Nəsib Məhəməliyev,

Milli Məclisin deputatı

Qədim və zəngin tarixə malik Laçın rayonunun işğaldan tamamilə azad edilməsindən 4 il keçir. 2020-ci ilin sentyabrın 27-də başlayan 44 günlük Vətən Müharibəsində əldə etdiyimiz tarixi Zəfər 30 illik işğala son qoymaqla ərazilərimizi azadlığa qovuşdurdu. Hər bir şəhər və rayon kimi, Laçın rayonunun da işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın təkcə hərbi deyil, həm də diplomatik uğuru idi. Ali Baş Komandan, Cənab Prezident İlham Əliyevin dəmir yumruğu və diplomatik məharəti ilə Ermənistan kapitulyasiya aktına imza atmaqla 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonunu boşaltmalı oldu. Bundan əvvəl isə, noyabrın 9-da Laçın rayonunun Güləbird, Səfiyan və Türklər kəndləri Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdi. 2022-ci ilin avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri nəzarətə götürüldü. Beləliklə, Laçın tamamilə Azərbaycanın nəzarətinə keçdi.

Laçın şəhərində Azərbaycan bayrağının dalğalanması və şəhərin yenidən həyat qazanması xalqımız üçün xüsusi mənəvi əhəmiyyət kəsb etdi. Laçın şəhərinin azad olunması təkcə hərbi və siyasi hadisə deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası idi. Uzun illər doğma şəhərinə qayıtmaq arzusu ilə yaşayan laçınlıların həsrətinə son qoyuldu. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il iyulun 31-də imzaladığı Sərəncama əsasən Laçın şəhərinin işğaldan azad edildiyi 26 avqust tarixi Laçın şəhəri günü kimi qeyd olunur.

Laçın Şəhər Günü həm də şəhidlərimizin əziz xatirəsinin yad edildiyi gündür. Məhz onların fədakarlığı sayəsində bu gün Azərbaycan bayrağı ölkəmizin bütün şəhər və rayonlarında qürurla dalğalanır. Laçının azadlığı Azərbaycan xalqının birlik və həmrəyliyinin, ordumuzun gücünün və dövlətimizin qətiyyətli siyasətinin nəticəsidir.

26 Avqust tarixinin gənc nəslə çatdırılması baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənclərimiz Laçının tarixini, işğal dövründə yaşanan faciələri, azadlıq uğrunda mübarizəni və Böyük Qayıdış prosesini dərindən bilməlidirlər.

Artıq işğal dövrünü geridə qoyan Laçın, bu gün yenidən qurulur, abadlaşdırılır və müasir Azərbaycanın ən gözəl şəhərlərindən birinə çevrilir. Azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri Laçının timsalında da aydın görünür. Yeni yolların, yaşayış komplekslərinin, sosial obyektlərin, məktəblərin və digər infrastrukturun yaradılması Qarabağ və Şərqi Zəngəzura yeni həyatın qayıtdığını göstərir. İşğaldan azad olunmuş hər bir şəhər və rayon kimi Laçında həyata keçirilən quruculuq-abadlıq işlərinin də birbaşa Cənab Prezident İlham Əliyevin ciddi nəzarəti altında həyata keçirilməsi infrastruktur layihələrinin həm keyfiyyətini, həm də əhatə dairəsini genişləndirmiş olur. Ötən illər ərzində Prezident İlham Əliyevin Laçın rayonuna bir neçə dəfə səfər etməsi ilə Güləbird Su Elektrik Stansiyasının, “Qorçu” və “Laçın” şəhər yarımstansiyalarının, Laçın şəhərində 1 Dekabr, Heydər Əliyev, Zəfər və 28 May, Xosrov bəy Sultanov və Zəngəzur küçələrinin kəsişmələrindəki lövhələrin, Laçın Beynəlxalq Hava Limanının açılışı olub, bir sıra mühüm infrastruktur layihələrinin təməli qoyulub.

Laçın bu gün Böyük Qayıdış proqramının uğurla icra edildiyi ünvanlarından biridir. Doğma torpaqlarına qayıdan laçınlılar burada yeni həyat qurur, şəhərin inkişafına öz töhfələrini verirlər. Bununla da Laçının küçələri, evləri və sosial həyatı yenidən canlanır.

Bu gün Laçın sözün həqiqi mənasında dirçəlişin, quruculuğun və qayıdışın rəmzi, ünvanı kimi tanınır. Şəhərin yenidən qurulması və insanların öz dogma yurdlarına qayıtması Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi böyük inkişaf strategiyasının əyani sübutudur.

Mahir Süleymanlı

Milli Məclisin deputatı

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərarası əlaqələrin uğuru təkcə siyasi və iqtisadi maraqlarla deyil, həm də xalqlar arasında mövcud olan tarixi, mədəni və mənəvi əlaqələrlə ölçülür. Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri bu baxımdan xüsusi diqqət çəkən nümunələrdən biridir. İki qardaş xalqı birləşdirən ortaq tarix, dil, mədəniyyət və milli-mənəvi dəyərlər son illərdə dövlətlərarası münasibətlərin də yeni mərhələyə yüksəlməsinə imkan yaradıb.

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin hazırkı vəziyyətini, gələcək perspektivlərini və bu münasibətlərin regional əhəmiyyətini dolğun şəkildə nümayiş etdirir. Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlər artıq klassik dostluq və tərəfdaşlıq çərçivəsini aşaraq hərtərəfli müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib.

Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin bugünkü səviyyəyə çatmasında dövlət başçıları arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında yaranmış səmimi münasibətlər, müntəzəm görüşlər və qarşılıqlı səfərlər ikitərəfli əməkdaşlığın bütün istiqamətlər üzrə genişlənməsinə şərait yaradıb. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, son beş ildə ən yüksək səviyyədə müntəzəm 15 qarşılıqlı səfər və sıx təmaslarımız bu əlaqələrin dinamik inkişafı və möhkəmlənməsi üçün əlverişli şərait yaradır.

2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana, 2025-ci ildə isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin ölkəmizə səfərləri çərçivəsində imzalanmış sənədlər münasibətlərin tarixində yeni səhifə açıb. “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki ölkə arasında əlaqələrin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirib. Bu sənədlər Azərbaycan və Özbəkistanın gələcək inkişaf strategiyalarında bir-birini vacib tərəfdaş kimi gördüyünü nümayiş etdirir. Müttəfiqlik münasibətləri statusu iqtisadi əməkdaşlığın, təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin, beynəlxalq təşkilatlarda koordinasiyanın və humanitar əlaqələrin daha da genişlənməsinə imkan yaradır.

Ali Dövlətlərarası Şura Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin institusional inkişafında mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Bu mexanizm iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın koordinasiyasını təmin edir, uzunmüddətli prioritetləri müəyyənləşdirir və həyata keçirilən layihələrin effektivliyini artırır. Şuranın Bakı və Daşkənddə keçirilmiş iclasları münasibətlərin sistemli və planlı şəkildə inkişaf etdirildiyinin göstəricisidir. Bu şuranın fəaliyyəti gələcəkdə yeni layihələrin və təşəbbüslərin reallaşdırılması üçün də mühüm zəmin yaradır.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əlaqələr son illərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə genişlənib. 2025-ci ildə ticarət dövriyyəsinin 795 milyon dollara çatması və əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artması iqtisadi münasibətlərdə keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlandığını göstərir. 2026-cı ilin ilk aylarında da artım dinamikasının davam etməsi iqtisadi əməkdaşlığın dayanıqlı xarakter aldığını təsdiqləyir.

Azərbaycan və Özbəkistan enerji sahəsində uzun illərdir əməkdaşlıq edir. Lakin son dövrdə bu əməkdaşlıq yeni istiqamət qazanıb. Yaşıl enerji sahəsində həyata keçirilən təşəbbüslər iki ölkənin enerji gündəliyində mühüm yer tutur. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan tərəfindən təsis edilən “Yaşıl Dəhliz Birliyi” bərpaolunan enerji resurslarının inkişafı və ixracı istiqamətində mühüm addımdır. Bu layihə Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında enerji əməkdaşlığının yeni modelini formalaşdırır və regionun enerji təhlükəsizliyinə əlavə töhfə verir. Yaşıl enerji dəhlizi həm də qlobal enerji keçidi dövründə Türk dövlətlərinin yeni əməkdaşlıq imkanlarını nümayiş etdirir.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində xüsusi yer tutur. Füzuli şəhərində Özbəkistan tərəfindən inşa edilən Mirzə Uluqbəy adına məktəb qardaş ölkənin Azərbaycana verdiyi dəstəyin konkret ifadəsidir. Bu məktəb yalnız təhsil müəssisəsi deyil, həm də iki xalq arasında dostluğun və həmrəyliyin təntənəsidir. Şuşa ilə Xivə arasında qardaşlaşmış şəhər münasibətlərinin qurulması isə ortaq mədəni irsin qorunmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında humanitar əməkdaşlıq münasibətlərin ən güclü istiqamətlərindən biridir. Mədəniyyət günləri, incəsənət festivalları, elmi konfranslar, kitab layihələri və müxtəlif humanitar təşəbbüslər xalqlar arasında yaxınlığı daha da möhkəmləndirir. Nizami Gəncəvinin adını daşıyan Özbəkistan Milli Pedaqoji Universiteti, Xivədə keçirilən “Şuşa Günləri”, Bakıda yaradılan “Özbəkistan” parkı bu əlaqələrin simvolik nümunələridir. Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi layihələr də humanitar əməkdaşlığın genişlənməsində mühüm rol oynayır.

Təhsil sahəsində əməkdaşlıq gələcək nəsillərin formalaşması baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycanda və Özbəkistanda təhsil alan tələbələrin sayının artması gənclər arasında əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edir. Media sahəsində keçirilən Azərbaycan–Özbəkistan Media Forumları da informasiya məkanında əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirir. QHT forumları və birgə qrant proqramları isə vətəndaş cəmiyyətləri arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfə verir.

Azərbaycan və Özbəkistan Türk Dövlətləri Təşkilatının ən fəal üzvlərindən hesab olunur. Hər iki ölkə Türk dünyasının siyasi, iqtisadi və humanitar inteqrasiyasının dərinləşdirilməsinə xüsusi önəm verir. Türk Dövlətləri Təşkilatının son illərdə artan nüfuzu, qəbul edilən qərarlar və həyata keçirilən layihələr bu istiqamətdə mühüm nəticələr əldə olunduğunu göstərir. Azərbaycan və Özbəkistan TDT-ni yalnız əməkdaşlıq platforması deyil, həm də ortaq gələcəyin qurulması üçün strateji mexanizm kimi qiymətləndirir. Dövlətimizin başçısı qeyd edib: “Ötən il Qəbələdə Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü keçirildi. Təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığa dair əsas məsələlər müzakirə edildi və TDT-nin möhkəmləndirilməsi, Türk dünyasında daha sıx birliyin təmin edilməsi, onun siyasi, iqtisadi və hərbi gücünün artırılması, həmçinin qlobal arenada təsir və güc mərkəzinə çevrilməsi məqsədilə bəyannamələr imzalandı. Azərbaycan və Özbəkistan TDT-ni təkcə dövlətlərarası əməkdaşlıq platforması kimi deyil, həm də ortaq tariximizi, mədəniyyətimizi və mənəvi dəyərlərimizi gələcəyə daşıyan mühüm birlik kimi dəyərləndirir”.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri son illərdə sürətlə inkişaf edib. Özbəkistan bu prosesdə xüsusi yer tutur. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərinə tamhüquqlu iştirakçı kimi qoşulması regionlararası əməkdaşlığın yeni mərhələsini formalaşdırıb. Bu addım Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında siyasi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakı regionun gələcək inkişafında mühüm rol oynayacaq.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri tarixinin ən yüksək inkişaf mərhələsini yaşayır. Siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, investisiyalar, enerji, nəqliyyat, təhsil, mədəniyyət və humanitar sahələrdə əldə olunan nəticələr Azərbaycan və Özbəkistanın uzunmüddətli müttəfiq olduqlarını təsdiqləyir. Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasında formalaşan əməkdaşlıq modeli təkcə iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Türk dünyası və Avrasiya məkanı üçün uğurlu tərəfdaşlıq nümunəsidir.

Tarixi müstəqilliyimizin ilk illərində ölkədə hökm sürən siyasi böhran, nizami ordunun formalaşdırılmaması və qeyri-peşəkar idarəçilik Azərbaycanı ağır sınaqlarla üz-üzə qoydu. Hakimiyyətdə yol verilən ciddi strateji səhvlərin fonunda dövlətin müdafiə qabiliyyətinin olmamasının nəticəsi kimi Ermənistan silahlı qüvvələri torpaqlarımızı işğal etməyə başladı. Qədim yurd yerlərimizdən olan Laçın rayonu da həmin faciəli dövrdə işğala məruz qaldı. Strateji əhəmiyyətə malik rayonun müdafiəsi lazımi səviyyədə təşkil olunmadığından Laçın düşmən nəzarətinə keçdi. İşğal nəticəsində rayon talan edildi, əhalisi doğma yurd-yuvasından didərgin salındı və xalqımız tarixinin ən ağrılı faciələrindən birini yaşadı.

Böyük strateji əhəmiyyətə malik Laçın rayonu 1992-ci il mayın 18-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olundu. İşğal yüzlərlə insanın həyatına son qoydu, 300-dən artıq hərbi və mülki şəxs həlak oldu və itkin düşdü. Rayonun zəngin tarixi-mədəni irsi dağıdıldı, yaşayış məntəqələri viran edildi, milli-mənəvi sərvətlərimiz vandalizmə məruz qaldı.

Bu fikirləri YAP İdarə Heyətinin üzvü, Milli Məclisin deputatı Rəşad Mahmudov XQ-ə açıqlamasında bildirib.

O qeyd edib ki, Laçının işğalı əvvəlcədən hazırlanmış siyasi ssenarinin tərkib hissəsi idi. Beynəlxalq siyasi dairələrin laqeydliyi və ölkə daxilində hökm sürən hakimiyyət böhranı Ermənistanın işğal planlarının həyata keçirilməsinə əlverişli şərait yaratdı. Laçının ələ keçirilməsi ilə Ermənistan keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti ilə quru əlaqəsini təmin etdi. Həmin günlərdə isə sanki heç nə baş vermirmiş kimi Bakıda hakimiyyət və vəzifə uğrunda amansız çəkişmələr davam edirdi. Dövlət idarəçiliyində yaranmış xaos müdafiə sistemini iflic vəziyyətinə salmış, işğalçı qüvvələrin irəliləməsini sürətləndirmişdi. Cəbhədə Azərbaycan torpaqları bir-birinin ardınca işğal olunur, paytaxtda siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə dövlətin taleyini təhlükə altına qoyurdu.

Xalqın qətiyyətli iradəsi ilə Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Qısa müddətdə ölkədə ictimai-siyasi sabitlik bərqərar edildi, milli təhlükəsizlik sistemi möhkəmləndirildi, Silahlı Qüvvələrin müasir standartlar əsasında inkişafı prioritet dövlət siyasəti kimi müəyyənləşdirildi. Ordu ardıcıl islahatlar nəticəsində peşəkarlığını, döyüş hazırlığını və texniki imkanlarını davamlı şəkildə artırdı. Azərbaycanın sülh siyasətinə sadiqliyi, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan mövqeyi işğal faktının dünya ictimaiyyətinin diqqətində saxlanılmasına, ölkənin haqlı mövqeyinin beynəlxalq müstəvidə müdafiəsinə geniş imkan yaratdı. Güclü dövlət idarəçiliyi, peşəkar ordu və ardıcıl diplomatik fəaliyyət sonrakı illərdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasını təmin edən tarixi uğurun möhkəm təməlini formalaşdırdı.

Nəhayət uzun illər işğal altında qalan Laçın Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qazanılmış 44 günlük Vətən müharibəsində əldə edilən tarixi qələbənin və Ermənistanın imzalamağa məcbur olduğu kapitulyasiya aktının nəticəsi olaraq azadlığına qovuşdu. 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycana təhvil verildi. 2022-ci il avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri tamamilə Azərbaycanın nəzarətinə keçərək doğma sakinlərinə yenidən qucaq açdı.

Prezident İlham Əliyev Müzəffər Ali Baş Komandan kimi qətiyyətli siyasi iradəsi, dəqiq hərbi strategiyası və sarsılmaz rəhbərliyi ilə bütün cəbhələrdə düşmənə ağır məğlubiyyət yaşatdı. Dövlət başçısı milli birliyin, xalq–ordu həmrəyliyinin və qalib Azərbaycanın rəmzi olaraq müasir tariximizdə silinməz iz buraxdı, böyük liderlik nümunəsini yaratdı. Məhz bu rəhbərlik xalqın sonsuz inam və etimadını daha da möhkəmləndirdi.

İşğal illərində dağıdılan, talan olunan Laçın qısa zaman içində Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə nəhəng quruculuq və bərpa proqramının əsas ünvanlarından biri oldu. Müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun salınan yaşayış məhəllələri, avtomobil yolları, körpülər, məktəblər, xəstəxanalar, inzibati və sosial obyektlər tikilərək ərsəyə gətirildi, Laçın yenidən qurulmağa başlanıldı. Doğma torpaqlarına qayıdan insanların sevinci, istifadəyə verilən hər yeni obyekt və həyata keçirilən hər layihə Azərbaycanın iqtisadi gücünü, dövlət iradəsini və Böyük Qayıdış proqramının uğurla icrasını parlaq şəkildə nümayiş etdirdi. Uzun ayrılıqdan sonra laçınlılar doğma torpaqlarında yaşamağa davam etdilər.

Deputat sonda bildirib ki, məhz Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi və liderliyi sayəsində strateji əhəmiyyət daşıyan Laçın rayonu işğaldan azad edildi. Baxmayaraq Ermənistan Qarabağa açılan əsas giriş qapısı sayılan Laçının geri qaytarılmasını mümkünsüz hesab edirdilər. Bu gün isə həmin Laçında Azərbaycan bayrağı dalğalanır, laçınlılar öz əsrarəngiz yurdlarına qayıdaraq təhlükəsiz və firavan həyat sürürlər. Bu xoşbəxtliyi laçınlılara və Azərbaycan xalqına Prezident İlham Əliyev bəxş etdi. Laçının azadlığı xalqımızın yaddaşında böyük zəfərin parlaq səhifələrindən biri kimi yaşayır. Böyüklüyün, liderliyin və siyasi iradənin gətirdiyi ən böyük xoşbəxtlik xalqı arzusuna çatdırdı. Prezident İlham Əliyev bu arzunu gerçəyə çevirərək laçınlıları doğma yurdlarına, Laçını isə öz sahibinə qovuşdurdu. Onun xalqın milli arzularını gerçəkləşdirən lider kimi qazandığı böyük nüfuz bir daha göstərdi ki, bu yüksəliş və xalq sevgisi təsadüfi deyil.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri iki qardaş ölkə arasındakı münasibətlərin hansı mərhələyə çatdığını bir daha göstərdi. Daşkənddə imzalanan “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə” sadəcə diplomatik sənəd deyil. Bu gələcəyə hesablanmış siyasi iradənin ifadəsidir. Azərbaycan və Özbəkistan artıq yalnız dost və strateji tərəfdaş deyil. Onlar bir-birinin gücünü tamamlayan, iqtisadiyyatdan mədəniyyətə, nəqliyyatdan təhlükəsizliyə qədər geniş sahələrdə birlikdə hərəkət edən iki qardaş dövlətdir.

Xüsusilə Qarabağ məsələsində Özbəkistanın Azərbaycana verdiyi dəstək bu münasibətlərin səmimiyyətini göstərdi. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşası, indi isə Xankəndi ilə Urgəncin, Laçınla Buxaranın qardaşlaşması artıq siyasi münasibətlərin xalqların gündəlik həyatına keçdiyini göstərir.

Ən diqqətçəkən məqam isə budur Türk dünyasında birlik artıq yalnız mədəni yaxınlıqdan ibarət deyil. Ortada konkret yollar, dəmir yolları, ticarət layihələri, investisiyalar və siyasi əməkdaşlıq var. Tarix boyu türk dövlətləri çox zaman bir-biri ilə rəqabət aparıb. Bu gün isə mənzərə dəyişir. Heç bir dövlət digərinin üzərində hakimiyyət qurmağa çalışmır. Hər biri öz bayrağı, sərhədi və suverenliyi ilə dayanır, amma ortaq maraqlarda bir araya gəlir.

Məhz bu, bugünkü Türk dünyasının ən böyük üstünlüyüdür. Azərbaycan bu prosesdə mühüm körpü rolunu oynayır. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın güclü dövlətlərindən biri kimi həmin körpünün digər tərəfini formalaşdırır. Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və digər türk dövlətləri ilə əlaqələrin genişlənməsi isə bu mənzərəni daha da tamamlayır.

Bu gün söhbət keçmişdəki kimi bir imperiya qurmaqdan getmir. Söhbət müstəqil dövlətlərin bir-birinə dayaq olduğu yeni əməkdaşlıq modelindən gedir. Bəlkə də “Turan” anlayışının müasir dövrdə ən real mənası məhz budur: bir bayraq altında yaşamaq yox, müxtəlif bayraqlar altında bir məqsədə doğru irəliləmək. Daşkənddə verilən mesaj da əslində bundan ibarətdir Türk dünyası artıq yalnız ortaq tarixini xatırlamır, ortaq gələcəyini də qurmağa başlayır.

Nəsib Məhəməliyev,
Milli Məclisin deputatı

Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya respublikaları ilə əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. Regionun hər bir ölkəsi ilə həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli formatda, BMT, ATƏT, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, İSESKO, YUNESKO, Türk Dövlətləri Təşkilatı və s. platformalarda yüksək səviyyədə əməkdaşlıq quran Azərbaycan hər ötən gün bu əməkdaşlığı bir qədər də irəli aparır, yaxın gələcəkdə yeni əlaqələr üçün perspektiv imkanlar yaradır.

Azərbaycanın region ölkələri ilə əməkdaşlığında Özbəkistan xüsusi paya və çəkiyə sahibdir. İki ölkə arasında iqtisadi və ticari əlaqələrin ildən-ilə genişlənməsi, açıqlanan iqtisadi göstəricilər belə bir qənaət formalaşdırır. Elə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə iqtisadi və ticari sahədə əldə edilən nəticələrə, ümumiyyətlə bütün istiqamətlərdə mövcud olan əlaqələr və gələcək inkişaf perspektivlərinə diqqət çəkdi. Dövlət başçısının dediyi kimi, Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi təkcə keçən il 2024-cü illə müqayisədə 3 dəfədən çox artım qeydə alınıb. Nəticədə Azərbaycan və Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi 795 milyon dollar təşkil edib. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında ticarət dövriyyəsi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 33 faiz artaraq 144 milyon dollara çatıb ki, bu da Cənab Prezidentin bildirdiyi kimi, əla göstəricidir.

İqtisadi sahədə Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin əsas istiqamətlərindən birini də enerji sektoru, alternativ enerji mənbələri, xüsusən yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq təşkil edir. Dövlət başçısı Özbəkistan mediasına müsahibəsi zamanı bildirdi ki, Özbəkistanın OZLITINEFTGAZ institutu və “SOCAR NIPI Nefteqaz”ın bazasında yaradılan “Neftegaztexnologiya” birgə müəssisəsi 2016-cı ildən bəri neft-qaz sahəsində uğurla fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, 2024-cü ildə yaradılan SOCAR və “Özbəknefteqaz” SC arasında birgə müəssisə olan “Turan Energy AFEZCO” “Azərikimya” İstehsalat Birliyi tərəfindən istehsal olunan yüksəktəzyiqli polietilenin Özbəkistana ixracını həyata keçirir.

Yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığa gəlincə, keçən il Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın müvafiq energetika idarələri tərəfindən Bakıda “Yaşıl Dəhliz Birliyi” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti təsis olunub. Bu birgə müəssisə Azərbaycan-Mərkəzi Asiya yaşıl enerji dəhlizi layihəsinin həyata keçirilməsini, bərpaolunan enerji ixracını və onun Xəzər dənizinin dibi ilə nəqli imkanlarını əlaqələndirmək məqsədilə yaradılıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə mühüm siyasi, iqtisadi, eləcə də regional və qlobal məsələlərin təhlili baxımından əhəmiyyətli idi. Müsahibənin ən mühüm geoiqtisadi istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika məsələsidir.

Bildiyimiz kimi Azərbaycan Cənubi Qafqazda Şərqlə Qərb arasında əsas tranzit mərkəzlərindən, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm iqtisadi və nəqliyyat qovşaqlarından biridir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi bu üstünlüklər iki ölkəni ümumi maraqlar çərçivəsində birləşdirərək təbii tərəfdaşa çevirir.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq istiqamətində Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezidentin fikrincə, belə bir inteqrasiya bütün region üçün yeni iqtisadi və tranzit imkanları yarada bilər. Burada söhbət Çin, Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Cənubi Qafqaz və daha sonra Avropa arasında vahid və şaxələndirilmiş bağlantıların gücləndirilməsindən gedir.

Bu baxımdan dövlət başçısının müsahibəsindən gəlinən qənaət ondan ibarətdir ki, Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığı regional nəqliyyat xəritəsinin formalaşmasında mühüm rol oynaya bilər.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində ən mühüm siyasi tezislərdən biri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin artıq ən yüksək səviyyəyə – müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsidir. Dövlət başçısı sözügedən müsahibədə haqlı olaraq iki ölkə arasında münasibətlərin təməlində ortaq tarix, mədəniyyət, dil, mənəvi dəyərlər, xalqlar arasında qarşılıqlı rəğbət və həmrəyliyin dayandığını vurğulayır. Cənab Prezident bildirir ki, son illərdə bu möhkəm təməl üzərində qurulan dövlətlərarası əlaqələr görünməmiş inkişaf mərhələsinə daxil olub və yeni məzmun qazanıb.

Müsahibədə diqqət çəkən məqamlardan biri iki ölkə arasında münasibətlərin şəxsi liderlər səviyyəsində də inkişaf etdiyini vurğulaması oldu. Bu mənada Prezident İlham Əliyev müsahibədə özbək hıəmkarı Şavkat Mirziyoyevin iki ölkə arasında qardaşlıq, birlik və müttəfiqliyin möhkəmləndirilməsində xüsusi rolunu qeyd edir. Son beş ildə dövlət başçıları səviyyəsində 15 qarşılıqlı səfərin həyata keçirilməsi həm ölkələr, həm də liderlər arasında münasibətlərin, həmçinin Bakı ilə Daşkənd arasında siyasi dialoqun intensivliyini göstərən mühüm göstəricidir. Cənab Prezidentin qeyd etdiyi kimi hər iki ölkənin dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri iki müstəqil, güclü və suveren dövlətimiz arasında təbii müttəfiqliyi rəsmi olaraq möhkəmləndirib. Cənab İlham Əliyev qeyd edib:

”2024-cü ilin avqustunda mənim Özbəkistana dövlət səfərim, 2025-ci ilin iyulunda isə Özbəkistan Prezidentinin Azərbaycana dövlət səfəri oldu. Bu ikitərəfli səfərlər zamanı imzalanan çoxsaylı sənədlər, xüsusən “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki müstəqil, güclü və suveren dövlətimiz arasında təbii müttəfiqliyi rəsmi olaraq möhkəmləndirdi. Bu sənədlər ölkələrimiz arasında əlaqələrin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da gücləndirdi və əməkdaşlığımızın gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar açdı”

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) səviyyəsində də yüksələn xətlə inkişaf edir. Cənab Prezident haqlı olaraq qeyd edir ki, Azərbaycan və Özbəkistan TDT-yə yalnız dövlətlərarası əməkdaşlıq platforması kimi deyil, ortaq tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərləri birlikdə gələcəyə daşıyan təşkilat kimi baxır. Burada siyasi mesaj kifayət qədər aydındır. Bakı və Daşkənd türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın daha da dərinləşməsində maraqlıdır.

Müsahibənin mühüm məqamlarından biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiyaya verdiyi mesajdır. Müsahibədə dövlət başçısı regionun strateji əhəmiyyətini açıq şəkildə vurğulayır. Bu baxımdan Azərbaycanın son illərdə Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin intensivləşməsi təsadüfi deyil.

Milli Məclisin deputatı Kamal Cəfərov mövzu ilə bağlı "atributinfo.az"la fikirlərini bölüşərək qeyd edib ki, bu müttəfiqlik münasibətləri regionda iqtisadi tərəqqinin təməl sütunudur:
“Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə, xüsusən də Özbəkistanla münasibətlərin yeni səviyyəyə çatdırılması təsadüfi xarakter daşımır. Dövlət başçısının müsahibəsində vurğulanan məqamlar göstərir ki, Bakı və Daşkənd arasında qurulan müttəfiqlik sənədləri iki ölkənin tarixi, mədəni və siyasi iradəsinin məntiqi nəticəsidir. Ali Dövlətlərarası Şuranın fəal institusional mexanizm kimi çalışması, ikitərəfli səfərlərin sistemli xarakter alması siyasi dialoqun ən yüksək nöqtədə olduğunu təsdiqləyir. İki ölkənin iqtisadi imkanlarının bir-birini tamamlaması tərəfdaşlığımızı daha davamlı edir”.
Deputat vurğulayıb ki, Bakı və Daşkənd arasında formalaşan çoxtərəfli münasibətlər şəbəkəsi həm də regionun nəqliyyat və logistika xəritəsini yenidən formalaşdırır:
“Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın geosiyasi çəkisi məhz Bakı və Daşkənd kimi aparıcı mərkəzlərin birgə təşəbbüsləri sayəsində artır. Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan marşrutunun Orta Dəhlizlə inteqrasiya olunması, habelə yaşıl enerji sahəsində regional birliklərin qurulması Avrasiyanın nəqliyyat və energetika təhlükəsizliyini kökündən dəyişir”.
Kamal Cəfərov nəzərə çatdırıb ki, münasibətlərin digər mühüm sütununu mədəni-humanitar sahədə, təhsildə və vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində qurulan sıx bağlar təşkil edir:
“Azad olunmuş ərazilərin bərpasında Özbəkistanın nümayiş etdirdiyi həmrəylik, təhsil və mədəniyyət mübadiləsinin genişlənməsi, birgə qrant layihələrinin gerçəkləşməsi humanitar sahədə sarsılmaz körpü yaradıb. Bu inteqrasiya həm də Türk Dövlətləri Təşkilatının ümumi gücünə bilavasitə töhfə verir. Azərbaycan və Özbəkistan Türk dünyasının birliyini, ortaq irsin qorunmasını və beynəlxalq platformalarda vahid mövqedən çıxış etməyi özlərinin strateji prioriteti hesab edirlər”.- Deputat bildirib.

Bəradər Səməndərli
"Atributinfo.az"

Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər artıq ənənəvi dostluq və strateji tərəfdaşlıq çərçivəsini aşaraq müttəfiqlik, ortaq geosiyasi maraqlar və uzunmüddətli strateji hədəflər üzərində qurulan yeni mərhələyə daxil olub.
Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin ən mühüm xüsusiyyəti onların yalnız siyasi maraqlara söykənməməsidir. Ortaq tariximiz, dilimiz, mədəniyyətimiz, mənəvi dəyərlərimiz və xalqlarımız arasında əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbət dövlətlərarası münasibətlərin möhkəm ictimai və mənəvi bazasını təşkil edir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində də xüsusi vurğulandığı kimi, məhz bu möhkəm təməl üzərində qurulan münasibətlər son illərdə ən yüksək pilləyə – müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib.
Bu yüksəlişdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad və səmimi dostluq münasibətlərinin xüsusi rolu vardır. Son beş ildə dövlət başçıları səviyyəsində 15 qarşılıqlı səfərin həyata keçirilməsi münasibətlərin intensivliyini göstərən olduqca mühüm göstəricidir
Düşünürəm ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü modeli Türk dünyasında dövlətlərarası əməkdaşlığın uğurlu nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilməlidir. Burada tarixi bağlılıq konkret siyasi iradə, iqtisadi maraqlar və ortaq gələcək vizyon ilə tamamlanır.
2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana, 2025-ci ildə isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfərləri zamanı imzalanmış “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” bu tarixi yaxınlığa artıq konkret hüquqi-siyasi məzun verir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mühüm üstünlüklərindən biri siyasi dialoqun iqtisadi əməkdaşlığa çevrilməsidir. Artıq söhbət yalnız qarşılıqlı ticarətdən deyil, ortaq investisiyalardan, birgə istehsaldan, energetika, nəqliyyat və logistika layihələrindən gedir.

2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatması bu dinamikanın real iqtisadi ifadəsidir. Eyni zamanda, 500 milyon dollar ümumi kapitalla yaradılmış Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi üçün mühüm institusional platformaya çevrilib.

Bu faktlar bir həqiqəti təsdiqləyir: Azərbaycan və Özbəkistan artıq yalnız ticarət tərəfdaşları deyil. İki ölkə birgə iqtisadi məkanın elementlərini formalaşdırmağa başlayan strateji tərəfdaşlardır.

Energetika sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi, xüsusilə Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaradılmış “Yaşıl Dəhliz Birliyi”nin fəaliyyəti isə münasibətlərin gələcəyə hesablandığını göstərir. Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanın bərpaolunan enerji potensialının Azərbaycan vasitəsilə Qərb istiqamətinə çıxarılması perspektivi ölkəmizin regional enerji mərkəzi kimi rolunu daha da gücləndirir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində diqqəti cəlb edən ən mühüm strateji istiqamətlərdən biri nəqliyyat və logistika məsələsidir.
Azərbaycanın Cənubi Qafqazda, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyada yerləşməsi iki ölkəni Şərqlə Qərbi birləşdirən marşrutların təbii tərəfdaşlarına çevirir. Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolunun Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası perspektivi isə bütövlükdə Avrasiya nəqliyyat xəritəsini dəyişdirə biləcək miqyasda layihədir.

Məncə, burada Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi siyasətin strateji nəticəsini xüsusilə görmək lazımdır. Azərbaycan artıq yalnız Cənubi Qafqaz ölkəsi kimi çıxış etmir. Ölkəmiz Mərkəzi Asiya–Xəzər–Cənubi Qafqaz–Türkiyə–Avropa geosiyasi və geoiqtisadi xəttinin əsas birləşdirici həlqələrindən birinə çevrilib.

Bu baxımdan Orta Dəhlizin əhəmiyyəti sırf tranzit gəlirləri ilə ölçülməməlidir. Bu dəhliz türk dövlətlərini coğrafi, iqtisadi və nəticə etibarilə siyasi baxımdan bir-birinə daha sıx bağlayan strateji infrastrukturdur
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcəyi ilə bağlı verilən mesajlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qəbələdə keçirilmiş TDT Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşündə təşkilatın möhkəmləndirilməsi, Türk dünyasında daha sıx birliyin təmin olunması, onun siyasi, iqtisadi və hərbi gücünün artırılması və qlobal arenada təsir və güc mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində mühüm qərarların qəbul edilməsi təsadüfi deyil.
Bu, Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcəyi haqqında kifayət qədər aydın strateji baxışdır.
Dünyada yeni güc mərkəzlərinin formalaşdığı, ənənəvi beynəlxalq münasibətlər sisteminin ciddi transformasiya keçirdiyi bir dövrdə Türk dünyasının böyük demoqrafik potensialı, zəngin enerji ehtiyatları, Şərqlə Qərb arasındakı strateji coğrafiyası və ortaq tarixi-mədəni bazası onun beynəlxalq münasibətlər sistemində çəkisini artırır.
Azərbaycan və Özbəkistan bu prosesin aparıcı dövlətləri sırasındadır. Ölkələrimizin TDT çərçivəsində siyasi dialoqun, iqtisadi əlaqələrin, nəqliyyat-logistika imkanlarının və humanitar əməkdaşlığın inkişafına verdiyi töhfə Türk dünyasında inteqrasiyanın real məzmun qazanmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsinin ümumi siyasi mahiyyətinə nəzər saldıqda daha böyük mənzərə görünür.
Azərbaycanın xarici siyasəti bu gün bir neçə strateji istiqaməti vahid konsepsiyada birləşdirir:
Cənubi Qafqazda yeni reallığın möhkəmləndirilməsi, Mərkəzi Asiya ilə inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi, Türk Dövlətləri Təşkilatının gücləndirilməsi, Orta Dəhlizin inkişafı, enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi və Şərqlə Qərb arasında Azərbaycanın strateji mövqeyinin daha da möhkəmləndirilməsi.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik əsasında genişlənməsi, ölkəmizin Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakı bunun ən aydın göstəricilərindəndir. Prezidentin müsahibəsində də vurğulandığı kimi, bu əməkdaşlıq mexanizmləri yalnız dövlətlərarası əlaqələrin inkişafına deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında sülhə, sabitliyə və davamlı tərəqqiyə xidmət edir.
Bu gün Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi çoxvektorlu və milli maraqlara əsaslanan siyasətin nəticəsində Azərbaycan regionda prosesləri müşahidə edən deyil, yeni əməkdaşlıq formatlarının formalaşmasında iştirak edən, təşəbbüs irəli sürən və müxtəlif geosiyasi məkanları birləşdirən dövlət mövqeyindədir.
Azərbaycan–Özbəkistan müttəfiqliyinin güclənməsi də məhz bu siyasətin mühüm tərkib hissəsidir. İki qardaş dövlət arasında yüksələn strateji tərəfdaşlıq Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının rifahına xidmət etməklə yanaşı, Türk dünyasının birliyini möhkəmləndirir, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni əməkdaşlıq məkanı yaradır və Avrasiyanın gələcək siyasi-iqtisadi arxitekturasının formalaşmasına mühüm töhfə verir.

Mətanət Səfərli

YAP Nəsimi Rayon Təşkilatının əməkdaş

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə sürətli inkişaf dinamikası ilə seçilərək, iki qardaş ölkə arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə mühüm zəmin yaradıb. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də bu münasibətlərin hazırkı yüksək səviyyəsini və gələcək perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur.

Dövlət başçısının sözlərinə görə, Azərbaycan və Özbəkistan arasında siyasi dialoq ən yüksək səviyyədədir. Son beş ildə dövlət başçıları arasında həyata keçirilən qarşılıqlı səfərlər və müntəzəm təmaslar əlaqələrin dinamik inkişafına ciddi töhfə verib. Qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi iki ölkə arasında münasibətlərin yalnız diplomatik müstəvidə deyil, həm də strateji əməkdaşlıq səviyyəsində möhkəmləndiyini göstərir.

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfərləri zamanı bu ölkənin əldə etdiyi sosial-iqtisadi nailiyyətlərə xüsusi diqqət yetirməsi də təsadüfi deyil. Müasir şəhərlərin salınması, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, elm, təhsil, mədəniyyət və idmana göstərilən diqqət Özbəkistanın sürətli inkişafının əsas göstəricilərindəndir. Azərbaycan tərəfi bu uğurları yüksək qiymətləndirir və Özbəkistanın inkişaf modelinə, əldə etdiyi nəticələrə hörmətlə yanaşır.

İki ölkə arasındakı münasibətlərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri dövlət başçıları arasında formalaşmış səmimi və qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlərdir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev haqqında səsləndirdiyi yüksək fikirlər bu siyasi münasibətlərin şəxsi dostluq və qardaşlıq bağları ilə də möhkəmləndiyini nümayiş etdirir. Bu amil dövlətlərarası əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi üçün mühüm siyasi zəmin yaradır.

Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri tarixi, milli və mədəni yaxınlığa əsaslanır. Hər iki xalqın ortaq türk kökləri, zəngin tarixi-mədəni irsi və mənəvi dəyərləri ölkələr arasında əlaqələrin təbii əsasını təşkil edir. Məhz bu ortaq dəyərlər siyasi iradə ilə birləşdikdə əməkdaşlığın bütün istiqamətlər üzrə genişlənməsi üçün əlverişli imkanlar yaranır.

Dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri nəticəsində Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin müttəfiqlik xarakteri daha da möhkəmlənib. Bu, iki müstəqil, güclü və suveren dövlətin bir-birinin milli maraqlarına hörmət əsasında yaxın əməkdaşlıq qurduğunu göstərir. Müttəfiqlik münasibətləri siyasi dialoqun davamlılığını təmin etməklə yanaşı, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, investisiya və humanitar sahələrdə yeni layihələrin həyata keçirilməsinə də imkan yaradır.

Xüsusilə nəqliyyat və logistika sahəsində Azərbaycan və Özbəkistanın əməkdaşlığı böyük perspektivlər vəd edir. Orta Dəhliz çərçivəsində iki ölkənin imkanlarının əlaqələndirilməsi Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz və Avropa arasında ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsinə mühüm töhfə verə bilər. Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistan yalnız ikitərəfli əməkdaşlıqda deyil, daha geniş regional proseslərdə də bir-birini tamamlayan tərəfdaşlardır.

Mədəni-humanitar əlaqələr də Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Ədəbiyyat, incəsənət, təhsil, elm və digər sahələrdə qarşılıqlı layihələrin həyata keçirilməsi xalqlarımızı bir-birinə daha da yaxınlaşdırır. Tarixi və mədəni irsin qorunması və təbliği istiqamətində əməkdaşlıq isə gələcək nəsillər arasında qarşılıqlı anlaşmanın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin strateji əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir. Qarşılıqlı etimad, siyasi iradə, tarixi-mədəni yaxınlıq və ortaq maraqlar iki ölkə arasında əməkdaşlığın möhkəm təməlini formalaşdırır.

Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri sadəcə qonşu və dost dövlətlərin əməkdaşlığı deyil, ortaq dəyərlərə və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan möhkəm müttəfiqlik nümunəsidir. Dövlət başçılarının siyasi iradəsi və xalqlar arasında mövcud olan qardaşlıq münasibətləri bu əlaqələrin gələcəkdə də yeni mərhələyə yüksələcəyinə əminlik yaradır.

Eyvaz Qurbanov
Milli Məclisin deputatı

Mədəni-humanitar sahədəki dinamik inkişaf və əsrlərə söykənən mənəvi bağlar Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında siyasi münasibətlərin xarakterini müəyyən edən strateji təməl rolunu oynamaqla "soft power" mexanizmi kimi çıxış edir. Bu faktor ikitərəfli siyasi dialoqun məzmununu zənginləşdirir və mədəni diplomatiya əlaqələrin perspektivini birbaşa daxili, yaxud xarici geopolitik təsirlərdən qoruyur.
Bu mənada Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində "İki qardaş ölkə – Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər ortaq tarixə, mədəniyyətə, dil və mənəvi dəyərlərə, həmçinin birliyə, həmrəyliyə və xalqlarımızın əsrlərlə davam etdirdiyi, nəsildən-nəslə ötürdüyü dərin qarşılıqlı rəğbətə əsaslanması" barədə səsləndirdiyi fikirlər təsadüf hesab edilə bilməz və dövlətlər arasındakı strateji tərəfdaşlığın və sarsılmaz müttəfiqliyin dərin ideoloji mahiyyətini ən dəqiq şəkildə ifadə edir. İki ölkəni birləşdirən amillər təkcə geopolitik maraqlar və ya iqtisadi layihələr deyil, əsrlər boyu formalaşmış ortaq mədəni irs, ədəbiyyat, elm və mənəvi dəyərlər sistemidir. Müasir beynəlxalq münasibətlər fərqli siyasi konyunkturalardan asılı olaraq dəyişə bilsə də, məhz belə möhkəm mədəni-humanitar təmələ söykənən ittifaqlar əbədi və sarsılmaz xarakter daşıyır.
Mədəni birliyin mövcudluğu eyni zamanda siyasi qərarların sadəcə rəsmi protokollar kimi deyil, tarixi ədalətin və qardaşlığın təzahürü kimi qavranılmasını təmin edir. Siyasi və iqtisadi maraqlar qlobal konyunkturadan asılı olaraq dəyişə və ya sınaqlarla üzləşə bilsə də, ortaq dil, din, ədəbiyyat və incəsənət üzərində qurulan tərəfdaşlıq dövlətlərarası münasibətlərə unikal bir immunitet qazandırır. Məhz bu mənəvi təməl istənilən diplomatik maneənin və ya xarici təzyiqin asanlıqla dəf edilməsinə imkan verir.
Aydındır ki, Türk dünyasının görkəmli klassikləri — Əlişir Nəvai, Mirzə Uluqbəy, Nizami Gəncəvi, Nəsirəddin Tusi, Məhəmməd Füzuli və digər dahi şəxsiyyətlərin yaratdıqları zəngin irs təkcə Azərbaycan və özbək xalqlarının deyil, ümumən bəşər sivilizasiyasının misilsiz sərvətidir. Bu ortaq yaddaşa və mənəvi irsə dövlət səviyyəsində ehtiramın rəmzi olaraq Bakıda Əlişir Nəvainin, Daşkənddə isə Nizami Gəncəvinin möhtəşəm abidələri ucaldılıb. Özbəkistan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Nizami Gəncəvinin adını daşıması, Azərbaycanda isə bir qəsəbəyə Əlişir Nəvainin adının verilməsi bu qardaşlığın unudulmaz rəmzləridir. Ədəbi və musiqi əlaqələrimiz də bu birliyin parlaq təzahürüdür: Özbəkistanda yaşamış əslən azərbaycanlı şair Maqsud Şeyxzadə özbək ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən sayılır, dahi bəstəkar Arif Məlikovun özbək yazıçısı Şərəf Rəşidovun əsəri əsasında ərsəyə gətirdiyi "İki qəlbin dastanı" baleti isə dünya musiqi sənətinin incilərindən biri kimi xalqlarımızın mənəvi yaxınlığını sənətin dili ilə əbədiləşdirib.
Türk dünyasının mədəni irsinin qorunması, beynəlxalq miqyasda təbliği və xalqlararası humanitar körpülərin möhkəmləndirilməsində Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın xüsusi xidmətləri və misilsiz töhfələri var. Məlumdur ki, Mehriban xanım Əliyeva yalnız Azərbaycanda deyil, bütövlükdə Türk dünyasında mədəniyyətin və mənəvi irsin hamisi kimi böyük nüfuz qazanıb. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən layihələr, klassik irsimizin, muğam sənətimizin, aşıq poeziyamızın və tətbiqi sənətimizin UNESCO səviyyəsində bəşəri dəyər kimi tanınması, eləcə də Türk dövlətləri arasında təhsil, səhiyyə və mədəniyyət sahələrində inteqrasiyanın dərinləşməsi ortaq kimliyimizin güclənməsinə xidmət edir. Birinci vitse-prezidentin təşəbbüsü və dəstəyi ilə reallaşan humanitar aksiyalar, bərpa olunan tarixi-mədəni abidələr, keçirilən beynəlxalq festival və forumlar Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində mədəni diplomatiyanın ən ali nümunəsinə çevrilərək iki qardaş xalqın bir-birinə daha da yaxınlaşmasını təmin edir. Mədəni-humanitar sahədəki bu sürətli inkişaf və sarsılmaz mənəvi bağlar birbaşa olaraq dövlətlərimiz arasındakı siyasi münasibətlərin keyfiyyətcə zənginləşməsinə və dərinləşməsinə xidmət etməklə siyasi etimad mühitini tam formalaşdırır, strateji qərarların qəbulunu asanlaşdırır və iki dövlət rəhbərinin qardaşlıq münasibətlərinə güclü ictimai dayaq yaradır. Mədəniyyət sahəsindəki sıx inteqrasiya nəticəsində yaranan emosional və mənəvi həmrəylik xalqlarımızın qarşılıqlı dəstəyini təmin edir ki, bu da beynəlxalq arenada ortaq geosiyasi maraqların müdafiəsini daha çevik və effektiv edir. Siyasi sahədə yaranan hər hansı kənar təzyiqlərə və qlobal böhranlara qarşı davamlılıq məhz bu dərin mədəni köklər vasitəsilə təmin olunur — çünki siyasi müqavilələr dəyişə bilsə də, ortaq dəyərlərə söykənən diplomatik iradə sarsılmaz olaraq qalır.
Bu gün iki dövlət arasında humanitar əməkdaşlıq keyfiyyətcə tamamilə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Qarşılıqlı mədəniyyət günləri, teatr və musiqi festivalları, rəssamlıq sərgiləri, tələbə mübadilə proqramları və elmi forumlar Bakı ilə Daşkənd arasında mədəni dialoqu hər gün daha da zənginləşdirir. Bu layihələr ortaq irsin qorunmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət etməklə yanaşı, siyasi dialoqun da ən etibarlı zəminini formalaşdırır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana gözlənilən dövlət səfəri fonında bu mənəvi və siyasi birlik özünün ən yüksək zirvəsinə çatır. Mədəni-mənəvi yaxınlıq Azərbaycan və Özbəkistanın BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və MDB çərçivəsində bir-birinin maraqlarını tərəddüdsüz müdafiə etməsini şərtləndirir. Qarabağ məsələsində Özbəkistanın nümayiş etdirdiyi dəyişməz ədalətli mövqe, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini ardıcıl dəstəkləməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərdəki bərpa prosesinə verdiyi praktiki dəstək məhz bu mənəvi birliyin doğrudan-doğruya siyasi müstəviyə transfer olunmasının bariz nümunəsidir. Bu qardaşlıq dəstəyinin praktiki təzahürü kimi, Füzuli şəhərində Özbəkistan tərəfindən inşa edilən Mirzə Uluqbəy adına 1 nömrəli tam orta məktəb iki xalqın sarsılmaz həmrəyliyinin əbədi abidəsidir.
Cənubi Qafqazın və Mərkəzi Asiyanın iki aparıcı dövlətinin mədəniyyətlə təməli qoyulmuş siyasi ittifaqı bütövlükdə Türk dünyasının inteqrasiya prosesini sürətləndirir, Orta Dəhliz kimi qlobal nəqliyyat-logistika və iqtisadi layihələrin siyasi risklərdən uzaq, təhlükəsiz şəraitdə reallaşmasına zəmin yaradır. Mədəni-humanitar bağlarımızın dövlətlərarası siyasi iradə ilə birləşməsi Azərbaycanı və Özbəkistanı regionda və dünyada daha güclü, dayanıqlı və nüfuzlu tərəfdaşlara çevirir.