<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:yandex="http://news.yandex.ru" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" xmlns:turbo="http://turbo.yandex.ru">
<channel>
<title>Maraqlı - Atributinfo.az - Azerbaycan&#039;dan Son Dakika Haberler ve Güncel Bilgiler</title>
<link>https://atributinfo.az/</link>
<description>Maraqlı - Atributinfo.az - Azerbaycan&#039;dan Son Dakika Haberler ve Güncel Bilgiler</description><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/maraqli/50599-uzumun-insan-orqanizmin-hans-faydalar-var.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Maraqlı</category>
<pubDate>Fri, 21 Aug 2026 12:09:43 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<p><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-08/1787331126298.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""><br></p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Yay mövsümünün sonlarında yetişən və süfrələrimizin ən çox istifadə olunan nemətlərindən biri - üzüm zəngin vitamin, mineral və antioksidant tərkibi ilə sağlam qidalanmada mühüm yer tutur. Müxtəlif sortları ilə seçilən üzüm orqanizmin enerji tələbatının ödənilməsinə, ürək-damar sisteminin fəaliyyətinin dəstəklənməsinə və həzm prosesinin yaxşılaşdırılmasına kömək edən faydalı qida mənbəyidir.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Bunu Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin dosenti Sevil Abduləliyeva üzümün insan sağlamlığı üçün faydalarından danışarkən deyib.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Mütəxəssisin sözlərinə görə, üzümün tərkibində C və K vitaminləri, kalium, mis, müxtəlif mineral maddələr, təbii şəkərlər və pəhriz lifləri ilə yanaşı, orqanizm üçün faydalı bioloji aktiv maddələr də var. Xüsusilə tünd rəngli üzüm sortlarında antioksidant xüsusiyyətə malik polifenolların miqdarı daha yüksəkdir.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">“Üzümün tərkibindəki polifenollar və digər antioksidant birləşmələr hüceyrələrin sərbəst radikalların zərərli təsirindən qorunmasına kömək edir. Bu maddələr orqanizmdə oksidləşdirici stresin azalmasında, ürək-damar sisteminin normal fəaliyyətinin dəstəklənməsində mühüm rol oynayır. Üzümün tərkibindəki kalium isə ürəyin funksiyalarını tənzimləməyə töhfə verir”, – deyə Sevil Abduləliyeva bildirib.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Dosent qeyd edib ki, üzüm təbii karbohidratlarla zəngin olduğundan orqanizm tərəfindən tez qəbul olunan enerji mənbəyidir. Meyvənin tərkibindəki su və pəhriz lifləri isə həzm sisteminin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərir. Lakin üzümün faydalı xüsusiyyətlərindən yararlanmaq üçün onun gündəlik qəbul miqdarına diqqət yetirmək lazımdır. Çünki bu giləmeyvədəki təbii şəkərin miqdarı digər bəzi meyvələrlə müqayisədə daha yüksəkdir.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Mütəxəssis vurğulayıb ki, üzümün faydalarından maksimum yararlanmaq üçün onu mövsümündə və təzə halda istehlak etmək daha məqsədəuyğundur: “Meyvəni qəbul etməzdən əvvəl bol axar su altında yaxşı yumaq, zədələnmiş və xarab olmuş gilələri ayırmaq vacibdir. Üzümün uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılması onun keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Buna görə də meyvənin sərin şəraitdə və saxlama qaydalarına əməl olunmaqla qorunması tövsiyə edilir”.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">S.Abduləliyeva əlavə edib ki, üzümdən müxtəlif qida məhsullarının hazırlanmasında, o cümlədən kişmiş, şirə və digər ənənəvi nemətlərin istehsalında geniş istifadə olunur. Bununla belə, üzüm şirəsi və xüsusilə qurudulmuş üzüm təzəyə nisbətən daha konsentrasiyalı şəkər ehtiva etdiyindən onların istehlakında da ölçülü olmaq vacibdir.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Sağlam və balanslı qidalanmada mövsümi meyvə və giləmeyvələrə üstünlük verilməsi orqanizmin müxtəlif qida maddələri ilə təmin olunmasına imkan yaradır. Üzüm də düzgün miqdarda qəbul edildikdə gündəlik rasionun faydalı və dadlı komponentinə çevrilir.</p>]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/50570-tiktok-xsi-mesajlar-vasitsil-pul-kocurmlrin-balaya-bilr.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Thu, 20 Aug 2026 10:55:31 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<p><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-08/1787331062266.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""><br></p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">“TikTok” şəxsi mesajlar vasitəsilə pulköçürmə funksiyasını sınaqdan keçirir.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);"> “Bloomberg”in məlumatına görə, yeni funksiya istifadəçilərə sosial şəbəkə daxilində bir-birilərinə birbaşa pul göndərməyə imkan verəcək.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">“TikTok”un “iPhone” tətbiqinin Amerika versiyasının kodunda aşkar edilmiş funksionallığa əsasən, “TikTok Pay” ödəniş xidməti əməliyyatlar üçün nəzərdə tutulub.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Köçürmə alanlar vəsaitin alınmasını təsdiqləyə biləcəklər, göndərənlər isə əməliyyatın statusu barədə bildirişlər alacaqlar. Bundan əlavə, köçürməyə mesaj da əlavə edilə bilər.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">“TikTok”un nümayəndəsi “Bloomberg”ə bildirib ki, funksiya hazırda inkişaf mərhələsindədir. Şirkət hələlik onun istifadəyə verilməsi ilə bağlı yekun qərar verməyib.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">“Bloomberg” bildirir ki, ödəniş xidmətlərinin inkişafı “TikTok”a daha çox maliyyə əməliyyatını öz ekosistemində saxlamağa imkan verə bilər. Hazırda platforma istifadəçiləri “TikTok Mağazası”nda mallar üçün ödəniş edə, rəqəmsal sikkələr ala və kontent yaradıcılarına virtual hədiyyələr göndərə bilərlər.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">“Sensor Tower” platformasına görə, 2026-cı ilin əvvəlindən bəri dünya üzrə istifadəçilər “TikTok”da 2,9 milyard dollardan çox pul xərcləyiblər. 2022-ci ildən bəri xidmət tətbiqdaxili alış-verişlərdən əldə edilən gəlirə görə tətbiqlər arasında birinci yeri tutur. ABŞ-də “TikTok” istifadəçi xərcləri “YouTube”, “Facebook” və digərlərinin xərclərindən çoxdur.</p><p style="margin-top:0px;margin-bottom:0px;color:rgb(31,47,74);font-family:Roboto, sans-serif;font-size:18px;font-style:normal;font-weight:400;letter-spacing:normal;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;background-color:rgb(255,255,255);">Xatırladaq ki, “TikTok”un qurucusu Zhang Yiming iyun ayında Hindistan milyarderi Mukeş Ambanini geridə qoyaraq Asiyanın ikinci ən varlı sahibkarı olub.</p>]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/50366-kpnklr-butun-dunyada-yaay-areallarn-dyimy-balayb.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Sat, 08 Aug 2026 11:51:24 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-08/1786133871_17861269131953139225_1200x630.jpg" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-08/thumbs/1786133871_17861269131953139225_1200x630.jpg" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> İqlim dəyişikliyi demək olar ki, bütün qitələrdə kəpənəklərin yayılma areallarında genişmiqyaslı dəyişikliklərə səbəb olub.<br><br> 109 ölkədən toplanmış məlumatların təhlili tədqiq olunan hər on növdən təxminən birinin yaşayış arealını dəyişdiyini göstərir: bəzi növlər yeni ərazilərə yayılıb, digərləri isə əvvəlki yaşayış yerlərinin bir hissəsini itirib.<br><br>Kəpənəklər iqlim dəyişkənliyinə ən həssas həşəratlardan hesab olunur. Temperaturun yüksəlməsi, quraqlıq, intensiv yağıntılar və çiçəkli çəmənliklərin azalması onları daha sərin bölgələrə – qütblərə doğru və ya yüksək dağlıq ərazilərə köçməyə məcbur edir. Buna görə də bioloqlar onları ekosistemlərdə baş verən dəyişikliklərin mühüm göstəricisi sayırlar.<br><br>Avstraliyanın Monaş Universitetindən Şavan Çoudhurinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu 109 ölkədə yayılmış 1758 kəpənək növünü araşdırıb. Məlum olub ki, 32 ölkədə yerli növlərin azı dörddəbiri yeni ərazilərə yayılıb, 10 ölkədə isə bu göstərici 50 faizi keçib.<br><br>Dəyişiklik qeydə alınan növlərin təxminən 80 faizi yaşayış arealını genişləndirib, 27 faizində isə areal daralıb. Alimlərin qənaətinə görə, təxminən hər 10 haldan 8-də əsas səbəb iqlim dəyişikliyi – temperaturun artması, yağıntı rejiminin dəyişməsi və ekstremal hava hadisələri olub. Bununla yanaşı, yaşayış mühitinin məhv edilməsi, kənd təsərrüfatı fəaliyyəti və bataqlıqların qurudulması da bu prosesə təsir göstərib.<br><br>Tədqiqatçılar bildirirlər ki, növlərin köçü təbii prosesdir. Lakin qlobal istiləşmə təbii zonaları canlıların uyğunlaşa biləcəyindən daha sürətlə dəyişdirir. ABŞ-də isə 2000–2020-ci illər ərzində kəpənəklərin ümumi sayı 22 faiz azalıb ki, bu da ekosistemlərin vəziyyəti ilə bağlı ciddi xəbərdarlıq siqnalı hesab olunur.]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/50081-yeni-zelandiyann-dunedin-hrind-2028-ci-il-tam-gun-tutulmas-ucun-hotellrd-yerlr-indidn-dolur.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Sat, 25 Jul 2026 10:48:01 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/1784962084_1784957235851160962_1200x630.jpg" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/thumbs/1784962084_1784957235851160962_1200x630.jpg" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> Yeni Zelandiyanın Dunedin şəhərində 2028-ci il iyulun 22-də baş verəcək tam Günəş tutulması ərəfəsində hotellərdə rezervasiyalar tədbirə hələ iki il qalmış demək olar ki, tam dolub.<br><br> “Radio New Zealand”ın məlumatına görə, təxminən 850 ildən sonra ilk dəfə bu bölgədən müşahidə olunacaq tam Günəş tutulması ölkənin cənubundakı Kvinstaun və Dunedin şəhərləri arasında uzanan, təxminən 100 kilometr enində zolaq boyunca tam şəkildə görünəcək.<br><br>2028-ci il iyulun 22-də Ayın Günəşin önündən keçməsi nəticəsində tutulmanın tam müşahidə olunacağı ərazilər 2 dəqiqə 51 saniyə ərzində gündüz vaxtı qaranlığa bürünəcək.<br><br>Hadisəyə hələ iki il qalmasına baxmayaraq, Dunedindəki hotellər artıq çoxlu sayda rezervasiya sifarişi qəbul edir. Şəhərdə yerləşən “Dunedin Leisure Lodge” hotelinin Günəş tutulmasını izləmək üçün xüsusi eynəklərin də daxil olduğu "Günəş tutulması paketi" tamamilə satılıb.<br><br>Dunedin şəhərinin mer müavini Çerri Lukas bildirib ki, bu nadir astronomik hadisə şəhər üçün mühüm turizm imkanı yaradacaq. Onun sözlərinə görə, 130 min nəfər əhalisi olan şəhərə təxminən 30 min ziyarətçinin gələcəyi gözlənilir.<br><br>Yeni Zelandiyadakı Tühura Otaqo Muzeyinin direktoru, astronom İan Qriffin isə qeyd edib ki, Dunedin tam Günəş tutulmasının müşahidə oluna biləcəyi son böyük quru ərazilərindən biri olduğuna görə dünyanın ən mühüm müşahidə məntəqələrindən birinə çevriləcək. O bildirib ki, bu hadisə minlərlə astronomiya həvəskarını və turisti şəhərə cəlb edəcək.<br><br>Qeyd edək ki, tam Günəş tutulması Ayın Yer ilə Günəş arasına keçərək Günəşin görünən səthini tamamilə örtməsi nəticəsində baş verir.]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/50054-arxeoloqlar-bizans-gmisind-taplan-qzl-yalarla-bal-maraql-faktlar-uz-cxarrlar.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Fri, 24 Jul 2026 12:43:58 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/1784882674_17848822706520955084_1200x630.png" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/thumbs/1784882674_17848822706520955084_1200x630.png" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> Arxeoloqların fikrincə, Xorvatiyanın cənub sahillərində dənizin dibində on il əvvəl aşkar edilmiş Bizans dövrünə aid gəmidə tapılan qızıl zinət əşyaları yeni tarixi faktları üzə çıxarmağa imkan verir.<br><br>Onların qənaətinə görə, bu əşyalar gəminin çox varlı şəxsləri və onları müşayiət edənləri daşıdığını göstərir. İllərdir davam edən sualtı tədqiqatların nəticələrini açıqlayan arxeoloqlar bildiriblər ki, qəza VII əsrdə baş verib və orada tapılan artefaktlar onun adi ticarət gəmisi olmadığını göstərir.<br><br>Əşyaların arasında dörd imperatordan ibarət Herakl sülaləsinə aid qızıl sikkələr, yaqut, zümrüd və mirvari ilə bəzədilmiş qolbaqlar, habelə üzərində imperatorun şəkli olan qızıl üzük var.<br><br>Dalğıc avadanlıqları ilə təchiz olunmuş arxeoloqlar komandası son on ili Adriatik dənizindəki Mljet adasının yaxınlığında qalıqları tapılan gəminin tarixini öyrənməyə sərf edib. Xorvatiyalı alim İqor Miholjek bildirib: “Bu, bütün Aralıq dənizində qəzaya uğramış gəmilərdə indiyə qədər tapılan ən böyük qızıldır. Təmizləmə və bərpadan sonra çəkildikdə, həmin əşyaların çəkisi 600 qramdan çoxdur”.<br><br>Roma imperiyasının varisi və mərkəzi Konstantinopol, indiki Türkiyənin İstanbul şəhəri olan Bizans imperiyası bir vaxtlar şərqi Aralıq dənizində hökmranlıq edirdi, lakin VIII əsrin əvvəllərində ərazilərini itirməyə başlayıb.<br><br>Stanford Universitetinin arxeologiya professoru Kestin Leydvanger bildirib: “Bu, mənim üçün həmin dövrə aid ən vacib tapıntıdır. Əgər siz Roma İmperiyasının sonlarını və orta əsrlər dünyasına çevrilməsini öyrənirsinizsə, Aralıq dənizi marşrutları ilə üzən v\ qəzaya uğrayan gəmilərdən çox qiymətli biliklər əldə edə bilərsiniz”.]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/49990-alimlr-maara-divarlarnda-qdim-insan-dnt-si-tapblar.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Tue, 21 Jul 2026 12:58:04 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/1784624282_178462364363047198_1200x630.jpg" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/thumbs/1784624282_178462364363047198_1200x630.jpg" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> Alimlər ilk dəfə olaraq mağara divarlarında qədim insan DNT-si tapıblar.<br><br>“Nature Communications” nəşrinə istinadla xəbər verilir ki, qədim insanın DNT-si İspaniya və Portuqaliya boyunca tarixdən əvvəlki rəsmləri ilə tanınan mağaralarda, o cümlədən məşhur Altamira mağarasında aparılıb. Tədqiqatçılar bildiriblər ki, mağara rəsmlərindən və yaxınlıqdakı divarlardan tapılan DNT-nin azı 2000 yaşı var.<br><br>İspaniyanın Extremadura regional hökumətinin arxeoloqu Hipolito Kollado Giraldo bildirib ki, insan DNT-sinin min illər boyu mağara divarlarında qorunub saxlanıla biləcəyi barədə məlumat qədim sənətdə qadınların rolunu araşdıran, rəssamların hərəkətini izləyən və Neandertalların bədii qabiliyyətləri ilə bağlı müzakirələrə aydınlıq gətirən yeni tədqiqatlara imkan yarada bilər. “İnanıram ki, ümumilikdə arxeologiya elmi, xüsusən də qayaüstü incəsənət tədqiqatları üçün yeni və maraqlı bir mərhələ açılır”, - deyə o əlavə edib.<br><br>İbtidai mağaralardan insan DNT-si əldə etmək üçün əvvəlki cəhdlər sümüklər, çöküntülər və artefaktlarla məhdudlaşıb. Sənətkarlığın mənşəyini anlamağa çalışan “First Art” layihəsinin bir hissəsi olaraq, Kollado Giraldo və həmkarları 11 mağaradan 100-dən çox nümunə toplayıblar, onların yarısı rəsmlərdən, yarısı isə yaxınlıqdakı qayalardan götürülüb. Beş nümunə qədim insan DNT-si üçün müsbət nəticə verib. Təəccüblüdür ki, yalnız biri rəsmdən - Portuqaliyadakı Eskoural mağarasından, digər dörd nümunə isə İspaniyanın Kovaron mağarasındakı divarlardan götürülüb.]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/49800-qazaxstanda-neolit-dovrun-aid-mzarlar-taplb.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Sun, 12 Jul 2026 13:48:28 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/1783849723_178381371240700630_1200x630.jpg" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/thumbs/1783849723_178381371240700630_1200x630.jpg" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> Əhməd Baytursınov adına Kostanay Regional Universitetinin alimləri vilayətin Auliekol rayonunda Neolit dövrünə aid üç məzar aşkar ediblər. Mütəxəssislərin fikrincə, tapıntı Qazaxıstanda Daş dövrü arxeologiyasının öyrənilməsi üçün mühüm elmi mənbədir.<br><br>Bu barədə Qazaxıstan Respublikası Elm və Ali Təhsil Nazirliyi məlumat yayıb.<br><br>Ekspedisiya zamanı qədim yaşayış yerlərinin döşəmələrinin altında bir uşaq və iki yetkinin dəfn olunduğu aşkar edilib. Bu cür tapıntılar Neolit dövrü arxeoloji abidələri arasında olduqca nadirdir.<br><br>Arxeoloqlar qazıntılar zamanı adətən daş və sümük alətləri, keramika parçaları və zərgərlik əşyaları aşkar edirlər. Qədim yaşayış yerlərinin döşəmələrinin altından tapılan məzarlar tədqiq olunan yerlərin elmi dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.<br><br>İlkin tədqiqatın nəticələri göstərir ki, aşkar edilmiş məzarlar Neolit dövrünə aiddir.<br><br>Ekspedisiyaya Arxeoloji Laboratoriyanın müdiri Andrey Loqvin rəhbərlik edir. Tədqiqat Qazaxıstan Respublikası Elm və Ali Təhsil Nazirliyinin qrant maliyyəsi ilə laboratoriya işçilərinin, tarix ixtisası üzrə təhsil alan tələbələrin və könüllülərin iştirakı ilə aparılır.<br><br>Alimlər antropoloji müayinələr, radiokarbon tarixləndirmə və bir sıra laboratoriya tədqiqatları aparmağı planlaşdırırlar.]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/49736-astrofiziklr-gundn-trilyon-df-parlaq-31-kvazar-akar-ediblr.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Thu, 09 Jul 2026 13:23:53 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/1783589016_1783584672509032910_1200x630.jpg" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/thumbs/1783589016_1783584672509032910_1200x630.jpg" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> Kainatın ən parlaq və enerjili obyektlərindən biri olan kvazar qalaktikanın mərkəzində maddəni yeyərkən ilişib qalan supernəhəng qara dəlikdir. Alimlər artıq kosmik tarixin o qədər erkən dövrünə aid kvazarlar tapıblar ki, onların həmin ilkin dövrdə necə mövcud olduqlarına təəccüb ediblər.<br><br> “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verilir ki, Avropa Kosmik Agentliyinin “Evklid” kosmik teleskopundan istifadə edən tədqiqatçılar 31 qədim kvazar aşkar etdiklərini bildiriblər. Bu müşahidələr kainatın əvvəllər düşünüləndən daha erkən mərhələlərində necə inkişaf etdiyinin sirrini daha da məchul edir.<br><br>Aşkar olunan bu kosmik obyektlərə ən erkən iki kvazar da daxildir və onlar 13,1 milyard il əvvəl, kainatın indiki yaşının 5 faiz olduğu dövrdə, yəni, Böyük Partlayış hadisəsindən təxminən 670 milyon il sonraya təsadüf edir. Kvazarların hər ikisi Günəşdən təxminən trilyon dəfə böyük parlaqlıqla işıq saçır.<br><br>Bu kimi kvazarlar Günəşin kütləsindən yüz milyonlarla milyardlarla dəfə çox olan qara dəliklərlə işləyir, baxmayaraq ki, bu ikisinin kütlələri hələ dəqiq ölçülməyib.<br><br>“Kvazar qalaktikanın alovlu nüvəsidir”, - deyə Niderlandın Leyden Universitetinin rəsədxanasında astrofizika üzrə doktorant və “Astronomy &amp; Astrophysics” jurnalında dərc olunmuş tədqiqatın aparıcı müəllifi Daminq Yanq bildirib.<br><br>O əlavə edib: “Mərkəzdə nəhəng bir qara dəlik yerləşir. Qara dəliklərin özləri qaranlıqdır, lakin onların cazibə qüvvəsi qaz və tozu özünə çəkir, nəticədə drenajdan axan su kimi spiral şəklində fırlanır. Bu baş verdikdə, qaz inanılmaz dərəcədə qızır və ətrafındakı bütün qalaktikadan daha parlaq işıq saçır”.<br><br>Tədqiqatda təsvir edilən ən erkən iki dəlik alimlərin “kosmik şəfəq” adlandırdığı kainat tarixinin bir fəslinə aiddir. “Həmin dövrdə kainat daha kiçik və sıx olub, habelə neytral hidrogen dumanı ilə dolu idi. Bu, həm də sürətli dəyişiklik dövrü idi: ilk ulduzlar, qalaktikalar və qara dəliklər işıq saçır, həmin dumanı yayır, kainatı bu gün gördüyümüz şəffaflığa çevirirdi”, -deyə Yanq bildirib. O əlavə edib ki, bu müddət ərzində hidrogen atomları elektronlardan təmizlənib və qalaktikalararası məkanda hidrogenin əksəriyyətinin bu gün qaldığı vəziyyətə gətirilib.<br><br>Son illərdə alimlər “James Webb” və “Evklid” kosmik teleskopları tərəfindən aparılan müşahidələr vasitəsilə kainatın ən erkən mərhələlərini daha mükəmməl tədqiq edirlər. Onlar hesab edirlər ki, kainat o vaxtdan bəri xətti miqyasda təxminən səkkiz dəfə genişlənib. Planetimizdən uzaq kvazarların bizə dediyi ən vacib şey, superkütləli qara dəliklərin çox erkən kosmik dövrlərdə mövcud olmasıdır. Bu, həmin obyektlərin böyüməsi üçün çox vaxt vermir, çünki kainat sadəcə çox gəncdir. Kvazarların yaranması astrofizikada həll olunmamış böyük problem olaraq qalır.]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/49707-qdim-suxurlar-yerin-31-milyard-il-vvl-suyun-tsiri-altnda-formaladn-gostrir-tdqiqat.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Wed, 08 Jul 2026 11:23:26 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/1783495408_1783493815114253132_1200x630.jpg" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/thumbs/1783495408_1783493815114253132_1200x630.jpg" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> Alimlər qədim qayaların tədqiqi nəticəsində müəyyən ediblər ki, təxminən 3,1 milyard il əvvəl Yer kürəsində su təkcə səthdə deyil, həm də planetin daxili geoloji proseslərində mühüm rol oynayıb.<br><br> Avstraliyanın Adelayda Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqat zamanı Qərbi Avstraliyanın Pilbara bölgəsindəki qədim süxurlar təhlil edilib. Araşdırma göstərib ki, həmin dövrdə su Yer səthindən dərin qatlara keçərək vulkanik maqmanın yaranmasına və vulkanların fəaliyyətinə təsir göstərib.<br><br>Alimlərin fikrincə, bu proses indiki kimi tektonik plitələrin hərəkəti ilə deyil, Yer qabığının su ilə zəngin hissələrinin mantiyaya doğru çökməsi nəticəsində baş verib. Bu isə Yerin erkən dövründə də suyun planetin daxili qatları ilə səthi arasında dövran etdiyini göstərir.<br><br>Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, bu kəşf qitələrin necə formalaşdığını, vulkanların necə yarandığını və həyatın meydana çıxması üçün əlverişli şəraitin necə mövcud olmağa başladığını daha yaxşı anlamağa kömək edəcək.]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://atributinfo.az/dunya/49668-avstraliya-cimrliyind-kosmik-toplara-bnzyn-sirli-obyektlr-akar-olunub.html</link>
<author>atribut</author>
<category>Dünya / Maraqlı</category>
<pubDate>Mon, 06 Jul 2026 12:16:18 +0400</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<a href="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/1783325827_17833236231682451670_1200x630.jpg" class="highslide" target="_blank"><img src="https://atributinfo.az/uploads/posts/2026-07/thumbs/1783325827_17833236231682451670_1200x630.jpg" style="float:left;max-width:100%;" alt=""></a> Avstraliyanın Kvinslend ştatında yerləşən Forrest çimərliyində "kosmik toplar"a bənzədilən və mənşəyi bilinməyən bir neçə naməlum obyekt aşkar olunub. Hazırda onların tərkibi və mənşəyi ilə bağlı araşdırma aparılır.<br> <br> Kvinslend polisi iyulun 3-də Taunsvil şəhərinin şimalındakı Forrest çimərliyində naməlum obyektlərin aşkarlanması barədə məlumat aldıqdan sonra hadisə yerinə cəlb olunub. Həmin gün üç, ertəsi gün isə daha bir obyekt tapılıb.<br><br>İlkin ehtimallara görə, obyektlərin tərkibində təhlükəli kimyəvi maddələr var və bu səbəbdən də Kvinslend Yanğından Mühafizə Xidmətinin ixtisaslaşmış qrupları onları təhlükəsiz şəkildə mühafizə altına alıb. Ərazi ətrafında 50 metrlik təhlükəsizlik zonası yaradılıb və əməliyyatlar davam etdirilir.<br><br>Avstraliya Kosmik Agentliyi obyektlərin təbiəti və mənşəyinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində polis və digər aidiyyəti qurumlarla birgə işləyir. Rəsmilər bildiriblər ki, hazırda yerli əhali üçün hər hansı təhlükə qeydə alınmayıb və hadisə cinayət xarakterli insident kimi araşdırılmır.]]></turbo:content>
</item></channel></rss>