Bəradər Səməndərli – 60
Ömür keçir.. insan dönüb arxaya baxır, yaşadığı illərin yaddaşında qalan izlərini vərəqləyir, dostluqlarını, könül bağlarını, birgə çalışdığı insanları, bölüşdüyü sevincləri xatırlayır. Altmış yaş isə belə məqamların ən mənalı dayanacaqlarından biridir. Bu yaş həm yaşanmış ömrün hesabatı, həm də hələ qarşıda olan günlərə ümidlə baxmaq fürsətidir.
Bu gün qələm dostum, köhnə iş yoldaşım, otuz illik tanışlığımız boyunca səmimi münasibətinə, insanlığına və sözə bağlılığına yaxından bələd olduğum Bəradər Səməndərlinin 60 illik yubileyindən söz açmaq istəyirəm.
Bəradərlə bizi təkcə bir redaksiyada çiyin-çiyinə işləmək birləşdirməyib. İllərin sınağından çıxmış dostluq, qarşılıqlı hörmət və səmimiyyət də aramızda möhkəm iz buraxıb. Onun oğlunun toy məclisinin aparıcısı olmaq da mənim üçün unudulmaz xatirələrdən biridir. İnsan var, onunla yalnız iş münasibətlərin olur, insan da var, illər keçdikcə doğmalaşır, xatirələrində özünə xüsusi yer tutur. Bəradər mənim üçün ikinci qəbildən olan insanlardandır.
Onun şeirlərini oxuduqca bir daha əmin olursan ki, poeziya yalnız qafiyəli misralar düzmək, sözləri bir-birinə calamaq deyil. Poeziya insanın həyata baxışıdır, mənəvi dünyasının aynası, düşündüklərinin və yaşadıqlarının sözə çevrilmiş şəklidir. Bəradər Səməndərlinin yaradıcılığında da bu xüsusiyyətlər aydın görünür. O, həyatın faniliyindən danışanda oxucunu düşünməyə, insanlardan söz açanda haqqı nahaqdan ayırmağa, sevgini qələmə alanda isə duyğuların dərinliyinə enməyə çağırır.
Şairin “Hamımız dünyada müvəqqətiyik” şeiri onun həyata fəlsəfi münasibətini ifadə edən əsərlərindən biridir:
“Cism paltardısa, ruh canda eşqdir,
Böyük Yaradanın məhəbbətiyik.
Əzəli, əbədi İlahiyyatdı,
Biz Onun sirriyik, mücərrədiyik,
Hamımız dünyada müvəqqətiyik.”
Bu misralarda insanın yaradılışı, ruhun mahiyyəti və ömrün faniliyi barədə düşüncələr bir araya gəlir. Şair oxucuya xatırladır ki, dünya nə qədər cazibədar, sərvət nə qədər cəlbedici, həyat nə qədər rəngarəng olsa da, insan bu dünyada əbədi deyil. Əbədi olan isə yaxşılıq, mənəvi dəyərlər və insanın arxasında qoyduğu xoş addır.
Bəradərin qənaətincə, həyatın mənasını yalnız yaşamaqda deyil, necə yaşamaqda axtarmaq lazımdır. Onun yaradıcılığında dünya malına aludəçilik, nəfsin əsirinə çevrilmək, mənəvi dəyərləri maddi maraqlara qurban vermək tənqid olunur. Şair insanı öz vicdanı qarşısında hesabat verməyə, ömrün hər gününü dəyərləndirməyə səsləyir.
“Demə, fani həyatdı” şeirindəki fikir də bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Şair insanın qüsursuz olmadığını qəbul edir, lakin onu mənəvi kamilliyə aparan yolun ədəbiyyatdan, elmdən, düşüncədən və inancdan keçdiyini vurğulayır. Onun üçün sözün dəyəri yalnız gözəlliyində deyil, daşıdığı mənada, oyatdığı düşüncədədir.
Bəradər Səməndərli poeziyasında mənəviyyat və əxlaq mövzusu xüsusi yer tutur. “İnsanlardan” şeirində o, insanları pis niyyətlərdən qorumaq, cəmiyyəti mənəvi çirkinlikdən təmizləmək arzusunu dilə gətirir:
“Tanrım, bizi hifz eylə
Nəfsi pis insanlardan.
Bu çirkli dünyanı bəzə,
Tərtəmiz insanlardan.”
Bu sadə, lakin mənalı misraların arxasında böyük bir arzu dayanır: insanın insana güvəndiyi, haqqın tapdalanmadığı, səmimiyyətin və ədalətin yaşadığı bir dünya. Şair bəzən cəmiyyətin mənəvi aşınmasından narahatlığını bildirir, bəzən də insanları öz əməlləri barədə düşünməyə çağırır.
“Düzü düzdə axtarın”, “Doğru dolan, düz danış”, “Nə ad verəsən belə insanlara?” kimi şeirlərində də bu mövqe davam edir. Bəradər yalanı, riyakarlığı, ikiüzlülüyü, mənfəət naminə dəyişən münasibətləri qəbul etmir. O, sözü ilə əməli bir-birinə uyğun gələn, çətin gündə dostunu unutmayan, başqasının haqqına girməyən insanlara dəyər verir.
“Çox dinləyib, az danış,
Göz yetirir dost-tanış.
Doğru dolan, düz danış,
Çəkin hiylə-kələkdən.”
Bu misralar, əslində, sadə bir həyat tövsiyəsidir. Lakin bəzən insanın ömrü boyu öyrənə bilmədiyi həqiqət bir neçə misrada ifadə olunur. Sözün qədrini bilmək, danışmazdan əvvəl düşünmək, doğruluqdan dönməmək – bunlar həm fərdi xarakterin, həm də sağlam cəmiyyətin təməlidir.
Şairin poeziyasında sevgi də özünəməxsus çalarlarla təqdim olunur. “Bir də mənə elə baxma...” şeiri onun duyğusal dünyasının başqa bir tərəfini açır. Burada sevgi sakit bir etirafdan daha çox, baxışın yaratdığı iztirab, könül yarası, insanın özündən asılı olmadan düşdüyü hisslər burulğanıdır:
“Bir baxışla yaraladın qəlbimi,
Bir də mənə elə baxma, sən Allah.
Dərd üstünə yükləmisən dərdimi,
Viran könlüm fəryad edib çəkir ah,
Bir də mənə elə baxma, sən Allah.”
Bu misralarda sevginin insanı həm ucaldan, həm də kövrəldən gücü duyulur. Şairin ifadə tərzi səmimidir; hisslərini mürəkkəb sözlərin arxasında gizlətmir. Elə buna görə də oxucu bu misralarda öz yaşantılarından, unudulmaz baxışlardan, deyilməmiş sözlərdən nələrsə tapa bilir.
Bəradərin yaradıcılığında bir başqa mühüm cəhət isə həyatın sınaqları qarşısında ruhdan düşməmək, yaşamaq həvəsini qorumaqdır. “Yenidən həyata gələn deyiləm” şeirində yaşın ötüb keçməsini təbii qəbul edən, lakin gələcəyə ümidini itirməyən insanın səsi eşidilir:
“Bu ömrü səninlə bölən deyiləm,
Ölsən də, indidən ölən deyiləm.
Yenidən həyata gələn deyiləm,
Tanrıdan bir ömür payım var mənim.”
Bu misralarda ömrün təkrarsızlığı ilə barışmaq, eyni zamanda yaşamaq eşqini qorumaq duyğusu var. Altmış yaşa qədəm qoyan bir insan üçün bu düşüncələrin xüsusi mənası var. Çünki altmış yaş ömrün başa çatması deyil, yaşanmış illərin təcrübəsi ilə qarşıdakı günlərə daha müdrik baxmaqdır. İnsanın saçına dən düşə bilər, addımları bir qədər aramlaşa bilər, amma ürəyində arzuları, sözündə həvəsi, ruhunda yaşamaq sevinci varsa, onun hələ çox yolu var.
Bəradər Səməndərlinin yaradıcılığında Yardımlı mövzusu da ayrıca diqqət çəkir. “Yardımlı şairləri” şeirində o, qələm dostlarını, ədəbi mühitin nümayəndələrini yada salır, onların yaradıcılığına və sözə xidmətinə qiymət verir. Burada həm sənət yoldaşlarına ehtiram, həm də doğma bölgənin ədəbi həyatına bağlılıq hiss olunur. Şairin dostlarını misralara gətirməsi, onların əməyini vurğulaması poeziyanın birləşdirici gücünü göstərir.
İnsan özünü təkcə yazdıqları ilə deyil, həm də başqalarına münasibəti ilə tanıdır. Qələm dostuna dəyər vermək, onun uğuruna sevinmək, mənsub olduğu ədəbi mühitin inkişafını arzulamaq da mənəvi zənginliyin göstəricisidir. Bu baxımdan, Bəradərin həmin şeiri yalnız ayrı-ayrı şairlərə həsr olunmuş poetik mətn deyil, həm də ədəbi həmrəyliyin ifadəsidir.
Onun şeirlərində dini-fəlsəfi düşüncələr, insanın mənəvi məsuliyyəti, axirət inancı və ölüm mövzusu tez-tez diqqətə gəlir. Bu mövzular şairin dünyagörüşünün mühüm tərəflərini təşkil edir. O, ölümü yalnız son kimi deyil, insanın yaşadığı ömrün mənasını yenidən düşünməyə vadar edən həqiqət kimi təqdim edir. “Hamımız dünyada müvəqqətiyik” fikri onun yaradıcılığında bir neçə fərqli biçimdə səslənsə də, əsas çağırış dəyişmir: ömrün qısalığını unutma, yaxşılıq et, haqqı qoru, arxanda gözəl iz qoy.
Otuz illik tanışlıq və birgə iş təcrübəsi mənə Bəradəri yalnız şeirlərindən tanımaqla kifayətlənməmək imkanı verib. Redaksiyada keçən günlərin özünəməxsus ab-havası, iş yoldaşları arasında yaranan münasibətlər, birgə yaşanan hadisələr insan yaddaşında silinməz izlər buraxır. İllər ötür, redaksiyaların ünvanı, iş şəraiti, gündəlik qayğılar dəyişir, amma səmimi münasibətlərin dəyəri azalmaq əvəzinə daha da artır.
Oğlunun toy məclisində aparıcı kimi iştirakım da bu dostluğun xoş xatirələrindən biridir. Toylar insan ömrünün sevinc dolu səhifələridir. Övladının xoş gününü yaşayan atanın sevincinə şərik olmaq, həmin günün yaddaşında bir pay sahibi olmaq dostluğun başqa bir ifadəsidir. Bu gün Bəradərin altmış illik yubileyi münasibətilə qələmə aldığım sözlər də həmin səmimiyyətin, illər boyu qorunub saxlanmış hörmətin davamıdır.
Əlbəttə, hər bir şairin yaradıcılığında mübahisəli görünən məqamlar, üzərində yenidən işlənməli misralar ola bilər. Poeziya daim inkişaf edən, axtarış tələb edən sənətdir. Əsas məsələ şairin hansı duyğularla yazması, hansı fikirləri oxucuya çatdırmaq istəməsi və sözün məsuliyyətini nə dərəcədə dərk etməsidir. Bəradər Səməndərlinin təqdim olunan şeirlərində insanı düşündürmək, mənəvi dəyərlərə diqqət çəkmək, dostluğa və sevgiyə qiymət vermək istəyi aydın hiss olunur.
Altmış yaş bir ömrün böyük bir mərhələsidir. Bu mərhələdə insanın qazancı təkcə yaşadığı illərlə, gördüyü işlərlə, yazdığı əsərlərlə ölçülmür. Onun qazancı həm də ətrafında toplaşan dostlar, onu xoş sözlə xatırlayan insanlar, bölüşdüyü sevinclər və yaddaşlarda qoyduğu izlərdir.
Əziz Bəradər!
Səni altmış illik yubileyin münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm. Arzu edirəm ki, Tanrı sənə möhkəm cansağlığı, könül rahatlığı, ailə səadəti və yeni yaradıcılıq uğurları nəsib etsin. Qələmin daim iti, sözün təsirli, ilhamın bol olsun. Ömrünün qarşıdakı illəri yeni şeirlərlə, xoş xəbərlərlə, doğmalarının sevinci və dostlarının səmimiyyəti ilə zənginləşsin.
Özün də yazırsan ki, insan bu dünyada müvəqqətidir. Elə isə ömrün ən böyük mənası arxada qoyduğun yaxşılıqda, səmimiyyətdə, xatirələrdə və sözdə yaşayır. Arzum budur ki, sənin ömrünün yolu da bu dəyərlərlə işıqlansın, yazdıqların oxucularını düşündürsün, duyğulandırsın və yaxşılığa səsləsin.
Altmış yaşın mübarək, Bəradər! Qoy ömrünün payızı da bahar təravətini itirməsin, könlündəki söz bulağı qurumasın, dostluğumuzun səmimiyyəti isə illərin sınağından həmişə üzüağ çıxsın.
Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, "Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı" laureatı.