birinə qohumdur. Fərq ondadır ki, siçovullar instinq ziyan verirlər, ermənilər isə ağılı, düşünülmüş və məqsədli şəkildə məkrli əməllər törədirlər, Vallah-billah, bu ahıl çağımda mən hələ həyatda beləsini görməmişəm.