"Şanlı tariximizə qızıl hərflərlə yazılmış 28 May – Müstəqillik Günü xalqımızüçün müqəddəs gün olmaqla yanaşı, hər bir Azərbaycan vətəndaşının qürur
günüdür."
Bu sözləri "Atributinfo.az"-a açıqlamasında Yeni Azərbaycan Partiyası Göygöl rayon təşkilatının sədri Vüqar İsayev demişdir. O, əlavə etmişdir ki, XIX əsrin əvvəllərində itirilmiş dövlət müstəqilliyini bərpa etmək arzusuilə yaşayan Azərbaycan xalqı yüz il sonra tarixi fürsətdən məharətlə yararlandı:
"1918-ci ilin mayında müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika qurmaqla
Azərbaycan xalqı öz dövlətçilik ənənələrini yenidən bərpa etdi. Heç şübhəsiz,
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması xalqımızın müstəqilliyə qovuşması
baxımından mühüm tarixi hadisə idi.
Məhz, 1918-ci il mayın 28-də mürəkkəb siyasi hərbi-şəraitdə əsarət
altında yaşayan, tarixi, mədəniyyəti, dili, dini sıxışdırılan Azərbaycan xalqı özünün
və Şərqin ilk demokratik, hüquqi, dünyəvi və parlamentli respublikasını
yaratmışdır. 1918-ci il mayın 27-də Zaqafqaziya Müsəlman Şurası özünü
Azərbaycan Milli Şurası elan etdi. Bununla da, əslində Azərbaycanın tarixində
parlamentli respublikanın bünövrəsi qoyulmuş oldu. Mayın 28-də Həsən bəy
Ağayevin sədrliyi ilə Azərbaycan Milli Şurasının tarixi iclası keçirildi. Tiflisdə
keçirilən həmin iclasda 6 maddədən ibarət İstiqlal Bəyannaməsi (Əqdnamə) qəbul
edildi. Milli Şuranın 44 üzvündən 26-sının imzaladığı Dövlət müstəqilliyi
haqqında Bəyannamə ilə türk-müsəlman dünyasında ilk parlamentli respublikanın
əsası qoyuldu və Fətəli xan Xoyskinin sədrliyi ilə müvəqqəti hökumət
formalaşdırıldı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması xalqımızın həyatında yeni bir
mərhələnin başlanğıcı oldu. Məlum olduğu kimi, müstəqilliyin ilk aylarında
Azərbaycan hökuməti Gəncədə yerləşmişdi. Çünki həmin dövrdə ölkənin mərkəzi
başda olmaqla, ölkənin bir çox strateji məntəqələri işğal altında idi. Müstəqilliyin
elanından sonra Qafqaz İslam Ordusunun və Azərbaycan Ordusunun birgə hərbi
əməliyyatları sayəsində cəbhəboyu erməni-bolşevik ordusu darmadağın edildi və
1918-ci il sentyabrın 15-də Bakı daşnak-bolşevik işğalından azad olundu. İki gün
sonra Azərbaycan hökuməti Gəncədən Bakıya köçdü. F.Xoyskinin müraciətinə
əsasən, noyabrın 16-da Milli Şura yenidən fəaliyyətə başladı. Milli Şuranın
noyabrın 19-da keçirilən iclasında Azərbaycan parlamentində ölkədə yaşayan
bütün nümayəndələri təmsil olunması və qanunverici orqanın 120 nəfərdən ibarət
olması qərara alındı.
1918-ci il dekabrın 7-də saat 13-də Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Qızlar
məktəbinin binasında Azərbaycan parlamentinin təntənəli açılışı oldu. Bütün
müsəlman Şərqində demokratik prinsiplər əsasında formalaşdırılmış ilk
parlamentin sədri o dövrdə bütün Rusiya müsəlmanlarının lideri hesab olunan
Əlimərdan bəy Topçubaşov seçildi.
Sözsüz ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə dövlətçilik
tariximizdə yeni səhifə açıldı. Cümhuriyyət hökuməti və parlamenti mövcud
olduqları müddətdə fəaliyyətlərini daha çox sosial-iqtisadi və maliyyə
problemlərinin həllinə, ölkənin ərazi bütövlüyünü təmin etməyə, vətəndaşların
hüquqlarını qorumağa, dövlətin demokratik və hüquqi əsaslarını
möhkəmləndirməyə, Cümhuriyyətin dünya dövlətləri tərəfindən tanınmasına nail
olmağa, xarici ölkələrlə siyasi, iqtisadi və ticarət əlaqələri yaratmağa yönəltmişdi.
Buna baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin başlıca
məqsədi onun müstəqilliyinin tanınmasına nail olmaqdan ibarət idi.
Ə.M.Topçubaşovun rəhbərlik etdiyi Parisdəki Azərbaycan nümayəndə heyəti bu
məqsədlə çoxtərəfli görüşlər keçirdi. Nəhayət, 1920-ci il yanvarın 11-də Paris Sülh
Konfransında Azərbaycanın müstəqilliyi de-fakto tanındı. Bu əlamətdar hadisə ilə
bağlı yanvarın 14-də bütün Azərbaycan ərazisində bayram şənlikləri və
Azərbaycan parlamentinin xüsusi iclası keçirildi. Ə.M.Topçubaşov parlamentin
süqutunadək Azərbaycana qayıda bilməsə də, qiyabi olaraq axıradək parlamentin
sədri vəzifəsini daşıdı.
1920-ci il aprelin 8-də keçirilən parlament iclasında Azərbaycan Xalq
Cümhuriyyətinin Qərbi Avropa dövlətləri və Amerikada diplomatik
nümayəndəliklərinin təsis edilməsi haqqında qanun layihəsi müzakirə olundu.
Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, ABŞ, İsveçrə, Polşa, Latviya, Litva, Estoniya,
Finlandiya, Ukrayna, Rumıniya, Almaniya və Rusiyada diplomatik
nümayəndəliklərin açılması haqqında qanun qəbul edildi. Həmin dövrdə Bakıda
20-dən çox ölkənin diplomatik missiyaları fəaliyyət göstərirdi.
Lakin həmin vaxt Rusiya qoşunları Azərbaycanın şimal sərhədlərində
cəmləşmiş, xarici təhlükə ilə yanaşı, aprel ayının əvvəllərindən başlanan hökumət
böhranı Azərbaycanda siyasi vəziyyətin daha da gərginləşməsinə səbəb olmuşdu.
Buna görə də Azərbaycan parlamenti 1920-ci il aprelin 27-də keçirilən sonuncu
iclasında Rusiyanın hərbi müdaxiləsi nəticəsində fakt qarşısında qalaraq
hakimiyyətin bolşeviklərə təhvil verilməsi barədə qərar çıxardı. 28 aprel 1920-ci
ildə süqut etsə də, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın azadlıq hərəkatı
tarixində dərin iz buraxdı.
Sevindirici haldır ki, XX əsrin sonunda Azərbaycan yenidən öz dövlət
müstəqilliyini bərpa etdi. 1991-ci il oktyabrın 18-də “Azərbaycan Respublikasının
Dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı qəbul olundu. Konstitusiya
aktında 1918-ci il 28 may tarixli İstiqlal Bəyannaməsinə və “Azərbaycan
Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etmək haqqında” Azərbaycan
Respublikası Ali Sovetinin 1991-ci il 30 avqust tarixli Bəyannaməsinə istinad
olunmuş, Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi
olduğu təsbit edilib. 1991-ci il dekabrın 29-da ümumxalq referendumunda
Azərbaycan xalqı ölkənin müstəqilliyinə və suverenliyinə səs verərək, bir daha
müstəqillik ideyalarına sadiqliyini göstərib.
1993-cü ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtdıqdan
sonra xalqın milli müstəqillik ideyalarının reallaşdırılması istiqamətində
məqsədyönlü addımlar atılıb, Azərbaycanın dövlətçilik ənənələri bərpa edilib.
Lakin 1991-1994-cü illərdə Ermənistan havadarlarının hərbi-siyasi dəstəyi
ilə Azərbaycan ərazisinin 20 faizini işğal etməsi ölkənin əsas problemi olaraq
qalırdı. Nəhayət, 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan və 44 gün sürən İkinci
Qarabağ müharibəsi nəticəsində torpaqlarımız işğaldan azad edildi, işğalçı
Ermənistan kapitulyasiya aktını imzalamağa məcbur oldu. Azərbaycan Xalq
Cümhuriyyətinin varisi olan müasir Azərbaycan Respublikası ərazi bütövlüyünü
bərpa edərək dünyaya öz qüdrətini göstərdi.
Bu baxımdan, dövlətçilik tariximizdə müstəsna əhəmiyyətli müstəqilliyin
əldə edilməsi və bərpası kimi tarixi günlərin onların mahiyyəti və məzmununa
uyğun daha dəqiq ifadə olunması zərurəti meydana çıxdı. Ona görə də Azərbaycan
Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 15 oktyabr 2021-ci ildə “Müstəqillik
Günü haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu”nu imzalayıb. Azərbaycan
Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 1-ci bəndinə əsasən
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 1918-ci il mayın 28-də İstiqlal
Bəyannaməsi ilə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyinin elan
olunduğu, 1991-ci il oktyabrın 18-də isə “Azərbaycan Respublikasının Dövlət
Müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı ilə dövlət müstəqilliyimizin bərpa
olunduğu nəzərə alınaraq mayın 28-i Müstəqillik Günü, oktyabrın 18-i isə
Müstəqilliyin Bərpası Günü elan olunub.
Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay mövcud olmasına
baxmayaraq, milli dövlətçilik tariximizdə silinməz izlər qoymaqla, sübut etdi ki,
Azərbaycan xalqı müstəqil yaşamağa, öz dövlətçilik ənənələrini bərpa etməyə və
yaşatmağa qadirdir.
Müstəqilliyə 105 il əvvəl qovuşmuş Azərbaycan Respublikası bu gün
dünyanın inkişaf etmiş dövlətlərindəndir. Bunu Müzəffər Ali Baş Komandanımız
cənab İlham Əliyevin rəhbərlik etdiyi, bu günki Müstəqil Azərbaycan
Respublikasının beynəlxalq nüfuzu, gücü və qüdrəti təsdiq edir."- Vüqar İsayev bildirmişdir.
"Atributinfo.az"