21 sen 10:24İqtisadiyyat

“Əsrin müqaviləsi” Azərbaycana həm də zəngin neft-qaz infrastrukturu bəxş edib

“Əsrin müqaviləsi” Azərbaycana həm də zəngin neft-qaz infrastrukturu bəxş edib "Əsrin müqaviləsi”nin imzalandığı 1994-cü ildən bəri Azərbaycanda ən müasir və zəngin neft-qaz infrastrukturu yaradılıb. Çoxsaylı tikinti-quraşdırma sahələri, terminal və ixrac kəmərləri, digər obyektlər "Əsrin müqavilə”sinin və ondan sonrakı sazişlərin reallığa çevrilməsində mühüm rol oynayıb. Bu infrastruktur hələ uzun illər Azərbaycana xidmət edəcək. Mövcud layihələr bitəndən sonra isə həmin obyektlərin hamısı mülkiyyət kimi dövlətimizə, sərvət kimi xalqımıza qalacaq.
26 il əvvəl "Əsrin müqaviləsi” imzalandıqdan sonra qarşıda duran ən mühüm məsələlərdən biri yeni neft infrastrukturunun yaradılması və köhnənin modernləşdirilməsi idi. Bu isə olduqca genişmiqyaslı tədbirlərin həyata keçirilməsini tələb edirdi. Buraya təkcə "Azəri-Çıraq-Günəşli” (AÇG) yataqlarında fəaliyyət göstərəcək platformaların tikintisi daxil deyildi. Nefti və qazı Xəzərdən suyun altı ilə quruya daşıyan xətlər, karbohidrogenləri qəbul etmək üçün terminal və istehlakçılara ötürmək üçün boru kəmərləri, dənizdə müxtəlif daşıma, quraşdırma işlərini yerinə yetirən müasir gəmilər lazım idi.
Sex və tikinti sahələri modernləşdirilən ilk müəssisələrdən biri Bakı Dərin Özüllər Zavodu (BDÖZ) oldu. Ulu Öndər Heydər Əliyevin adını şərəflə daşıyan bu zavod Ümummilli Liderin Azərbaycana bəxş etdiyi ən böyük yadigarlardandır. Sovet dönəmində tikintisi SSRİ-nin başqa bir şəhərində planlaşdırılan bu müəssisənin Azərbaycanda inşa edilməsinə nail olmaq məhz Heydər Əliyev səyinin, mübarizəsinin və siyasi nüfuzunun sayəsində mümkünləşmişdi.
Bu gün genişləndirilmiş, modernləşdirilmiş BDÖZ dünya standartları səviyyəsində fəaliyyət göstərən bir müəssisədir. Onun sexləri, tikinti-quraşdırma və digər sahələri burada ən müasir dəniz platformalarının inşa edilməsinə imkan verir. Mütəxəssislərin fikrincə, əgər bu zavod olmasaydı, Azərbaycanın son onilliklərdə həyata keçirdiyi neft-qaz layihələrinin hər biri ən azı beş il ləngiyərdi.
BDÖZ nəinki AÇG üçün genişmiqyaslı sifarişlər yerinə yetirdi, "Şahdəniz” və digər layihələr üçün də çoxsaylı işlər həyata keçirdi, indi də öz fəaliyyətini müvəffəqiyyətlə davam etdirir.
Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa kəmərləri, Səngəçal terminalı, "İstiqlal”, "Dədə Qorqud” yarımdalma qazma qurğuları, "İsrafil Hüseynov” borudüzən barjı, "Tofiq İsmayılov” dalğıc gəmisi... Bunlar Azərbaycanın xarici şirkətlərlə birgə həyata keçirdiyi nəhəng neft-qaz layihələrinin hələ ilk mərhələlərində yaradılmış, yaxud modernləşdirilmiş infrastruktura aiddir.
Tərəfdaşları ilə birgə Azərbaycan dünyanın ən böyük neft-qaz terminallarından birini - Bakıdan 55 kilometr cənubda, Xəzərin sahilində Səngəçal terminalını tikdi.
Səngəçal terminalı "Əsrin müqaviləsi” imzalandıqdan sonra İlkin Neft Layihəsi çərçivəsində inşa edildi. Obyektin tikintisi 1996-1997-ci illərdə aparıldı. 1997-ci ilin noyabrında "Çıraq” platformasından alınan ilkin neft buraya həmin ilin sonunda çatdırıldı. Əvvəlcə terminal yalnız "Çıraq” neftini ixrac etmək gücündə idi. Növbəti yataqlardan gözlənilən yüksək hasilat isə obyektin xeyli genişləndirilməsi zərurətini meydana çıxardı.
Səngəçal terminalının genişləndirilməsinə 2002-ci il fevralın 20-də başlandı və işlər bir neçə il davam etdi. Bu gün terminal AÇG və "Şahdəniz”dən daxil olan neft, qaz və kondensatı qəbul edən, həmçinin ilkin emaldan keçirən çoxsaylı qurğu və avadanlıqları özündə birləşdirir. BTC əsas ixrac neft kəməri, "Cənub qaz dəhlizi”nin əsas seqmentlərindən olan Cənubi Qafqaz Boru Kəməri başlanğıcını buradan götürür. Səngəçal terminalı dünyanın ən böyük neft-qaz terminallarından biridir.
AÇG yataqlarından hasil olunan və Azərbaycana təmənnasız olaraq verilən səmt qazını "Azəriqaz” şəbəkəsinə qoşan kəmər də terminalın ərazisindən başlanır.
Azərbaycanın neft-qaz sahəsində "Əsrin müqaviləsi”ndən sonra əldə etdiyi ikinci böyük nailiyyət Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft kəmərinin çəkilişi və fəaliyyət göstərməsidir. BTC-nin keçdiyi yol nə qədər uzun olsa da, onun fəaliyyətinə nəzarət Azərbaycandan, Bakıdan, Səngəçal terminalından həyata keçirilir. "Şahdəniz” yatağının işlənməsinin ikinci mərhələsi çərçivəsində terminal bir qədər də genişləndirilmişdir. Səngəçaldan başlanan yollar Azərbaycanı getdikcə dünyanın daha uzaq ünvanları ilə birləşdirəcək.
Azərbaycanda həyata keçirilən layihələr çərçivəsində əldə edilən uğurlarda müxtəlif təyinatlı gəmilərin də böyük rolu var. Onlardan ən yenisini xatırlatmaq kifayətdir. Bu, "Xankəndi” sualtı tikinti gəmisidir. Bakı Gəmiqayırma Zavodunda inşa edilən "Xankəndi” gəmisi DNV GL Norveç və Almaniya təsnifat cəmiyyətinin nəzarəti altında tikilib. Bu gəmi məxsusi olaraq suyun dərinliyinin 550 metrədək çatdığı hissələrində dünya standartlarına uyğun sualtı qurğular inşa etmək üçün layihələndirilib.
"Xankəndi” gəmisinin tikintisində ümumilikdə 2 mindən çox işçi çalışıb və onların 75 faizini yerli mütəxəssislər təşkil edib. Gəmi artıq üç ildir dənizdədir və 2027-ci ilədək "Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində sualtı quraşdırma işlərində istifadə ediləcək.
Bakı Gəmiqayırma Zavodu "Xankəndi”ni ərsəyə gətirməklə Xəzər dənizi hövzəsinin gəmiçilik tarixində yeni eranın başlanğıcını qoyub. Onun inşası həm də Azərbaycanın iqtisadi və sənaye potensialının möhkəmlənməsinin yeni bir təzahürüdür.
Qeyd edək ki, Bakı Gəmiqayırma Zavodu istismara başladığı vaxtdan 25 min ton yükqaldırma gücünə malik "28 May” üzən dokunu, 50 ton dartı qüvvəsinə malik "SOCAR-1” yedək gəmisini, "Zəfər”, "Üfüq” və "Turan” sərnişin gəmilərini, Heydər Əliyev adına yarımdalma qazma qurğusunun pantonlarını və üst bloklarını inşa edib. Zavod "Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində bir neçə gəminin, o cümlədən "İsrafil Hüseynov” borudüzən, "Tofiq İsmayılov” dalğıc, "Gilavar” tədqiqat, "Azərbaycan” kran, "Caspian Endeavour” və "Seabed Supporter” təchizat gəmilərinin, habelə "Dədə Qorqud” yarımdalma qazma qurğusunun təmir və yenilənməsini də uğurla həyata keçirib.
Bütün bunlar "Əsrin müqaviləsi” imzalandıqdan sonra Azərbaycanın neft-qaz sənayesində yaradılan və modernləşdirilən infrastrukturun yalnız bir hissəsidir.
İllər ötəcək, hazırda ölkəmizdə həyata keçirilən neft-qaz yataqlarının işlənməsi və karbohidrogenlərin ixracı layihələri bitəcək, bu və digər sahələrdə onları yeni layihələr əvəz edəcək, yeni perspektivlər yaranacaq. Azərbaycanda neft-qaz yataqlarının işlənməsi, karbohidrogenlərin hasilatı, daşınması, ixracı üçün yaradılan infrastruktur isə dövlətin mülkiyyəti, xalqın sərvəti olaraq qalacaq.

Flora SADIQLI,
"Azərbaycan”
Whatsapp-da paylaş
SON XƏBƏRLƏR
İzmirdə güclü zəlzələ oldu: 6 hündürmərtəbəli bina dağıldı (Yenilənib) 16:51“Azərbaycan Ordusu Şuşa qala divarlarının yaxınlığındadır” - Erməni general 16:08“Əsir götürülən bəzi azərbaycanlı hərbçilər qətlə yetirilib” - Baş prokuror 15:59Baş prokuror: “Bizdə olan məlumata görə Cəlal Arutunyan məhv edilib" 15:57Daha bir neçə kəndimiz işğaldan azad olundu - Prezident 15:54İkinci Qarabağ müharibəsinin ilk qadın şəhidi 13:22MİLLİ MƏCLİSİN SƏDRİ SAHİBƏ QAFAROVA PAKİSTAN PARLAMENTİNDƏ ERMƏNİ TƏCAVÜZÜNÜ PİSLƏYƏN QƏTNAMƏNİN QƏBULU İLƏ BAĞLI MİLLİ ASSAMBLEYANIN SƏDRİ ƏSƏD QEYSƏRƏ MƏKTUB ÜNVANLAYIB 12:55Distan təhsil üçün olan platformalar VPN-siz işləyəcək 12:49Təmkinli Əliyev, özgüvənsiz Paşinyan... - Kimin əlləri daha etibarlı görünür? 12:43Qisas alınır 11:02Qurban Qurbanov: "Başlarına dəysin, bizə lazım olmayan şeylərdir" - MÜSAHİBƏ 10:55Sahibə Qafarova pakistanlı həmkarına məktub yazdı 10:48"Human Rights Watch" Ermənistanın Bərdəyə istifadəsi qadağan olunmuş kasetli raketlər atdığını təsdiqlədi 10:37Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyəti açıqlayıb 10:34Bakıda reydlər keçirildi: cərimələnənlər var 10:30Sülhə nail olmaq istəyənlər Azərbaycanın şərtlərini tərəddüdsüz nəzərə almalıdırlar 10:06Yaşasın Türkiyə, Azərbaycan qardaşlığı!!! 10:02MİLLİ MƏCLİSİN SƏDRİ SAHİBƏ QAFAROVA TBMM SƏDRİ MUSTAFA ŞENTOPLA TELEFONLA DANIŞIB 09:57Azərbaycanda akkreditə olunmuş beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətsizliyi təəssüf doğurur 09:53Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin növbəti onlayn iclası keçirilib 09:50Deputatlarımız Moldovada prezident seçkilərini müşahidə edəcəklər 09:47İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə müvəqqəti komendaturalar yaradılacaq 10:24Ermənistan ordusunda qiyam baş verib 10:22Zəngilandakı məscidin tövlə kimi istifadə edilməsi islam dünyası üçün təhqirdir - Anar Kərimov 10:19“Charlie Hebdo”nun Ərdoğanı hədəfə almasını kəskin şəkildə qınayırıq - Hikmət Hacıyev 10:13Ermənistanın yüksək rütbəli zabitləri məhv edilib - MN 10:10Ermənilərin “müqəddəs ata”sı ordumuz tərəfindən zərərsizləşdirildi 10:04Vergidənyayınmaya qarşı mübarizə tədbirləri gücləndirilir 09:58Bacılar maska taxmağı tövsiyə edən mühafizəçini bıçaqladılar 09:54Paşinyan Ermənistanın sərhədlərini Rusiya sərhədçilərinin qoruduğunu etiraf etdi 09:46Məkrli erməninin hədəfi yenə də mülki əhalidir 09:42İran Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Bakıdadır 17:10Azərbaycanda xüsusi karantin rejimi dekabrın 1-nə qədər uzadıldı 17:06Putin bunu Paşinyana mütləq deməlidir, əks halda... - Ərdoğandan sərt mesaj 16:59Bu kəndlər də işğaldan azad edildi! - Prezident açıqladı 16:52Bərdədə 19 nəfər həlak olub, 60-dan çox adam yaralanıb - PROKURORLUQ - YENİLƏNİB 15:23Düşmənin xeyli sayda canlı qüvvəsi və texnikası məhv edilib 11:48Tarixə baxış: Lev Tolstoyun qızı erməni vəhşilikləri haqqında 11:45Ermənilərin "müdafiə naziri" bu silahla məhv edilib - FOTO 11:41Azərbaycan döyüş meydanında Ermənistanı diz çökdürür 11:35Mehriban Əliyeva Bərdədə həlak olanların doğmalarına başsağlığı verdi 11:28Birinci vitse-prezidentin köməkçisi: Paşinyanın sülhpərvərliyi budu? 11:24“Sərhədsiz reportyorlar”dan ermənilərin təhdid etdiyi jurnalistlə bağlı BƏYANAT 11:14Azərbaycan nefti bahalaşıb 11:06Milli Məclisdə "Təhsil haqqında" qanun layihəsi ikinci oxunuşda qəbul edildi 10:59İranın Azərbaycandakı səfiri Azərbaycan Mətbuat Şurasında olub 10:53İrandan Qarabağ münaqişəsinin həll ilə bağlı LAYİHƏ 18:28Bərdəyə raket atılması nəticəsində 7 yaşlı uşaq öldü - RƏSMİ 18:25Erməni mafiozlar Azərbaycanı dəstəkləyən fransalı deputatı öldürmək istəyir 15:37“Tariximizin biabırçı səhifələrindən birini yaşayırıq” - Ermənistanın ilk Baş Naziri 15:34Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilib 15:17Deputat ölkəmizdəki Türkiyə “F-16”larının rolundan danışdı 14:47Los Ancelesdə erməni lobbisinin hərəkəti yəhudi icmasını ayağa qaldırdı 11:21Separatçı rejimin "müdafiə naziri" ağır yaralanıb 11:18Çin Yerin müşahidəsi üçün orbitə bir neçə peyk çıxarıb 11:16Prezident İlham Əliyev İtaliyanın Rai-1 televiziya kanalına müsahibə verib 11:14Düşmənin məhv edilən hərbi təxnikaları - SİYAHI 10:49Son iki yüz ildə ilk dəfədir ki, torpaqlarımız işğaldan azad edilir - Tarixçi alim 10:46Prezident İlham Əliyev: Əgər Ermənistan atəşkəsi pozmağa davam etsə, biz adekvat cavab verməyə məcbur olacağıq 10:41Azərbaycan Ordusu doğma torpaqlarımızın azad olunması uğrunda müqəddəs vəzifəni şərəflə yerinə yetirir 10:33